Bölüm 12 Calculating KB, BM and Metacentric Diagrams (KB, BM Hesapları ve Metasantrik Diyagramlar)

KB ve BM hesabı, omurgadan metasantra olan yüksekliği (KM = KB + BM) bulmanın ve geminin enine stabilitesini değerlendirmenin ilk adımıdır. Bir geminin enine stabilitesi omurgadan itibaren iki temel ölçüye dayanır: $KB$ (düşey yüzme merkezi) ile $BM$ (enine metasantr yarıçapı). Bu iki değer toplandığında, geminin ulaşabileceği geometrik stabilite tavanı olan $KM$ (enine metasantr yüksekliği) ortaya çıkar:

$KM = KB + BM$

$GM = KM – KG$

Düşey Yüzme Merkezi ($KB$) Nasıl Hesaplanır?

Yüzme merkezi ($B$) aslında geminin su altındaki batık hacminin üç boyutlu ağırlık merkezinden başka bir şey değildir.

  • Kutu Formlu Teknelerde (Box-shaped):

Su altı formu kusursuz bir dikdörtgen prizma olduğundan $B$ noktası tam orta su çekimindedir:

$KB = \frac{1}{2} \times \text{Draft} = \frac{d}{2}$

  • Üçgen Prizma Formlu Teknelerde (Tepesi omurgada olan):

Üçgenin ağırlık merkezi tepeden $2/3$ mesafede olduğu için:

$KB = \frac{2}{3} \times \text{Draft} = \frac{2d}{3}$

  • Gemi Formlu Teknelerde (Ship-shaped):

– Simpson kurallarıyla kesin olarak hesaplanabildiği gibi, yaklaşık olarak draftın %51 ila %54’ü arasındadır ($KB \approx 0{,}53 \times d$).

– Morrish (veya Normand) Formülü: Su hattının altındaki $B$ derinliğini pratik ve yüksek hassasiyetle bulur:

$\text{B’nin Su Hattından Derinliği} = \frac{1}{3} \left( \frac{d}{2} + \frac{\nabla}{A} \right)$

$KB = d – \frac{1}{3} \left( \frac{d}{2} + \frac{\nabla}{A} \right)$

(Burada $d$: Ortalama draft, $\nabla$: Batık hacim, $A$: Su hattı alanıdır).

Enine Metasantr Yarıçapı ($BM$) Nasıl Bulunur?

$BM$ değeri, $B$ ile $M$ noktaları arasındaki düşey mesafeyi ifade eder; matematiksel olarak su hattı alanının merkez hattına göre ikinci momentinin ($I$) batık hacme ($\nabla$) oranından elde edilir:

$BM = \frac{I}{\nabla}$

  • Kutu Formlu Teknelerde ($I = \frac{L B^3}{12}$ ve $\nabla = L \times B \times d$):

$BM = \frac{\frac{L B^3}{12}}{L \times B \times d} = \frac{B^2}{12d}$

– Bu formül hayati bir prensibi gösterir: $BM$ değeri genişliğin karesiyle ($B^2$) doğru orantılı, draft ($d$) ile ters orantılıdır. Gemi hafifledikçe (draft azaldıkça) $BM$ değeri büyür!

  • Üçgen Prizma Teknelerde ($\nabla = \frac{1}{2} L \times B \times d$):

$BM = \frac{B^2}{6d}$

 

Metasantrik Diyagramlar Ne İşe Yarar?

Metasantrik diyagram, geminin çeşitli su çekimlerine karşılık gelen $KB$, $BM$ ve $KM$ değerlerinin hepsini tek bir grafikte toplayarak hızlı okuma imkanı sağlar. Seyir zabiti bu grafikten draftına karşılık gelen $KM$ değerini okur ve gemideki yük dağılımından hesapladığı $KG$ değerini çıkararak saniyeler içinde $GM$ değerini bulur ($GM = KM – KG$).

KM Eğrisinin Dikkat Çeken Özellikleri

  1. $KB$ Eğrisi: Draft arttıkça düzenli olarak yükselen, neredeyse doğrusal (hafif eğimli düz çizgi) bir doğrudur.
  1. $KM$ Eğrisi (Metasantr Eğrisi):

– Çok Sığ Draftlarda: Draft ($d$) sıfıra yaklaştıkça $BM = B^2 / 12d$ formülü gereği $BM$ değeri astronomik seviyelere fırlar; bu yüzden $KM$ eğrisi çok yüksekten başlar ve draft arttıkça hızla aşağı iner.

– Minimum $KM$ Noktası: Draft belirli bir seviyeye geldiğinde eğri en dip noktasına ulaşır.

– Yüksek Draftlarda: Bu dip noktadan sonra $BM$‘deki düşüş yavaşlar, $KB$‘deki doğrusal artış baskın hale gelir ve $KM$ eğrisi tekrar hafifçe yukarı tırmanmaya başlar.

  1. Çift Kesişim Özelliği: Parabolik yapısı nedeniyle, geminin yükleme aralığında farklı iki ayrı draft değerinde tamamen aynı $KM$ değerine sahip olması mümkündür (örn. $7\text{ m}$ draftta da $12\text{ m}$ draftta da $KM = 11{,}4\text{ m}$ olabilir).

Kutu Formlu Teknelerde Minimum KM Kuralı

Kutu formlu bir tekne için türev alındığında ($\frac{\partial KM}{\partial d} = \frac{1}{2} – \frac{B^2}{12d^2} = 0$), minimum $KM$ değerinin ve bu minimumun gerçekleştiği draftın her ikisinin de matematiksel olarak birbirine eşit olduğu kanıtlanır:

$d_{\text{min}} = \frac{B}{\sqrt{6}} \approx 0{,}408 \times B$

$KM_{\text{min}} = \frac{B}{\sqrt{6}} \approx 0{,}408 \times B$

(Örneğin $B = 10\text{ m}$ ise minimum $KM = 4{,}08\text{ m}$ olup tam $4{,}08\text{ m}$ draftta gerçekleşir).


Kaynak: Ship Stability for Masters and Mates