Serbest Yüzey Etkisi
Kısmen dolu (slack) bir tankta sıvı, gemi meyil yaptıkça alçak tarafa akar ve ağırlık merkezini sanal olarak yükseltir (G → G′). Doluluğu, sıvı yoğunluğunu ve boyuna perde sayısını değiştirerek GM kaybını görün.
Tank
Boyuna perde ile bölme
Gemi sürekli yalpa yapar; sıvının tankta nasıl çalkalandığını izleyin.
Neden G yükselir?
Tank tam dolu ya da tamamen boşsa sıvı katı bir yük gibi davranır. Kısmen doluysa, gemi meyil yaptığında sıvı alçak tarafa akar ve sıvının ağırlık merkezi (g → g₁) kayar. Bu kayma, geminin ağırlık merkezinin G′ noktasına yükselmiş olmasıyla aynı etkiyi yapar.
FSC = (i × ρsıvı) / Δ
n eşit bölmede: FSCn = FSC / n²
GMdüzeltilmiş = GM − FSC
FSC, sıvının miktarına değil serbest yüzeyin genişliğine bağlıdır. Bu yüzden genişliğin küpü (b³) formülde yer alır ve tankı ikiye bölmek etkiyi dörtte bire indirir.
Pratikte ne yapılır?
- Slack tank sayısı en aza indirilir; tanklar ya tam dolu (pressed up) ya da boş tutulur.
- Balast işlemleri sırasında aynı anda çok sayıda tank slack bırakılmaz.
- Geniş tanklar boyuna perdelerle bölünür (dip tanklar, yakıt tankları).
- Stabilite hesabında her slack tank için serbest yüzey düzeltmesi mutlaka yapılır.
| Bölme sayısı (n) | FSC oranı |
|---|---|
| 1 (bölmesiz) | 1 |
| 2 | 1/4 |
| 3 | 1/9 |
Bu simülasyon eğitim amaçlıdır. Dikdörtgen kesitli tek bir tank (l = 20 m, b = 16 m, h = 8 m) ve Δ = 12.000 t, KG = 7,30 m, KM = 8,00 m olan örnek bir gemi kullanılır. Gerçek hesaplarda geminin tank tablolarındaki serbest yüzey momentleri kullanılmalıdır.