Bölüm 17 Stability and Hydrostatic Curves (Stabilite ve Hidrostatik Eğriler)
Hidrostatik eğriler ve stabilite çapraz eğrileri (KN), herhangi bir yükleme durumunda geminin draft, KM ve GZ değerlerini hızla bulmayı sağlayan tersane belgeleridir. Geminin farklı yükleme durumlarında ve meyil açılarındaki emniyet sınırlarını pratikte değerlendirebilmek için tersanenin hazırladığı üç araçtan yararlanılır: Stabilite Çapraz Eğrileri (Cross Curves of Stability), Statik Stabilite Eğrisi ($GZ$ Eğrisi) ve Hidrostatik Eğriler.
Stabilite Çapraz Eğrileri Ne İşe Yarar? (Cross Curves of Stability)
Bu eğriler sayesinde, her seferinde yeniden integral hesabı yapmaya gerek kalmadan, belirli bir deplasman ve meyil açısına karşılık gelen doğrultucu kol doğrudan okunabilir. Yatay eksende Deplasman (ton), düşey eksende Doğrultucu Kol (metre) yer alır. $10^\circ, 15^\circ, 30^\circ, 45^\circ, 60^\circ, 75^\circ, 90^\circ$ meyil açıları için ayrı ayrı eğriler çizilir. İki farklı formatta sunulur:
$GZ$ Çapraz Eğrileri: Varsayılan $KG$ Yöntemi
- Eğriler, gemi için sabit varsayılan hayali bir ağırlık merkezine göre (örneğin $KG_{\text{varsayılan}} = 9{,}0\text{ m}$) çizilir.
- Geminin fiili $KG$ değeri bu varsayılandan farklıysa trigonometrik düzeltme uygulanır:
$\text{Düzeltme} = \vert{}KG_{\text{fiili}} – KG_{\text{varsayılan}}\vert{} \times \sin\theta$
– Fiili $KG > KG_{\text{varsayılan}}$ ise: Ağırlık merkezi daha yüksekte olduğu için gemi daha az stabildir $\rightarrow$ Düzeltme çıkarılır ($-$).
– Fiili $KG < KG_{\text{varsayılan}}$ ise: Ağırlık merkezi daha alçakta olduğu için gemi daha stabildir $\rightarrow$ Düzeltme eklenir ($+$).
$KN$ Çapraz Eğrileri: $KG = 0$ Yöntemi
- Modern gemilerde en yaygın kullanılan format budur. Ağırlık merkezi omurgada ($KG = 0$) varsayılarak doğrultucu kollar omurgaya göre ($KN$) hesaplanır.
- Fiili doğrultucu kol ($GZ$) tek bir evrensel formülle bulunur:
$GZ = KN – (KG_{\text{fiili}} \times \sin\theta)$
(Burada $KG \times \sin\theta$ payı daima $KN$‘den doğrudan çıkarılır).
Statik Stabilite Eğrisinden ($GZ$ Eğrisi) Neler Okunur?
Bu grafik, geminin belirli bir yükleme durumundaki (sabit deplasman ve $KG$) $GZ$ kollarının $0^\circ$‘den $90^\circ$‘ye kadar tüm meyil açıları için birleştirilmesiyle ortaya çıkan temel stabilite eğrisidir:
- Eksenler: Yatay eksende Meyil Açısı ($\theta$, derece), düşey eksende Doğrultucu Kol ($GZ$, metre) yer alır.
- Grafikten Okunan 5 Hayati Parametre:
1. Stabilite Aralığı (Range of Stability): Doğrultucu kolun pozitif ($GZ > 0$) olduğu açı aralığıdır (örn. $0^\circ$ ile $84^\circ$ arası).
2. Kaybolma Açısı (Angle of Vanishing Stability): Eğrinin sıfır eksenini ikinci kez kesip negatife geçtiği açıdır; bu açının ötesinde gemi alabora olur.
3. Azami Doğrultucu Kol ($GZ_{\text{maks}}$): Eğrinin tepe noktasıdır. Tepeye çizilen yatay teğet $GZ_{\text{maks}}$ değerini, tabana indirilen dikme ise bu azami kolun oluştuğu meyil açısını verir (örn. $43^\circ$‘de $GZ_{\text{maks}} = 2{,}35\text{ m}$).
4. Başlangıç Metasantr Yüksekliği ($GM$ Tayini):
– Eğrinin orijinine ($0^\circ$) bir teğet çizilir.
– Tam $1\text{ radyan} = 57{,}3^\circ$ açısına düşey bir dikme çıkılır.
– Orijin teğetinin $57{,}3^\circ$ dikmesini kestiği noktanın düşey yüksekliği doğrudan $GM$ değerini verir.
5. Negatif $GM$ Durumu (Loll Eğrisi): Başlangıçta $GM < 0$ ise eğri orijinden aşağıya (negatif bölgeye) doğru başlar, loll açısında sıfırı kesip pozitif bölgeye geçer. Stabilite aralığı $0^\circ$‘den değil, loll açısından itibaren başlar.
KN eğrisinden KG·sinθ çıkarılarak GZ eğrisinin nasıl oluştuğunu adım adım görün. KG’yi yükseltin veya gemiyi daha derin yükleyin; eğri altındaki alanlar IMO sınırlarına göre yeşil ya da kırmızı olsun. Simülatörü aç →
Hidrostatik Eğriler Nelerdir?
Geminin su çekimine (draftına) bağlı tüm gövde geometrisi ve stabilite parametrelerini tek bir paftada birleştiren eğriler bütünüdür.
- Düşey Eksen: Ortalama Draft ($d$, metre).
- Eğrilerin İçeriği:
– Deplasman Eğrisi (W): Tuzlu sudaki toplam kütle (ton).
– TPC Eğrisi: Santimetre batma tonu.
– MCTC Eğrisi: Trimi 1 cm değiştiren moment.
– LCF Eğrisi: Yüzme merkezinin mastara ($\otimes$) veya kıç dikmeye ($AP$) mesafesi.
– LCB Eğrisi: Batık hacim merkezinin boyuna konumu.
– KB Eğrisi: Yüzme merkezinin omurgadan düşey yüksekliği.
– $KM_T$ ve $KM_L$ Eğrileri: Enine ve boyuna metasantr yükseklikleri.
Doğru Ortalama Draft Nasıl Bulunur? ($d_H$)
Gemi trim yaptığında, baş ve kıç draftların aritmetik ortalaması gemi ortasındaki ($amidships$) draftı verir; ancak gemi $LCF$ etrafında yüzdüğü için deplasman okumasında tam $LCF$ noktasındaki draft (Doğru Ortalama Draft) kullanılmalıdır:
$\text{Düzeltme} = \frac{\text{Trim} \times LCF_{\text{mastar}}}{LBP}$
Kaynak: Ship Stability for Masters and Mates