Bölüm 37 Summary of Stability Problems (Gemi Stabilitesi Problemleri ve Formül Rehberi)

Gemi stabilitesi formülleri, yeterlilik sınavlarında en sık karşılaşılan GM, GZ, meyil, trim ve draft hesaplarını tek bir rehberde toplar.

Bu bölüm; gemi inşa mühendisliği ve uzakyol güverte zabitliği yeterlilik sınavlarında karşılaşılan temel stabilite prensiplerini, formüllerini ve hesaplama adımlarını tek bir başvuru ve formül rehberinde topluca sunar.

🧪 Formülleri ezberlemeden önce görün
Bu rehberdeki formüllerin çoğunu Gemi Stabilitesi Laboratuvarı‘nda canlı deneyebilirsiniz: Cb · FWA/Yoğunluk · Meyil ve Loll · FSE · GZ ve IMO · Trim · Vinç

Hacim, Kütle ve Yoğunluk Arasındaki Bağıntılar

  • Yoğunluk ve Deplasman:

$\rho = \frac{m}{V} \implies W = V \times \rho \quad (\text{ton})$

$\text{Tuzlu Su: } \rho_{\text{SW}} = 1{,}025\text{ t/m}^3 \quad \vert{} \quad \text{Tatlı Su: } \rho_{\text{FW}} = 1{,}000\text{ t/m}^3$

  • Bağıl Yoğunluk (SG): $\text{SG} = \rho \text{ (t/m}^3) = \frac{\rho}{1000} \text{ (kg/m}^3)$
  • Tatlı Su Payı (FWA):

$FWA = \frac{W}{4 \times TPC_{\text{SW}}} \quad (\text{mm})$

  • Liman Suyu Payı (DWA):

$DWA = \frac{FWA \times (1025 – \rho_{\text{DW}})}{25} \quad (\text{mm})$

 

Hidrostatik Özellikler ve Form Katsayıları Nasıl Hesaplanır?

  • Santimetre Başına Batma Tonu (TPC):

$TPC_{\text{SW}} = \frac{WPA \times 1{,}025}{100} = \frac{WPA}{97{,}56} \quad \vert{} \quad TPC_{\text{FW}} = \frac{WPA}{100}$

  • Gemi Form Katsayıları (Daima $\le 1{,}00$):

– Su Hattı Narinlik Katsayısı: $C_w = \frac{WPA}{L \times B}$

– Blok Katsayısı: $C_b = \frac{\nabla}{L \times B \times d} \implies W = L \times B \times d \times C_b \times \rho$

– Orta Kesit Katsayısı: $C_m = \frac{A_m}{B \times d}$

– Prizmatik Katsayı: $C_p = \frac{\nabla}{L \times A_m} = \frac{C_b}{C_m}$

– Altın Eşitlik:

$C_b = C_m \times C_p$

 

Simpson Kurallarıyla Nümerik Entegrasyon Nasıl Yapılır?

  • 1. Kural (1/3 Kuralı – 3, 5, 7… Tek Sayıda Ordinat):

$\text{Alan} = \frac{h}{3} \times (y_1 + 4y_2 + 2y_3 + 4y_4 + \dots + y_n) = \frac{h}{3} \times \Sigma_1$

  • 2. Kural (3/8 Kuralı – 4, 7, 10… Ordinat):

$\text{Alan} = \frac{3h}{8} \times (y_1 + 3y_2 + 3y_3 + 2y_4 + \dots + y_n) = \frac{3h}{8} \times \Sigma_2$

  • 3. Kural (5/8 Kuralı – İki Ordinat Arası Tek Dilim):

$\text{Alan}_{1-2} = \frac{h}{12} \times (5y_1 + 8y_2 – y_3)$

  • Geometrik Merkezler (Centroids):

– Yüzme Merkezi Boyuna Konumu: $LCF = \frac{\Sigma_{\text{moment}}}{\Sigma_{\text{alan}}} \times h$

– Düşey Yüzme Merkezi: $KB = \frac{\Sigma_{\text{moment}}}{\Sigma_{\text{hacim}}} \times h \quad (\approx 0{,}53 \times d)$

 

Atalet Momentleri ve Metasantrik Yükseklik Formülleri Nelerdir?

