GM yalnızca küçük açılarda geçerli bir ölçüdür. Fırtınada gemi 30–40° yatabilir. O açılarda dayanıp dayanamayacağını GZ eğrisi söyler.

6.1 Çapraz Eğriler: GZ Değerini Nereden Alırız?

Tersane, her açı (10°, 15°, 30°, 45°, 60°, 75°, 90°) için doğrultucu kolu deplasmana karşı çizer. İki biçim vardır:

KN eğrileri (KG = 0 kabulü) — modern gemilerde en yaygın:

GZ = KN − KG × sin θ

(KG sin θ terimi daima çıkarılır.)

Varsayılan KG’li GZ eğrileri (ör. KG = 9,0 m kabulüyle çizilmiş):

Düzeltme = |KGgerçek − KGvarsayılan| × sin θ

Gerçek KG daha yüksekse düzeltme çıkarılır, daha düşükse eklenir.

KN, gövdenin şeklinden gelen “ham” doğrultma kapasitesidir; KG sin θ ise G‘nin yüksekliği yüzünden kaybedilen kısımdır. Burada da yarış gövde ile ağırlık arasındadır.

6.2 GZ Eğrisini Okumak

Yatay eksen meyil açısı, düşey eksen GZ. Eğriden beş şey okunur:

  1. Stabilite aralığı: GZ>0 olan açılar (ör. 0°–84°).
  2. Kaybolma açısı (angle of vanishing stability): Eğrinin ikinci kez sıfırı kestiği açı. Bunun ötesinde gemi alabora olur.
  3. Azami GZ: Eğrinin tepesi ve oluştuğu açı (ör. 43°’de 2,35 m).
  4. Başlangıç GM: Orijinden eğriye teğet çizin; 57,3°’de (1 radyan) dikey bir hat çıkın; teğetin bu hattı kestiği yükseklik = GM.
  5. Negatif GM: Eğri sıfırın altından başlar, loll açısında sıfırı keser.
GZ eğrisi üzerinde GZmaks, GM teğeti, stabilite aralığı ve kaybolma açısı

IMO hasarsız stabilite kriterleri (Intact Stability Code):

Kriter Asgari değer
GZ eğrisi altı alan 0–30° 0,055 m·rad
GZ eğrisi altı alan 0–40° (veya su alma açısı) 0,090 m·rad
Alan 30–40° 0,030 m·rad
30°’de veya daha büyük açıda GZ 0,20 m
Azami GZ açısı tercihen ≥ 25°
Başlangıç GMfluid 0,15 m
📈 İnteraktif Araç: GZ Eğrisi ve IMO Kriterleri
KG’yi değiştirin ve GZ eğrisinin yeniden şekillenişini izleyin; 0–30°, 30–40° ve 0–40° alanları IMO sınırlarına göre yeşil ya da kırmızı olur. Simülatörü aç →

6.3 Dinamik Stabilite — Gemiyi Yatırmak Ne Kadar İş İster?

  • Statik stabilite: Belirli bir açıdaki anlık doğrultucu moment (W × GZ).
  • Dinamik stabilite: Gemiyi dikten o açıya kadar yatırmak için harcanan toplam iş.

Bu fark önemlidir: Ani bir rüzgar sağanağı ya da bordaya çarpan bir dalga gemiye belli bir enerji verir. Gemi bu enerjiyi ancak eğri altındaki “enerji deposu” yeterliyse emebilir.

Dinamik stabilite = W × ∫0θGZ dθ = W × (GZ eğrisi altındaki alan)

Moseley formülü:

Dinamik stab. = W[v (gh + g1h1)/V − BG (1 − cos θ)] (m·t)

(v: kama hacmi, gh + g1h1: kama merkezlerinin düşey yer değiştirmeleri toplamı, V: toplam batık hacim, BG = KG − KB)

Simpson ile hesap:

  1. Eşit açı aralıklarıyla (ör. 0°, 10°, 20°, 30°, 40°) GZ değerlerini yaz.
  2. Simpson çarpanlarıyla Σ1‘i bul.
  3. Alan = ⅓ × Açı aralığı/57,3 × Σ1 (m·rad) — açıyı mutlaka radyana çevir!
  4. Dinamik stabilite = W × Alan (m·t)

GZ eğrisinin yüksekliği geminin gücünü, altındaki alan ise dayanıklılığını (depoladığı enerjiyi) gösterir.

6.4 Genişlik mi, Fribord mu?

Referans gemide güverte kenarı ~17°’de suya giriyor. İki farklı iyileştirmeyi karşılaştıralım:

Genişlik (B) artırılırsa Fribord (f) artırılırsa
Başlangıç GM Artar (BM ∝ B2) Değişmez
Küçük açı GZ Artar Değişmez
Büyük açı GZ Artar Çok büyük artış
GZmaks açısı Biraz daha erken Çok daha ileri
Güverte kenarı suya girişi Daha erken (~12°) Çok daha geç (~28–30°)
Stabilite aralığı Genişler Çok daha fazla genişler
Hissiyat Gemi sertleşir Konfor aynı, emniyet artar
Genişlik ve fribord artışının GZ eğrisine etkisi

Genişlik başlangıç stabilitesini (GM), fribord ise büyük açılardaki emniyeti sağlar; iyi bir gemi ikisine de ihtiyaç duyar. Fribordun yükleme hatlarıyla yasal olarak korunmasının nedeni de budur (Kısım 2.6).


Kaynak: Barrass, C. B. ve Derrett, D. R. Ship Stability for Masters and Mates.