Bölüm 29 Timber Ship Freeboard Marks (Kereste Gemisi Fribord Markaları)
Kereste gemisi fribord markaları, güverte kereste yükünün ek yüzerlik sağlaması nedeniyle standart yükleme hatlarından daha derin yüklemeye izin veren özel markalardır. Güvertesinde açık kereste yükü taşıyan gemiler (timber deck cargo), standart kuru yük gemilerine göre daha az fribordla, yani daha derin bir su çekimiyle yüklenebilir. Bunun nedeni, güverteye sıkıca istiflenip emniyete alınmış masif kerestenin dalgalara karşı ek bir yedek yüzerlik (reserve buoyancy) kazandırmasıdır; bu ayrıcalık odun hamuru veya aşırı su emen ufalanmış kargolar için geçerli değildir.
Kereste Fribordu İçin Hangi Yapısal Koşullar Aranır? (Conditions of Assignment)
Bir geminin kereste yükleme hatlarını kullanabilmesi için önce şu özel yapısal koşulları karşılaması gerekir:
- Baş Kasara (Forecastle): Geminin baş tarafında, gemi boyunun en az %7’si ($0{,}07L$) uzunluğunda ve asgari standart yükseklikte ($L \le 75\text{ m}$ için $1{,}80\text{ m}$; $L = 125\text{ m}$ için $2{,}30\text{ m}$) bir baş kasara bulunmalıdır.
- Kıç Kasara / Yükseltilmiş Güverte: Fribord boyu $L_F < 100\text{ m}$ olan gemilerde kıç kasara (poop) veya yükseltilmiş bir kıç güverte zorunludur.
- Çift Dip Tanklarında Boyuna Bölme: Geminin orta yarı-boyundaki ($L/2$) çift dip tankları, serbest yüzey etkisini sınırlandırmak için merkez hattında su geçirmez boyuna perdelerle bölünmüş olmalıdır.
- Güçlendirilmiş Küpeşteler: Güvertede en az $1\text{ metre}$ yüksekliğinde takviyeli sabit küpeşteler (bulwarks) veya özel mukavemetli punteller/vardavelalar bulunmalıdır.
- İstif ve Emniyete Alma: Güverte kerestesi kompakt istiflenmeli, kılavuz zincirler ve lashinglerle sıkıca bağlanmalı; can kurtarma ve köprüüstü görüş hatlarını kesinlikle engellememelidir.
Kereste Yükleme Markaları Neyi Gösterir? (Lumber Load Lines)
Kereste gemilerinin bordasında iki ayrı yükleme markalama grubu bulunur:
- Disk Önü (Pruva Tarafı): Güvertede kereste taşınmadığında geçerli olan standart yükleme hatları ($S, T, W, WNA, F, TF$).
- Disk Arkası (Pupa Tarafı): Güvertede kereste taşındığı seferlerde geçerli olan ve başında “L” (Lumber) ön eki bulunan kereste yükleme hatları:
| Marka | Açıklama | Seviye / Hesaplama Bağıntısı |
|---|---|---|
| LS (Lumber Summer) | Kereste Yaz Hattı | Standart yaz hattının ($S$) üzerinde yer alır; aralarındaki mesafe ($\delta f$) üst bina boyuna göre verilen fribord indirimidir. |
| LT (Lumber Tropical) | Kereste Tropikal Hattı | $LS$ çizgisinin $1/48 \times d_{\text{LS}}$ kadar üzerindedir. |
| LW (Lumber Winter) | Kereste Kış Hattı | $LS$ çizgisinin $1/36 \times d_{\text{LS}}$ kadar altındadır! (Standart $1/48$ değil, $1/36$ oranında indirilir). |
| LWNA | Kereste Kış Kuzey Atlantik | Standart WNA çizgisiyle tam aynı yatay hizadadır; fırtınalı Kuzey Atlantik’te kereste gemisine hiçbir fribord indirimi tanınmaz! |
| LF (Lumber Fresh) | Kereste Tatlı Su Hattı | $LS$ seviyesinin kereste deplasmanına göre hesaplanan $FWA$ kadar üzerindedir ($W_{\text{LS}} / [4 \times TPC]$). |
| LTF | Kereste Tropikal Tatlı | $LT + LF$ seviyesindedir. |
- Baş Bodoslama Kuralı: Kereste gemilerinde yasal baş yüksekliği ($mBH$), kereste yaz hattından ($LS$) değil; standart yaz hattından ($S$) itibaren ölçülür!
- $\delta f$ Mesafesinin Anlamı: $LS$ ile $S$ markaları arasındaki dikey mesafe ($\delta f$), geminin güvertedeki keresteyi denize kaybetmesi durumunda yaşayacağı yaklaşık paralel yükselme miktarıdır.
Güverte Kerestesi Taşımak Hangi Stabilite Risklerini Doğurur?
- Deniz Suyunu Emerek Ağırlaşma (Water Absorption):
– Dalgalı denizde kereste su çeker. Yasal stabilite hesaplarında kuru kereste ağırlığının varışta %15 arttığı kabul edilir.
– Bu devasa ek kütle en üst güvertede toplandığı için $G$ noktasını hızla yukarı çeker ($KG$ fırlar); $GM$ daralır.
– Ayrıca kerestenin sağladığı yedek yüzerliğin yalnızca %75’inin geçerli olduğu varsayılır.
- Yelken Etkisi (Sailing Effect): Güvertedeki kereste blokları borda rüzgarına karşı yüksek bir yanal duvar oluşturur; ani sağanaklarda gemi kalıcı meyil alır.
- Kutup Bölgelerinde Ekstra Buzlanma: Güvertedeki kereste kütüğü aralarında biriken buz, $G$‘yi kontrolsüz biçimde daha da yükseltir.
- Aşırı Sert Yalpa ve Lashing Kopması:
– Gemi boşken kereste yüklenirse $GM$ başlangıçta aşırı büyük (stiff) olabilir.
– Şiddetli yalpada lashing kilitlerine binen dinamik yükü sınırlamak için IMO kuralı: Dik durumdaki başlangıç $GM$‘si gemi genişliğinin yaklaşık %3’ünden ($0{,}03 B$) fazla olmamalıdır.
- Özel Asgari Yasal Stabilite Limitleri:
– İngiltere (MCA): Kereste yüklü durumda dik başlangıç $GM \ge \mathbf{0{,}05\text{ m}}$ olmalıdır (standart gemilerde $0{,}15\text{ m}$).
– IMO Kereste Kuralları: Başlangıç $GM \ge \mathbf{0{,}10\text{ m}}$, $GZ_{\text{maks}} \ge \mathbf{0{,}25\text{ m}}$ (en az $30^\circ$‘de), $0-40^\circ$ dinamik alanı $\ge \mathbf{0{,}080\text{ m}\cdot\text{rad}}$ olmalıdır.
Kaynak: Ship Stability for Masters and Mates