TRANSIT PASSAGE (Transit Geçiş Rejimi — Kısım 2)
(Trafik Düzenlemeleri, Kıyı Devleti Mevzuatı ve Kesin Askıya Alınamazlık İlkesi: Madde 41 – 44)
1. Seyir Şeritleri ve Trafik Ayrım Düzenleri / TSS (Madde 41)
- Kıyı Devletinin Yetkisi: Boğaz kıyıdaşı devletler, seyrüsefer emniyetini artırmak amacıyla gemiler için seyir şeritleri (sea lanes) ve trafik ayrım düzenleri (TSS) belirleyebilir veya mevcut olanları değiştirebilir.
- IMO ile Eşgüdüm Zorunluluğu: Kıyıdaş devletler bu şeritleri tek taraflı olarak doğrudan yürürlüğe koyamaz; taslak tekliflerini yetkili uluslararası örgüte (IMO – Uluslararası Denizcilik Örgütü) sunmak zorundadır. IMO, yalnızca kıyıdaş devletle mutabık kalınan düzenlemeleri onaylar.
- Birden Fazla Kıyıdaş Bulunması: Boğaz birden fazla devletin sularından geçiyorsa, bu devletler tekliflerini karşılıklı istişare ve iş birliği içinde hazırlar.
- Uyma Mecburiyeti: Belirlenen ve haritalarla resmen ilan edilen şeritlere ve trafik ayrım düzenlerine transit geçiş yapan gemilerin uyması zorunludur.
🗺️ İnteraktif Araç: Rotacourse Planlayıcı (Marmara ve İstanbul Boğazı)
Bir TSS’in harita üzerinde nasıl göründüğünü inceleyin: İstanbul Boğazı ve Marmara’da OpenSeaMap katmanı üzerinde rota çizin, bacak bazında mesafe ve ETA hesaplayın. Not: Türk Boğazları UNCLOS transit geçiş rejimine değil, Montrö Sözleşmesi’ne tabidir. Araç yalnızca eğitim amaçlıdır. Rota Planlayıcıyı aç →
Bir TSS’in harita üzerinde nasıl göründüğünü inceleyin: İstanbul Boğazı ve Marmara’da OpenSeaMap katmanı üzerinde rota çizin, bacak bazında mesafe ve ETA hesaplayın. Not: Türk Boğazları UNCLOS transit geçiş rejimine değil, Montrö Sözleşmesi’ne tabidir. Araç yalnızca eğitim amaçlıdır. Rota Planlayıcıyı aç →
2. Kıyıdaş Devletlerin Kanun ve Düzenleme Çıkarma Yetkisi (Madde 42)
Boğaz kıyıdaşı devletler, transit geçişi düzenlemek üzere yalnızca şu 4 alanda mevzuat yapabilir:
- Seyrüsefer Güvenliği ve Deniz Trafiği: Madde 41 kapsamındaki şerit ve trafik kuralları.
- Deniz Kirliliğinin Önlenmesi: Petrol, sintine, zehirli atık ve diğer kirleticilerin tahliyesine ilişkin uluslararası standartların (MARPOL) uygulanması.
- Balıkçılık Faaliyetlerinin Önlenmesi: Balıkçı gemilerinin avlanmasının engellenmesi ve av takımlarının güvertede neta edilerek bağlanması (stowage of fishing gear) zorunluluğu.
- Kamu Düzeni Denetimi: Gümrük, maliye, göç veya sağlık kurallarına aykırı insan, para veya eşya yükleme/boşaltmanın yasaklanması.
- Ayrımcılık Yasağı: Bu kurallar yabancı gemiler arasında ayrımcılık yaratacak veya transit geçiş hakkını fiilen ortadan kaldıracak/zorlaştıracak şekilde uygulanamaz.
- Egemenlik Bağışıklığı Olan Araçların İhlali: Dokunulmazlığı olan bir savaş gemisi veya askeri uçak bu kuralları ihlal ederek kıyı devletine zarar verirse; doğan zarardan doğrudan bayrak veya tescil devleti uluslararası düzeyde sorumludur.
3. Kullanıcı Devletler ile Kıyıdaş Devletlerin İş Birliği (Madde 43)
- Boğazı yoğun kullanan yabancı bayrak devletleri ile boğaz kıyıdaşı devletler anlaşmalar yoluyla şu iki temel konuda iş birliği yapmaya teşvik edilir:
– Seyrüsefer yardımcılarının (fenerlightler, şamandırabuoylar, VTS sistemleri) kurulması, modernizasyonu ve bakım masraflarının paylaşılması,
– Gemilerden kaynaklanabilecek kirliliğin önlenmesi ve kriz müdahale planlarının ortak yürütülmesi.
4. Kıyıdaş Devletlerin Görevleri ve “Askıya Alınamazlık” Kuralı (Madde 44)
- Geçişi Engellememe: Kıyıdaş devletler transit geçişi zorlaştıramaz veya geciktiremez.
- Seyir Tehlikelerini Bildirme: Boğazda veya üzerindeki hava sahasında bilinen seyrüsefer ve uçuş tehlikelerini uluslararası denizcilere derhal duyurmakla yükümlüdürler.
- Kritik Kural (Askıya Alınamazlık): Karasularındaki zararsız geçişten farklı olarak, boğazlardaki transit geçiş hakkı askeri tatbikat, güvenlik veya benzeri hiçbir gerekçeyle geçici olarak dahi askıya alınamaz.