Bölüm 32 True Mean Draft (Doğru Ortalama Draft ve Trim Sehim Düzeltmeleri)
Doğru ortalama draft, gemi trimliyken baş ve kıç draft ortalamasının yüzme merkezi (LCF) konumuna göre düzeltilmiş hâlidir. Baş ve kıç draftların aritmetik ortalaması ($\frac{d_F + d_A}{2}$) aslında geminin tam orta noktasındaki (mastardaki – amidships) su çekimini verir. Ne var ki gemi bu orta nokta etrafında değil, su hattı alanının geometrik merkezi olan Yüzme Merkezi ($LCF$) etrafında trim yapar.
Bu yüzden geminin gerçek deplasmanını ve taşıdığı yükü doğru tayin edebilmek için su çekiminin tam olarak $LCF$ noktasında ölçülmesi gerekir; bu ölçüme Doğru Ortalama Draft (True Mean Draft – $d_H$) adı verilir.
Mastar Draftından Doğru Ortalama Drafta Nasıl Geçilir?
Gemi baş-kıç ekseninde trim yaptığında oluşan benzer üçgenler geometrisinden draft düzeltmesi elde edilir:
- Düzeltme Formülü:
$\text{Düzeltme } (\Delta d) = \frac{\text{Trim } (t) \times LCF_{\text{mastar}}}{LBP}$
– $\text{Trim } (t)$: Baş ve kıç draftlar arasındaki mutlak fark ($\vert{}d_A – d_F\vert{}$).
– $LCF_{\text{mastar}}$: Yüzme merkezinin gemi ortasından (amidships) olan uzaklığı (metre).
– $LBP$: Dikmeler arası boy (metre).
Düzeltmenin İşaret Kuralı (Toplama mı, Çıkarma mı?):
Denizcilik sınavlarında en çok sorulan altın kural:
- AYNI YÖN $\rightarrow$ TOPLA ($+$):
– Eğer $LCF$ ile azami draft gemi ortasına göre aynı tarafta ise düzeltme eklenir:
– Kıça Trim ($d_A > d_F$) ve $LCF$ mastarın KIÇINDA ise $\rightarrow$ Eklenir ($+$).
– Başa Trim ($d_F > d_A$) ve $LCF$ mastarın BAŞINDA ise $\rightarrow$ Eklenir ($+$).
- ZIT YÖN $\rightarrow$ ÇIKAR ($-$):
– Eğer $LCF$ ile azami draft gemi ortasına göre zıt yönlerde ise düzeltme çıkarılır:
– Kıça Trim ($d_A > d_F$) ve $LCF$ mastarın BAŞINDA ise $\rightarrow$ Çıkarılır ($-$).
– Başa Trim ($d_F > d_A$) ve $LCF$ mastarın KIÇINDA ise $\rightarrow$ Çıkarılır ($-$).
$\text{Doğru Ortalama Draft } (d_H) = \left(\frac{d_F + d_A}{2}\right) \pm \Delta d$
Gövde Sehimi Nedir? Bel Verme (Sagging) ve Bel Kırma (Hogging)
Dalgalı denizde veya yükün boyuna dağılımındaki dengesizliklerde gemi elastik bir kiriş gibi boyuna bükülür:
- Gövdede Sehim Yoksa:
– Mastardaki fiili su çekimi, baş ve kıç draftların aritmetik ortalamasına tam eşittir ($d_{\text{orta}} = \frac{d_F + d_A}{2}$).
– Kalıp Derinlik: $D = \text{Mastar Draftı} + \text{Mastar Fribordu} = \text{Sabit}$.
- Bel Verme (Sagging):
– Yük gemi ortasında yoğunlaştığında gövdenin beli aşağıya çöker.
– Mastardaki fiili draft, baş-kıç ortalamasından daha büyüktür:
$\text{Sag Miktarı} = d_{\text{fiili orta}} – \frac{d_F + d_A}{2} > 0$
- Bel Kırma (Hogging):
– Yük baş ve kıç ambarlarda yoğunlaştığında gövdenin ortası yukarı kamburlaşır.
– Mastardaki fiili draft, baş-kıç ortalamasından daha küçüktür:
$\text{Hog Miktarı} = \frac{d_F + d_A}{2} – d_{\text{fiili orta}} > 0$
Draft Sörveyinde Sehim Düzeltmesi Nasıl Yapılır? (Ortalamaların Ortalaması)
Gövdedeki bel verme (sag) veya bel kırma (hog) eğriliğini hesaba katarak en doğru deplasmanı bulmak için sörveyörler Ortalamaların Ortalaması (Quarter Mean / Mean of Means) formülünü uygular:
$d_{\text{MOM}} = \frac{d_F + 6 \times d_{\text{orta}} + d_A}{8}$
(Burada orta drafta 6 ağırlığı verilerek Simpson parabolik entegrasyonu sağlanır; ardından bu draft $LCF$ konumuyla düzeltilerek nihai sörvey draftı elde edilir).
Doğru Ortalama Draft Liman Yüklemesinde Neden Önemli?
- Gemi yaz yükleme markasına ($S$) yüklenirken liman idaresi ve klas kuralları ortalama draftın geminin fribord limitini aşmamasını şart koşar.
- Eğer gemi kıça trimli ve $LCF$ kıçta ise, basit ortalama draft yasal sınırda görünse bile Doğru Ortalama Draft ($d_H$) bu sınırın üzerinde çıkabilir; bu durum geminin farkında olmadan aşırı yüklenmesine (overloading cezasına) yol açar.
- Bu yüzden yükleme planlarında hidrostatiğe girilecek tek değer Doğru Ortalama Drafttır ($d_H$).
Kaynak: Ship Stability for Masters and Mates