Bölüm 24 Effect of Beam and Freeboard on Stability (Genişlik ve Fribordun Stabiliteye Etkisi)

· Sinan Berat Kardaş

Bölüm 24 Effect of Beam and Freeboard on Stability (Genişlik ve Fribordun Stabiliteye Etkisi)

Genişlik ve fribordun stabiliteye etkisi farklıdır: genişlik artışı başlangıç GM’sini büyütürken fribord artışı daha çok büyük açılardaki GZ değerlerini iyileştirir. Bir geminin tasarımı veya boyutsal değişikliği sırasında gövde genişliği ($B$) ile fribord yüksekliği ($f$) farklı yönlerde oynatılırsa, bu iki parametre geminin statik stabilite eğrisini ($GZ$ eğrisi) birbirinden oldukça farklı biçimlerde etkiler.

Karşılaştırmada başlangıç noktası olarak, güverte kenarı yaklaşık $17^\circ$ meyil açısında suya gömülen bir referans gemi (Eğri A) kullanılır.

Gemi Genişliği ($B$) Artırılınca Ne Değişir?

Draft ($d$), fribord ($f$) ve ağırlık merkezi ($KG$) sabit tutulup yalnızca gemi genişliği ($B$) artırıldığında (Eğri B):

  • İlk Metasantr ve Doğrultucu Kol Artışı:

– Enine metasantr yarıçapı formülü: $BM = \frac{I}{\nabla} = \frac{B^2}{12d}$

– Genişliğin artması, su hattı atalet momentini ($I$) genişliğin küpüyle ($B^3$), $BM$‘i ise karesiyle ($B^2$) büyütür.

– $KM = KB + BM$ arttığı için geminin başlangıç metasantrik yüksekliği ($GM$) belirgin biçimde büyür.

– $GZ$ eğrisinin başlangıç eğimi ($0^\circ$ teğeti) dikleşir; gemi küçük açılarda çok daha sert doğrultucu kuvvet üretir.

  • Azami Değerler ve Stabilite Aralığı:

– Bütün açılardaki $GZ$ doğrultucu kolları uzar.

– Azami doğrultucu kol ($GZ_{\text{maks}}$) büyür.

– Stabilite aralığı ve dinamik stabilite alanı genişler.

  • Kritik Dezavantaj: Güverte Kenarının Erken Suya Girmesi:

– Gemi genişledikçe borda kenarı su hattına geometrik olarak daha yakın bir yatış açısında temas eder.

– Güverte kenarının suya gömülme açısı küçülür (örneğin $17^\circ$‘den $12^\circ$‘ye iner).

– Güverte kenarı suya girdiği andan itibaren su hattı alanı daralmaya başlayacağından, $GZ$‘nin artış hızı erken bir açıda yavaşlar.

  • $KB$ Değişimi: Su çekimi sabit kaldığı için düşey yüzme merkezi ($KB$) neredeyse hiç değişmez.

 

Fribord ($f$) Artırılınca Ne Değişir?

Draft ($d$), genişlik ($B$) ve ağırlık merkezi ($KG$) sabit tutulup yalnızca fribord ($f$) artırıldığında (Eğri C):

  • Küçük Açılarda Sıfır Etki ($\theta < \theta_{\text{batma}}$):

– Gemi dik durumdayken ve güverte kenarı suya girene kadar suyun altındaki gövde geometrisi ve su hattı alanı başlangıçtakiyle birebir aynıdır.

– Bu nedenle fribord artışının başlangıç $GM$ değerine hiçbir etkisi yoktur ($GM$ aynı kalır, orijin teğeti değişmez).

  • Büyük Açılarda Devasa İyileşme ($\theta > \theta_{\text{batma}}$):

– Orijinal geminin güverte kenarı $17^\circ$‘de suya girerken, fribordu yükseltilmiş gemi çok daha büyük açılara kadar (örneğin $28^\circ – 30^\circ$) güvertesini sudan uzak tutar ($\alpha_2 > \alpha_1$).

– Güverte kenarı suya girene kadar su hattı alanı genişlemeye devam eder.

– Sonuç olarak:

1. Orta ve büyük açılardaki tüm $GZ$ kolları olağanüstü uzar.

2. Azami doğrultucu kol ($GZ_{\text{maks}}$) hem değer olarak çok büyür hem de çok daha ileri bir meyil açısında gerçekleşir.

3. Kaybolma açısı ve toplam stabilite aralığı muazzam ölçüde genişler.

4. Eğri altında kalan alan (dinamik stabilite) katlanarak artar.

Genişlik mi, Fribord mu? Özet Karşılaştırma

Parametre / Karakteristik Genişlik (B) Artırıldığında Fribord (f) Artırıldığında
Başlangıç $GM$ Değeri Büyür (Eğri dik başlar) Değişmez (Aynı eğimle başlar)
Küçük Açılarda $GZ$ Kolları Artar Değişmez
Büyük Açılarda $GZ$ Kolları Artar Çok büyük artış gösterir
$GZ_{\text{maks}}$ Büyüklüğü Artar Artar
$GZ_{\text{maks}}$ Oluşma Açısı Hafifçe geriler (daha erken) Çok daha ileri açılara kayar
Güverte Kenarının Suya Girişi Daha erken açıda ($12^\circ$) Çok daha geç açıda ($28^\circ$)
Stabilite Aralığı Genişler Çok daha fazla genişler
Gemi Hissiyatı Gemi daha sertleşir (stiff) Konfor değişmez, emniyet artar

Kaynak: Ship Stability for Masters and Mates

Bu ders anlaşıldı mı?