TRANSIT PASSAGE (Transit Geçiş Rejimi — Kısım 2)

(Trafik Düzenlemeleri, Kıyı Devleti Mevzuatı ve Kesin Askıya Alınamazlık İlkesi: Madde 41 – 44)

1. Seyir Şeritleri ve Trafik Ayrım Düzenleri / TSS (Madde 41)

  • Kıyı Devletinin Yetkisi: Boğaz kıyıdaşı devletler, seyrüsefer emniyetini artırmak amacıyla gemiler için seyir şeritleri (sea lanes) ve trafik ayrım düzenleri (TSS) belirleyebilir veya mevcut olanları değiştirebilir.
  • IMO ile Eşgüdüm Zorunluluğu: Kıyıdaş devletler bu şeritleri tek taraflı olarak doğrudan yürürlüğe koyamaz; taslak tekliflerini yetkili uluslararası örgüte (IMO – Uluslararası Denizcilik Örgütü) sunmak zorundadır. IMO, yalnızca kıyıdaş devletle mutabık kalınan düzenlemeleri onaylar.
  • Birden Fazla Kıyıdaş Bulunması: Boğaz birden fazla devletin sularından geçiyorsa, bu devletler tekliflerini karşılıklı istişare ve iş birliği içinde hazırlar.
  • Uyma Mecburiyeti: Belirlenen ve haritalarla resmen ilan edilen şeritlere ve trafik ayrım düzenlerine transit geçiş yapan gemilerin uyması zorunludur.

 

🗺️ İnteraktif Araç: Rotacourse Planlayıcı (Marmara ve İstanbul Boğazı)
Bir TSS’in harita üzerinde nasıl göründüğünü inceleyin: İstanbul Boğazı ve Marmara’da OpenSeaMap katmanı üzerinde rota çizin, bacak bazında mesafe ve ETA hesaplayın. Not: Türk Boğazları UNCLOS transit geçiş rejimine değil, Montrö Sözleşmesi’ne tabidir. Araç yalnızca eğitim amaçlıdır. Rota Planlayıcıyı aç →

2. Kıyıdaş Devletlerin Kanun ve Düzenleme Çıkarma Yetkisi (Madde 42)

Boğaz kıyıdaşı devletler, transit geçişi düzenlemek üzere yalnızca şu 4 alanda mevzuat yapabilir:

  1. Seyrüsefer Güvenliği ve Deniz Trafiği: Madde 41 kapsamındaki şerit ve trafik kuralları.
  1. Deniz Kirliliğinin Önlenmesi: Petrol, sintine, zehirli atık ve diğer kirleticilerin tahliyesine ilişkin uluslararası standartların (MARPOL) uygulanması.
  1. Balıkçılık Faaliyetlerinin Önlenmesi: Balıkçı gemilerinin avlanmasının engellenmesi ve av takımlarının güvertede neta edilerek bağlanması (stowage of fishing gear) zorunluluğu.
  1. Kamu Düzeni Denetimi: Gümrük, maliye, göç veya sağlık kurallarına aykırı insan, para veya eşya yükleme/boşaltmanın yasaklanması.

 

  • Ayrımcılık Yasağı: Bu kurallar yabancı gemiler arasında ayrımcılık yaratacak veya transit geçiş hakkını fiilen ortadan kaldıracak/zorlaştıracak şekilde uygulanamaz.
  • Egemenlik Bağışıklığı Olan Araçların İhlali: Dokunulmazlığı olan bir savaş gemisi veya askeri uçak bu kuralları ihlal ederek kıyı devletine zarar verirse; doğan zarardan doğrudan bayrak veya tescil devleti uluslararası düzeyde sorumludur.

 

3. Kullanıcı Devletler ile Kıyıdaş Devletlerin İş Birliği (Madde 43)

  • Boğazı yoğun kullanan yabancı bayrak devletleri ile boğaz kıyıdaşı devletler anlaşmalar yoluyla şu iki temel konuda iş birliği yapmaya teşvik edilir:

– Seyrüsefer yardımcılarının (fenerlightler, şamandırabuoylar, VTS sistemleri) kurulması, modernizasyonu ve bakım masraflarının paylaşılması,

– Gemilerden kaynaklanabilecek kirliliğin önlenmesi ve kriz müdahale planlarının ortak yürütülmesi.

 

4. Kıyıdaş Devletlerin Görevleri ve “Askıya Alınamazlık” Kuralı (Madde 44)

  • Geçişi Engellememe: Kıyıdaş devletler transit geçişi zorlaştıramaz veya geciktiremez.
  • Seyir Tehlikelerini Bildirme: Boğazda veya üzerindeki hava sahasında bilinen seyrüsefer ve uçuş tehlikelerini uluslararası denizcilere derhal duyurmakla yükümlüdürler.
  • Kritik Kural (Askıya Alınamazlık): Karasularındaki zararsız geçişten farklı olarak, boğazlardaki transit geçiş hakkı askeri tatbikat, güvenlik veya benzeri hiçbir gerekçeyle geçici olarak dahi askıya alınamaz.