Bölüm 44 List with Zero Metacentric Height (Sıfır Metasantr Yüksekliğinde Meyil ve Denge)
Sıfır GM durumunda ağırlık merkezi ile metasantr çakışır (KG = KM) ve gemi küçük bir yatırıcı momentle bile belirgin bir açıyla meyleder.
Gemi dik konumdayken ağırlık merkezi ile ilk metasantr noktası tam üst üste gelirse ($KG = KM$), metasantrik yükseklik sıfırlanır ($GM = 0$). İlk bakışta bu, geminin en küçük bir kuvvetle bile alabora olacağı izlenimini uyandırsa da, gövde geometrisinden gelen ek doğrultucu etki sayesinde gemi devrilmez ve kübik kök bağıntısının belirlediği dengeli bir meyil açısında durur.
Sıfır $GM$ Durumunda Doğrultucu Kol Nasıl Oluşur?
Duvar kenarlı tekne formülü:
$GZ = \left( GM + \frac{1}{2} BM \tan^2\theta \right) \sin\theta$
Başlangıçta $GM = 0$ olduğunda formül şu hale sadeleşir:
$GZ = \frac{1}{2} BM \tan^2\theta \sin\theta$
- Fiziksel Anlam: Gemi dikken ($\theta = 0^\circ$) doğrultucu kol sıfırdır ($GZ = 0$). Ancak gemi herhangi bir açıyla yattığı anda ($\theta > 0^\circ$), batan su kamasının genişlemesi sayesinde pozitif bir doğrultucu kol ($GZ > 0$) doğar.
- Denge Durumu: Gemi yalnızca tam dikken ($0^\circ$) nötr dengededir; yana yattığı anda kararlı dengeye (stable equilibrium) geçer.
Ağırlık Kayınca Meyil Açısı Nasıl Hesaplanır? (Kübik Kök Kuralı)
$GM = 0$ olan bir gemide $w$ ağırlığındaki bir yük enlemlatitudeesine $d$ mesafesi kadar kaydırıldığında (veya asimetrik bir ağırlık bindiğinde):
- Yatırıcı Kol (Heeling Arm):
$l_{\text{yatırıcı}} = GG_1 \cos\theta = \frac{w \times d}{W} \cos\theta$
- Denge Eşitliği ($GZ = l_{\text{yatırıcı}}$):
$\frac{1}{2} BM \tan^2\theta \sin\theta = GG_1 \cos\theta$
Her iki taraf $\cos\theta$‘ya bölündüğünde ($\sin\theta / \cos\theta = \tan\theta$):
$\frac{1}{2} BM \tan^3\theta = GG_1$
$\tan^3\theta = \frac{2 \times GG_1}{BM}$
- Nihai Meyil Açısı Formülü:
$\tan\theta = \sqrt[3]{\frac{2 \times GG_1}{BM}} = \sqrt[3]{\frac{2 \times w \times d}{W \times BM}}$
Dört Temel Meyil Formülü Nasıl Karşılaştırılır?
Denizcilik teorisindeki meyil formülleri başlangıç $GM$ değerine göre 4 farklı matematiksel yapı gösterir:
| Başlangıç Durumu | Denge Hali | Uygulanan Formül | Karakteristik |
|---|---|---|---|
| Pozitif $GM$ ($GM > 0$) | Kararlı (Stable) | $\tan\theta = \frac{GG_1}{GM}$ | Doğrusal bağıntı (standart meyil). |
| Sıfır $GM$ ($GM = 0$) | Nötr $\rightarrow$ Kararlı | $\tan\theta = \sqrt[3]{\frac{2 \times GG_1}{BM}}$ | Kübik Kök bağıntısı. |
| Negatif $GM$ ($GM < 0$ – Yüksüz) | Kararsız $\rightarrow$ Loll | $\tan\theta_{\text{loll}} = \sqrt{\frac{-2 \times GM}{BM}}$ | Kare Kök bağıntısı (Loll açısı). |
| Negatif $GM$ + Yük Kayması | Kararsız $\rightarrow$ Bileşik | $\frac{1}{2} BM \tan^3\theta + GM \tan\theta = GG_1$ | Kübik denklem çözümü. |
Sayısal Bir Örnekte Sonuç Nasıl Görünür?
- Veriler: $W = 10\,000\text{ ton}$, $KM = 8{,}00\text{ m}$, $KG = 8{,}00\text{ m}$ ($GM = 0$). $BM = 5{,}00\text{ m}$.
- Güvertede $20\text{ ton}$‘luk bir ağırlık enlemesine $10\text{ metre}$ kaydırılsın ($w \times d = 200\text{ tm}$):
$GG_1 = \frac{20 \times 10}{10\,000} = 0{,}020\text{ m}$
$\tan^3\theta = \frac{2 \times 0{,}020}{5{,}00} = \frac{0{,}040}{5{,}00} = 0{,}008$
$\tan\theta = \sqrt[3]{0{,}008} = 0{,}200$
$\theta = \arctan(0{,}200) \approx \mathbf{11{,}3^\circ}$
- Çıkarım: Görüldüğü üzere ağırlık merkezindeki yalnızca $2\text{ cm}$‘lik ($0{,}02\text{ m}$) küçücük bir enine kayma bile, $GM = 0$ olan bu gemide $11{,}3^\circ$‘lik belirgin bir meyle yol açar. Buna rağmen kübik kök direnci gemiyi alaboradan korur ve gemi bu açıda kararlı biçimde dengeye oturur.
Kaynak: Ship Stability for Masters and Mates