  • Dikdörtgen Alan Atalet Momenti:

$I_{\text{merkez}} = \frac{l \times b^3}{12} \quad \vert{} \quad I_{\text{taban}} = \frac{l \times b^3}{3}$

  • Paralel Eksenler Teoremi (Steiner):

$I_{AB} = I_G + A \times d^2 \implies I_G = I_{AB} – A \times d^2$

  • Enine Stabilite Omurga Hattı ($K-B-G-M$):

$BM = \frac{I_{CL}}{\nabla} \quad (\text{Kutu tekne için: } BM = \frac{B^2}{12d})$

$KM = KB + BM \implies GM = KM – KG$

  • Boyuna Metasantr ($M_L$):

$BM_L = \frac{I_{CF}}{\nabla} \quad (\text{Kutu tekne için: } BM_L = \frac{L^2}{12d})$

$GM_L = KM_L – KG \approx BM_L$

 

Statik Doğrultucu Moment ve Meyil Formülleri Nelerdir?

  • Küçük Açılarda Doğrultucu Kol ($\theta < 15^\circ$):

$GZ = GM \times \sin\theta \implies \text{Moment} = W \times GM \times \sin\theta$

  • Büyük Açılarda Duvar Kenarlı Formül ($\theta > 15^\circ$):

$GZ = \left( GM + \frac{1}{2} BM \tan^2\theta \right) \sin\theta$

  • Attwood Genel Formülü:

$GZ = \frac{v \times hh_1}{V} – BG \sin\theta$

  • Meyilden Doğan Yeni Draft (Artış):

$D = \frac{1}{2} b \sin\theta + d \cos\theta \implies \Delta d = D – d$

 

Serbest Yüzey Etkisi (FSE), Meyil ve Loll Açısı Formülleri

  • Sanal Metasantr Kaybı (FSE):

$GG_v = \frac{i \times \rho_1}{W \times n^2} \quad (\text{Dikdörtgen tank: } i = \frac{l b^3}{12})$

$GM_{\text{akışkan}} = KM – KG_{\text{katı}} – GG_v$

(1 adet boyuna perde etkiyi 1/4’e, 2 adet perde 1/9’a düşürür).

  • Meyil Açısı (List – Asimetrik Ağırlık Dağılımı):

$\tan\theta = \frac{GG_1}{GM} = \frac{w \times d}{W \times GM}$

  • Loll Açısı (Angle of Loll – Negatif GM, $GM < 0$):

$\tan\theta_{\text{loll}} = \sqrt{\frac{-2 GM}{BM}}$

 

Trim ve Boyuna Denge Formülleri Nasıl Kullanılır?

  • Trimi 1 cm Değiştiren Moment (MCTC):

$MCTC = \frac{W \times GM_L}{100 \times LBP} \approx \frac{W \times BM_L}{100 \times LBP}$

  • Trim Değişimi ve Draft Dağılımı:

$t = \frac{\text{Trim Momenti}}{MCTC} \quad (\text{cm})$

$\Delta d_A = \frac{l}{LBP} \times t \quad \vert{} \quad \Delta d_F = \frac{LBP – l}{LBP} \times t$

  • Doğru Ortalama Draft (True Mean Draft – $d_H$):

$d_H = d_{\text{orta}} \pm \frac{\text{Trim} \times LCF_{\text{mastar}}}{LBP}$

(Aynı yön $\rightarrow$ Topla $+$, Zıt yön $\rightarrow$ Çıkar $-$).

  • Gövde Sehimi Sörveyi (Mean of Means):

$d_{\text{MOM}} = \frac{d_F + 6 \times d_{\text{orta}} + d_A}{8}$

 

Dinamik Stabilite, Rüzgar Kuvveti ve Tahıl Kuralları

  • Dinamik Stabilite:

$\text{Dinamik Stabilite} = W \times \text{Alan}_{GZ} \quad (\text{m}\cdot\text{t})$

(Simpson radyan aralığı: $h_{\text{rad}} = \text{Derece} / 57{,}3$).

  • Borda Rüzgarı Kuvveti ve Kolu:

$P = 2 \times 10^{-5} \times A_m \times (V_K)^2 \quad \vert{} \quad l_w = \frac{P \times y \times \cos^2\theta}{W}$

  • IMO Tahıl Kuralları Kriterleri:

1. Tahıl meyil açısı $\le \mathbf{12^\circ}$

2. Artık dinamik alan ($11^\circ – 40^\circ$) $\ge \mathbf{0{,}075\text{ m}\cdot\text{rad}}$

3. $GM_{\text{akışkan}} \ge \mathbf{0{,}30\text{ m}}$

4. $l_0 = \frac{\text{Total VHM}}{SF \times W}$, $l_{40} = 0{,}80 \times l_0$


Kaynak: Ship Stability for Masters and Mates