Serbest Yüzey Etkisi

← Gemi Stabilitesi Laboratuvarı
Modül 04 · Stabilite

Kısmen dolu (slack) bir tankta sıvı, gemi meyil yaptıkça alçak tarafa akar ve ağırlık merkezini sanal olarak yükseltir (G → G′). Doluluğu, sıvı yoğunluğunu ve boyuna perde sayısını değiştirerek GM kaybını görün.

g sıvı ağırlık merkezi (dik)g₁ kaymış sıvı merkeziG gemiG′ sanalM metasantr

Tank

Boyuna perde ile bölme

Gemi sürekli yalpa yapar; sıvının tankta nasıl çalkalandığını izleyin.

Serbest yüzey momenti (i)
FSC (GG′ sanal yükselme)
GM (katı)
GM (düzeltilmiş, sıvı)
GM kaybı

Neden G yükselir?

Tank tam dolu ya da tamamen boşsa sıvı katı bir yük gibi davranır. Kısmen doluysa, gemi meyil yaptığında sıvı alçak tarafa akar ve sıvının ağırlık merkezi (g → g₁) kayar. Bu kayma, geminin ağırlık merkezinin G′ noktasına yükselmiş olmasıyla aynı etkiyi yapar.

i = l × b³ / 12
FSC = (i × ρsıvı) / Δ
n eşit bölmede: FSCn = FSC / n²
GMdüzeltilmiş = GM − FSC

FSC, sıvının miktarına değil serbest yüzeyin genişliğine bağlıdır. Bu yüzden genişliğin küpü (b³) formülde yer alır ve tankı ikiye bölmek etkiyi dörtte bire indirir.

Pratikte ne yapılır?

  • Slack tank sayısı en aza indirilir; tanklar ya tam dolu (pressed up) ya da boş tutulur.
  • Balast işlemleri sırasında aynı anda çok sayıda tank slack bırakılmaz.
  • Geniş tanklar boyuna perdelerle bölünür (dip tanklar, yakıt tankları).
  • Stabilite hesabında her slack tank için serbest yüzey düzeltmesi mutlaka yapılır.
Bölme sayısı (n)FSC oranı
1 (bölmesiz)1
21/4
31/9

Bu simülasyon eğitim amaçlıdır. Dikdörtgen kesitli tek bir tank (l = 20 m, b = 16 m, h = 8 m) ve Δ = 12.000 t, KG = 7,30 m, KM = 8,00 m olan örnek bir gemi kullanılır. Gerçek hesaplarda geminin tank tablolarındaki serbest yüzey momentleri kullanılmalıdır.