Bölüm 18 Increase in Draft Due to List (Meyilden Kaynaklanan Su Çekimi Artışı)
Meyilli bir gemide en alçak nokta artık omurga değil sintine köşesidir; bu nedenle su çekimi gemi dik durumdakinden daha fazla olur. Seyir ve liman operasyonlarında su çekimi (draft), geminin su altındaki en alçak noktasının su yüzeyinden düşey uzaklığı olarak tanımlanır. Gemi dik durduğunda bu en alçak nokta omurgadır; ama gemi herhangi bir açıyla meylettiğinde yatan taraftaki sintine dönümü (bilge strake) omurgadan çok daha derine iner ve fiili su çekimi birdenbire büyür.
Bu etki, sığ suda ve dar kanallarda seyreden geniş gövdeli gemilerde omurga altı emniyet açıklığını (UKC) tüketerek geminin sintineden karaya oturmasına (grounding) yol açabilecek kadar tehlikelidir.
Kutu Formlu Teknelerde Formül Nasıl Çıkarılır?
$b$ genişliğinde ve dik haldeki su çekimi $d$ olan kutu formlu bir tekne $\theta$ kadar meylettiğinde, alçalan taraftaki taban köşesi artık su yüzeyinden en derin nokta konumuna geçer:
- Geometrik Bileşenler:
Yeni azami su çekimi ($D$), iki dik üçgenin bileşenlerinin toplamına eşittir:
1. Genişliğin yarısından gelen düşey bileşen: $\frac{1}{2} b \times \sin\theta$
2. Başlangıç draftının yatış açısıyla izdüşümü: $d \times \cos\theta$
- Yeni Su Çekimi (New Draft – $D$):
$D = \left(\frac{1}{2} b \times \sin\theta\right) + (d \times \cos\theta)$
- Su Çekimindeki Net Artış (Increase in Draft):
$\Delta d = D – d = \left(\frac{1}{2} b \times \sin\theta + d \times \cos\theta\right) – d$
Dip Meyili (Rise of Floor) Olan Teknelerde Ne Değişir?
Eski tip veya özel formlu bazı gemilerde omurgadan bordaya doğru taban sacı hafif yukarı eğimlidir (dip meyili / rise of floor = $r$).
- Dip meyili varlığında düşey kenar mesafesi $(d – r)$ kadar olacağından formül şu şekilde güncellenir:
$D = \left(\frac{1}{2} b \times \sin\theta\right) + (d – r) \times \cos\theta$
- Not: Modern ticaret gemilerinde ambar hacmini maksimize etmek için dip meyili neredeyse tamamen terk edilmiş olup taban düz inşa edilmektedir ($r = 0$).
UKC Açısından Neden Bu Kadar Önemli?
- Geniş Bordalı Gemilerin Hassasiyeti:
Formüldeki ilk terim ($\frac{1}{2} b \sin\theta$) doğrudan gemi genişliğiyle ($b$) çarpılır. Günümüz süpertankerleri (VLCC/ULCC), Capesize dökme yük gemileri ve büyük konteyner gemileri $40 – 70\text{ metre}$ gibi devasa genişliklere sahiptir:
– Örneğin $b = 60\text{ metre}$ genişliğindeki bir gemide yalnızca $2^\circ$‘lik küçücük bir meyil, su çekimini yaklaşık $1{,}05\text{ metre}$ artırır!
- Sintineden Karaya Oturma Riski:
Liman girişlerinde veya kanallarda statik emniyet payı (UKC) genellikle draftın %10’u veya $1{,}0 – 1{,}5\text{ metre}$ civarında tutulur. Zabitlerin fark etmediği veya hafif gördüğü $1{,}5^\circ – 2^\circ$‘lik bir yük kayması ya da rüzgar meyili, bu emniyet payını sıfırlayarak geminin sintine sacını kanal tabanına vurmasına sebep olur.
- Draft Artışının Açıyla Değişim Karakteristiği:
Meyil açısı büyüdükçe draft artışı katlanarak yükselir. Örneğin $12\text{ m}$ genişliğinde ve $6{,}7\text{ m}$ draftındaki standart bir gemide:
– $3^\circ$ meyil $\rightarrow$ $0{,}30\text{ m}$ artış
– $9^\circ$ meyil $\rightarrow$ $0{,}86\text{ m}$ artış
– $18^\circ$ meyil $\rightarrow$ $1{,}52\text{ m}$ artış meydana gelir.
Kaynak: Ship Stability for Masters and Mates