Bölüm 27 Type A, Type B and Type (B-60) Vessels plus FL and PL Curves (Tip A, Tip B, Tip B-60 Gemiler ile Batabilen ve Müsaade Edilen Boy Eğrileri)

Tip A, Tip B ve B-60 gemi sınıflandırması fribord tahsisinde kullanılır; batabilen ve müsaade edilen boy eğrileri ise su geçirmez bölmeleme sınırlarını gösterir. Bir kompartımanın delinip su alması yolcu ve yük gemilerini batma ya da alabora olma riskiyle karşı karşıya bırakabileceğinden, IMO ve DfT gibi uluslararası denizcilik idareleri su geçirmez bölmeleme standartlarını (subdivision standards) zorunlu kılar.

Bölmelemede Kullanılan Temel Tanımlar ve Sınırlar Nelerdir?

  • Perde Güvertesi (Bulkhead Deck): Ana enine su geçirmez perdelerin (transverse watertight bulkheads) kesintisiz olarak yükseldiği en üst güvertedir.
  • Marjin Hattı (Margin Line): Perde güvertesinin bordadaki kenarından $76\text{ mm}$ ($3\text{ inç}$) aşağısından çekilen ve güverteye paralel uzanan hayali emniyet çizgisidir.

– Kritik Eşik: bir yara alma sonrası su seviyesi bu $76\text{ mm}$‘lik sınırı geçip marjin hattını batırırsa, geminin batma riski artık kabul edilemez düzeye ulaşmış demektir.

  • Batabilen Boy (Floodable Length – FL): Geminin boyu üzerindeki herhangi bir noktayı merkez kabul eden bir kompartımanın, marjin hattını suya batırmaksızın su alabileceği azami teorik uzunluktur.
  • Batabilen Boy Eğrisi (FL Curve): Geminin her istasyonundaki batabilen boy değerlerinin ordinat olarak çizilmesiyle elde edilen eğridir.
  • Müsaade Edilen Boy Eğrisi (Permissible Length – PL Curve): Batabilen boy eğrisinin, geminin taşıdığı yolcu sayısına ve hizmet tipine göre belirlenen bir emniyet katsayısıyla küçültülmesiyle elde edilen nihai sınır eğrisidir:

$\text{PL} = \text{FL} \times F_s$

(Burada $F_s$: Bölmeleme faktörüdür / Factor of Subdivision).

Bölmeleme Faktörü ($F_s$) ve Servis Kriteri Numarası ($C_s$) Nasıl Belirlenir?

Gemide taşınan yolcu sayısı arttıkça perdeler birbirine daha yakın yerleştirilmelidir ($F_s$ küçülür). $F_s$ katsayısı $0{,}50$ ile $1{,}00$ arasında değişir:

  • $F_s = 1{,}00$: Çok az yolcu taşıyan kargo gemileri (Tek bölmeli batma standardı – 1 compartment ship).
  • $F_s = 0{,}50$: Çok sayıda yolcu taşıyan büyük yolcu gemileri (İki bölmeli batma standardı – 2 compartment ship).

 

Servis Kriteri Numarası ($C_s$) Neyi Gösterir?

Bölme boyu $L > 131\text{ m}$ olan gemilerde yolcu, makine ve ambar hacimlerinin oranını belirler ($23 \le C_s \le 123$):

$C_s = 72 \times \frac{M + 2P}{V}$

  • $M$: Marjin hattı altındaki makine dairelerinin toplam hacmi ($\text{m}^3$)
  • $P$: Marjin hattı altındaki yolcu ve mürettebat yaşam alanlarının hacmi ($\text{m}^3$)
  • $V$: Omurgadan marjin hattına kadar geminin toplam sızdırmaz iç hacmi ($\text{m}^3$)

Formüller Birbirine Nasıl Bağlanır?

$A = \frac{58{,}2}{L – 60} + 0{,}18 \quad (\text{Kargo ağırlıklı formül})$

$B = \frac{30{,}3}{L – 42} + 0{,}18 \quad (\text{Yolcu ağırlıklı formül})$

$F_s = A – \frac{(A – B)(C_s – 23)}{100}$

Ambar Boyu Bölmeleme Eğrilerinde Nasıl Denetlenir? (2:1 Üçgenleri)

Bir geminin perde yerleşiminin yasal kurallara uygunluğu grafik üzerinde ikizkenar üçgenler yöntemiyle denetlenir:

  1. İki ana su geçirmez perde arasındaki mesafe üçgenin tabanını ($l$) oluşturur.
  1. Üçgenin tepe noktası ambar boyuna ($l$) eşit yükseklikte çizilir (2:1 eğim).
  1. Tek Bölmeli Güvenlik Kuralı: Çizilen bu üçgenin tepe noktası kesinlikle Müsaade Edilen Boy (PL) eğrisinin altında kalmalıdır. PL eğrisini aşan bir ambar boyu yasal olarak onaylanamaz.
  1. İki Bölmeli Batma Durumu (Two-Compartment Flooding): Yan yana iki kompartıman aynı anda delindiğinde taban iki ambarın toplam boyu olur. Bu kombine üçgen PL eğrisini aşabilir; ancak Batabilen Boy (FL) eğrisini ASLA aşamaz!

Gemi Tipleri Yara Almaya Karşı Nasıl Sınıflandırılır?

Uluslararası Yükleme Hattı (Load Line) kurallarına göre gemiler su alma riskine göre sınıflandırılır:

  • Tip ‘A’ Gemiler (Type A):

– Yalnızca dökme sıvı yük (ham petrol, kimyasal vb.) taşımak üzere tasarlanmış gemiler.

– Küçük ve sızdırmaz güverte menholleri, yüksek güverte bütünlüğü.

– Yük tanklarının geçirgenliği çok düşüktür ($\mu \approx \%5$). Yüksek bölmeleme standardı sayesinde batmaya karşı son derece dayanıklıdırlar; bu sebeple en düşük fribord (en derin draft) hakkı bu gemilere verilir.

  • Tip ‘B’ Gemiler (Type B):

– Tip A kapsamına girmeyen tüm kuru yük gemileri (genel kargo, konteyner vb.).

– Ambar kapakları geniştir, geçirgenlik yüksektir ($\mu \approx \%60 – \%100$). Fribordları Tip A’ya göre daha yüksektir.

  • Tip ‘B-60’ Gemileri (Type B-60):

– Boyu $100 – 150\text{ m}$ arasında olan ve makine dairesi hariç herhangi bir tek kompartımanın delinip batmasına dayanabilen dökme yük gemileridir.

– Tip B ile Tip A fribordu arasındaki farkın %60’ı kadar fribord indirimi kazanırlar (daha fazla yük yükleyebilirler).

  • Tip ‘B-100’ Gemileri (Type B-100):

– Yan yana herhangi iki kompartımanın aynı anda delinip su almasına dayanabilen gemilerdir.

– Tip A gemilerin fribord seviyesine kadar (%100 indirim) yükleme hakkı elde ederler.


Kaynak: Ship Stability for Masters and Mates