Bölüm 13 Final KG plus Twenty Reasons for a Rise in G (Nihai KG Hesabı ve G’nin Yükselmesine Yol Açan 20 Neden)

Nihai KG hesabı, gemideki tüm ağırlıkların düşey momentleri toplanıp toplam deplasmana bölünerek yapılır ve GM’nin yeterli olup olmadığını gösterir. Bir gemide yüklenen, boşaltılan ya da yeri değiştirilen her ağırlık, toplam düşey ağırlık merkezini ($KG$) etkiler. $G$ noktası yukarı çıktıkça metasantrik yükseklik ($GM$) küçülür; $G$‘nin $M$‘yi geçmesi durumunda ise gemi kararsız dengeye düşerek alabora tehlikesiyle karşı karşıya kalır.

Nihai Ağırlık Merkezi ($KG_{\text{son}}$) Nasıl Hesaplanır?

Tersaneden teslim alınan bir geminin temel stabilite kitapçığında Boş Gemi Ağırlığı (Lightweight) değeri ile bu duruma ait başlangıç ağırlık merkezi ($KG_{\text{boş}}$) bulunur. Herhangi bir yükleme durumundaki nihai $KG$, Omurgaya Göre Momentler (Moments about the Keel) yöntemiyle hesaplanır:

  • Prensip: Omurga ($K$) temel referans hattı (datum) kabul edilir. Tüm ağırlıkların omurgaya olan düşey mesafeleri ($Kg$) ile çarpılarak momentleri bulunur.
  • İşlem Adımları:

1. Başlangıç Durumu Momenti: $\text{Moment}_0 = W_0 \times KG_0$

2. Yüklenen Ağırlıkların Momenti: $+ (w_1 \times Kg_1)$

3. Boşaltılan Ağırlıkların Momenti: $- (w_2 \times Kg_2)$

4. Gemide Yeri Değişen Ağırlıklar: Eski yerinden çıkarılıp ($-$) yeni yerine eklenir ($+$).

  • Nihai Formül:

$KG_{\text{son}} = \frac{\text{Son Net Moment}}{\text{Son Net Deplasman}} = \frac{\sum M_{\text{keel}}}{W_{\text{son}}}$

  • Nihai $GM$‘nin Bulunması:

Son deplasmana denk gelen $KM$ değeri hidrostatik tablodan okunur:

$GM_{\text{son}} = KM – KG_{\text{son}}$

G’yi Yükselten 20 Neden Nelerdir?

🧪 Bu nedenlerden üçünü simülatörde deneyin
G’nin yükselmesinin etkisini canlı görün: KG’yi KM’ye yaklaştırın, çalkantılı tank etkisini inceleyin veya vinçle askıya alınan yükün G’yi nasıl yükselttiğini izleyin. Tüm modüller: Gemi Stabilitesi Laboratuvarı →

Kaptanlar ve zabitler, seyir süresince $G$‘yi yükseltebilecek fiziksel ve operasyonel etkenleri sürekli göz önünde bulundurmalıdır. Bilinen başlıca 20 neden aşağıda sıralanmıştır:

  1. Kısmen Dolu Tanklardaki Sıvı Hareketi (FSE): Çalkantılı tanklardaki sıvının akması sanal olarak $G$‘yi yükseltir ($GG_v$).
  1. Sıvı Tankı Boyuna Perdesinin Çökmesi/Yırtılması: Perde hasar gördüğünde tank genişliği iki katına çıkar; serbest yüzey kaybı genişliğin küpüyle ($b^3$) orantılı olduğundan anında 4 katına fırlar!
  1. Üst Güverte ve Üst Binaların Buz Tutması (Icing): Soğuk denizlerde direkler, antenler ve borda üstünde tonlarca buz birikmesi.
  1. Geminin Üst Güvertelerine/Bölmelerine Yük Yüklenmesi: Ambar üstü konteyner veya güverte kerestesi yüklenmesi.
  1. Ambar Kapaklarından Su Girmesi: Bakımsız kapak contalarından sızan deniz suyunun ara güvertelerde (tween deck) birikmesi.
  1. Baş Vizör veya Güverte Kapaklarının Açık Unutulması: Özellikle Ro-Ro gemilerinde araç güvertesine deniz suyunun dolması (Herald of Free Enterprise kazası).
  1. Ağır Denizlerde Güverteye Su Binmesi (Water on Deck): Dalgaların güverteye yığılması ve geçici bir havuz oluşturması.
  1. Yükün Bumba/Kreyn ile Kaldırılması: Yük yerden kesildiği anda ağırlık merkezinin anında bumba cundasına (askı noktasına) fırlaması.
  1. Gemi Dibindeki Yüklerin Üst Güvertelere Taşınması: Dip ambarlardaki ağır yüklerin daha üst katlara kaydırılması.
  1. Güvertedeki Kereste Yükünün Deniz Suyuyla Doyması: Kerestenin su emmesiyle ağırlığının yaklaşık %15 artması ve ağırlık merkezinin yukarıda olması.

  1. Havuzlamada Kıçın Bloklara İlk Değdiği An: Kıç kinter bloklara bastığı anda oluşan yukarı yönlü $P$ itkisi sanal olarak $G$‘yi yükseltir.
  1. Geminin Su Altı Topuğuna veya Batığa Oturması: Tabandan gelen zemin tepki kuvvetinin gemi ağırlığını yukarı itmesi etkisi.
  1. Yelken Basılması: Yelkenli teknelerde yelkenlerin yukarı basılmasıyla sistemin kütle merkezinin yukarı çıkması.
  1. Ambar Delinmesi ve Su Alma (Bilging): Ambarın yırtılması sonucu giren suyun serbest yüzey oluşturması.
  1. Tahıl veya Balık Ayırma Perdelerinin Yıkılması: Bölmeler çökünce yükün serbestçe yana akması.
  1. Güverte Frengi Deliklerinin Tıkanması (Blocked Freeing Ports): Güvertedeki su tahliye delikleri tıkandığında dalga suyunun güvertede mahsur kalması.
  1. Yolcuların Üst Güvertelere Yığılması: Limana giriş-çıkışlarda yolcuların manzara için en üst açık güvertelere toplanması.
  1. Mevcut $G$‘nin Üzerindeki Bir Noktaya Ağırlık Eklenmesi: Doğrudan genel $KG$‘yi yukarı çeker.
  1. Mevcut $G$‘nin Altındaki Bir Noktadan Ağırlık Boşaltılması: Çift dip tanklarındaki yakıt veya dip balast suyunun basılması.
  1. Yaşam Mahalli ve Köprüüstüne Sonradan Yapılan Tadilatlar (Retrofits): Üst binalara eklenen ilave kamaralar, uydu antenleri ve radar donanımları.


Kaynak: Ship Stability for Masters and Mates