Bölüm 28 Load Lines and Freeboard Marks (Yükleme Hatları ve Fribord Markaları)
Yükleme hatları, bir geminin farklı mevsim ve su bölgelerinde güvenle yüklenebileceği en derin su çekimini gösteren fribord markalarıdır. Fribord (borda yüksekliği) ile gemi stabilitesi aslında birbirinden ayrılmaz iki kavramdır: fribord arttıkça doğrultucu kollar ($GZ$), başlangıç $GM$ değeri, dinamik stabilite ve stabilite aralığı büyür; güverte kenarının suya gömülme açısı da çok daha geriye ötelenir.
Plimsoll Markaları, gemilerin aşırı yüklenip batmasını önlemek için 1876’da İngiliz parlamentosunda Samuel Plimsoll‘ın öncülüğünde yasalaşmış ve bugün IMO çatısı altındaki Uluslararası Yükleme Hatları Sözleşmesi (ICLL) ile yürütülen, gemi emniyetinin en köklü yasal güvencelerinden biridir.
Cetvel Fribordundan Atanan Friborda Nasıl Geçilir? (Tabular Freeboard)
Gemi inşa edilirken ilgili idare (IMO / DfT), geminin fribord boyuna ($L_F$) ve tipine (Tip A veya Tip B) göre tablodan bir Temel Cetvel Fribordu (Tabular Freeboard) belirler. Ardından yeni gemi, mevzuattaki “Standart Gemi” ile karşılaştırılarak 6 temel düzeltmeye tabi tutulur:
- Derinlik Düzeltmesi (Depth Correction):
– Standart gemi derinliği $D_{\text{std}} = L_F / 15$ kabul edilir.
– Geminin kalıp derinliği $D > L_F / 15$ ise, aradaki fark için fribord artırılır (ceza uygulanır):
$\text{Düzeltme} = \left(D – \frac{L_F}{15}\right) \times R \quad (\text{mm})$
(Burada $R$: $L_F \ge 120\text{ m}$ için $250$; $L_F < 120\text{ m}$ için $L_F / 0{,}48$‘dir).
- Blok Katsayısı Düzeltmesi ($C_b$ Correction):
– Standart gemi blok katsayısı $C_b = 0{,}680$‘dir.
– Geminin $C_b > 0{,}680$ ise gemi daha dolgun kabul edilir ve fribord artırılır:
$\text{Düzeltme Katsayısı} = \frac{C_b + 0{,}680}{1{,}360}$
- Baş Bodoslama Yüksekliği Düzeltmesi (Bow Height Correction):
– Dalgaların baş güverteye aşmasını önlemek için baş dikmede ($FP$) asgari bir baş yüksekliği ($mBH$) şart koşulur:
$mBH = 56 L_F \left(1 – \frac{L_F}{500}\right) \times \frac{1{,}36}{C_b + 0{,}680} \quad (\text{mm}, \quad L_F \le 250\text{ m})$
– Fiili baş yüksekliği bu değerden küçükse fribord artırılır; büyükse herhangi bir indirim yapılmaz.
- Üst Bina Düzeltmesi (Superstructure Deduction):
– Güvertedeki kapalı kasara ve üst binalar yedek yüzerlik sağladığından friborddan indirim (deduction) hakkı kazandırır.
– Efektif üst bina boyunun gemi boyuna oranına ($E / L_F$) göre hesaplanır (tam boy üst bina varsa $1070\text{ mm}$‘ye kadar indirim alınabilir).
- Güverte Şiyer Düzeltmesi (Sheer Correction):
– Geminin baş ve kıça doğru yükselen güverte kavisidir (standart baş şiyer aftın 2 katıdır).
– Standarttan fazla şiyer varsa fribord indirilir; şiyer eksik veya güverte düzse fribord artırılır.
- Yapısal Mukavemet Düzeltmesi (Strength):
– Gemi yetkili klas kuruluşu (örn. Lloyd’s 100A1) kurallarına tam uygun inşa edilmişse düzeltme sıfırdır ($0\text{ mm}$).
