Bölüm 45 The Deadweight Scale (Dedveyt Cetveli Dedveyt Skalası)
Dedveyt skalası, belirli bir draft için geminin deplasmanını, dedveytini, TPC ve MCTC değerlerini tek bakışta gösteren cetveldir.
Tersane tarafından hazırlanıp geminin köprüüstünde ve kargo kontrol odasında (CCR) asılı duran Dedveyt Skalası (Deadweight Scale), zabitlere karmaşık hidrostatik integrallere girmeden geminin su çekimini (draftını) doğrudan deplasmana, dedveyte ve temel stabilite katsayılarına çevirme imkânı veren çok sütunlu bir operasyonel cetveldir.
Dedveyt Skalasının Temel Sütunları Nelerdir?
Standart bir dedveyt skalasında yan yana hizalanmış ve eşit su çekiminde (even keel) geçerli olan temel sütunlar şunlardır:
- Su Çekimi ve Fribord Sütunu (Draft & Freeboard):
– Metre (veya fit) cinsinden geminin ortalama su çekimini gösterir.
– Yanındaki fribord sütununda her drafta karşılık gelen serbest borda mesafesi ($D – d$) yer alır.
- Deplasman Sütunları (Displacement):
– Tuzlu Su Deplasmanı ($\rho = 1{,}025\text{ t/m}^3$): Geminin deniz suyundaki toplam kütlesidir.
– Tatlı Su Deplasmanı ($\rho = 1{,}000\text{ t/m}^3$): Aynı draftta tatlı suda taşıdığı kütledir.
– Boş Gemi Okuması: Dedveytin sıfır ($Dwt = 0$) olduğu en alt seviyedeki deplasman değeri doğrudan Boş Gemi Ağırlığını (Lightweight – Lwt) verir.
- Dedveyt Sütunları (Deadweight – Dwt):
– Geminin içine aldığı değişken yüklerin (kargo, yakıt, balast, tatlı su, kumanya vb.) toplam tonajıdır.
– Boş gemi draftında $Dwt = 0$‘dır; yaz yükleme hattında ($S$) geminin azami dedveytine ulaşır.
– Temel Eşitlik:
$\text{Deplasman } (W) = \text{Lightweight (Lwt)} + \text{Deadweight (Dwt)}$
- Santimetre Başına Batma Tonu (TPC):
– O drafttaki su hattı alanına göre gemiyi $1\text{ cm}$ batırmak veya yükseltmek için gereken tonajdır ($TPC_{\text{SW}}$ ve $TPC_{\text{FW}}$).
- Trimi 1 cm Değiştiren Moment (MCTC):
– O su çekiminde geminin baş-kıç trimini $1\text{ cm}$ değiştirecek boyuna momenttir.
Zabitler Skalayı Kullanarak Hangi Hesapları Yapar?
Kalan Yük Miktarının Belirlenmesi
Gemi rıhtımda yükleme yaparken mevcut draftından dedveyt ($Dwt_{\text{mevcut}}$) okunur. İzin verilen azami yaz dedveytinden çıkarılarak gemiye daha ne kadar kargo/yakıt alınabileceği bulunur:
$\text{Alınabilecek İlave Yük} = Dwt_{\text{azami}} – Dwt_{\text{mevcut}} \quad (\text{ton})$
Sığ Geçit / Nehir Barı İçin Yük Sınırı
Varış limanında derinliği kısıtlı bir nehir barı veya sığ kanal varsa ($d_{\text{kanal}}$):
- Skaladan bu derinliğe karşılık gelen azami deplasman ($W_{\text{kanal}}$) okunur.
- Geminin boş ağırlığı ve varıştaki sabit yakıt/balastı düşülerek gemiye yüklenebilecek net kargo miktarı hesaplanır.
Liman Suyu (Dock Water) Düzeltmesi
Liman suyu yoğunluğu tatlı su ile deniz suyu arasında ise ($1{,}000 < \rho_{\text{DW}} < 1{,}025$):
$\text{Liman Suyu Deplasmanı} = W_{\text{SW}} \times \frac{\rho_{\text{DW}}}{1{,}025}$
veya $DWA$ payı kullanılarak yükleme limiti esnetilir.
Net Kargo Ağırlığı Toplam Dedveytten Nasıl Ayrıştırılır?
Dedveyt skalasında okunan toplam $Dwt$ yalnızca taşınan yükü ifade etmez; gemideki tüm tüketim maddelerini kapsar:
$\text{Net Kargo Ağırlığı} = \text{Toplam Dwt} – \left( \text{Fuel Oil} + \text{Dizel} + \text{Tatlı Su} + \text{Balast} + \text{Yağlama Yağı} + \text{Kumanya \& Mürettebat} \right)$
Draft sörveyi sırasında zabit, dedveyt skalasından okuduğu toplam değerden bu tüketim kalemlerini tek tek ölçüp çıkararak elde ettiği net kargo tonajını konşimentoyla karşılaştırır.
Kaynak: Ship Stability for Masters and Mates