Tüm bu düzeltmeler neticesinde geminin nihai Atanmış Yaz Fribordu (Assigned Summer Freeboard) belirlenir.
Yükleme Hatları Markaları Neyi Gösterir? (Plimsoll Markası ve Tarak Çizgileri)
Geminin tam mastar kesitinde bordaya kaynaklanan veya oyularak boyanan işaretler şunlardır:
- Güverte Çizgisi (Deck Line): Fribord güvertesinin bordadaki üst yüzey hizasını gösteren $300\text{ mm} \times 25\text{ mm}$ ebadında yatay çizgidir.
- Plimsoll Dairesi (Load Line Disc):
– Dış çapı $300\text{ mm}$, et kalınlığı $25\text{ mm}$ olan bir halkadır.
– Halkanın tam ortasından $450\text{ mm}$ uzunluğunda yatay bir çizgi geçer.
– Bu çizginin üst kenarı, geminin Yaz Yükleme Hattı ($S$) ile birebir aynı seviyededir.
– Çemberin iki yanındaki harfler gemiyi onaylayan klas kuruluşunu gösterir (örn. L – R: Lloyd’s Register, N – V: DNV, B – V: Bureau Veritas, A – B: ABS).
- Yükleme Tarak Çizgileri (Load Line Grid):
Plimsoll diskinin $540\text{ mm}$ pruvasında yer alan düşey bir hat ve buna bağlı $230\text{ mm} \times 25\text{ mm}$‘lik yatay kollardır:
| Marka Kodu | Açıklama | Seviye / Hesaplama Bağıntısı |
|---|---|---|
| S (Summer) | Yaz Yükleme Hattı | Standart deniz suyu ($1{,}025\text{ t/m}^3$). Plimsoll merkez çizgisiyle aynı hizadadır. |
| T (Tropical) | Tropikal Su Hattı | $S$ çizgisinin $1/48 \times d_{\text{yaz}}$ kadar üzerindedir (sıcak denizlerde su daha kaldırmaz görünse de fırtına riski azdır). |
| W (Winter) | Kış Yükleme Hattı | $S$ çizgisinin $1/48 \times d_{\text{yaz}}$ kadar altındadır (kış fırtınalarına karşı ilave fribord payı). |
| WNA (Winter North Atlantic) | Kış Kuzey Atlantik Hattı | $L \le 100\text{ m}$ boyundaki gemilerde $W$‘nin $50\text{ mm}$ altında yer alır. Boyu $100\text{ m}$‘yi aşan gemilere WNA markası vurulmaz. |
| F (Fresh Water) | Tatlı Su Hattı | $S$ çizgisinin $FWA$ ($W / [4 \times TPC]$) kadar üzerindedir ($1{,}000\text{ t/m}^3$). |
| TF (Tropical Fresh) | Tropikal Tatlı Su Hattı | $T$ seviyesinin $FWA$ kadar üzerindedir ($TF = T + FWA$). |
Yukarıdaki markaları gerçek mm oranlarında çizilmiş bir Plimsoll diski ve pruva draft markası üzerinde inceleyin. Su yoğunluğunu değiştirerek su hattının S’den F markasına nasıl yükseldiğini canlı izleyin. Simülatörü aç →
Aşırı Yüklemenin Yasal Cezaları Nelerdir?
- Mevzuata göre (Merchant Shipping Load Line Regulations), geminin yükleme hattının denize batırıldığı (aşırı yüklendiği) tespit edilirse donatan ve kaptan ağır para cezasına çarptırılır.
- Standart adli para cezasının yanında, aşırı yüklenen her bir tam santimetre ($1\text{ cm}$) için santimetre başına ilave yasal ceza (örneğin İngiltere mevzuatında santimetre başına 1000 £) uygulanır.
Kaynak: Ship Stability for Masters and Mates