INNOCENT PASSAGE (Boğazlarda Zararsız Geçiş Rejimi — Madde 45)

Uluslararası seyrüseferde kullanılan bazı özel coğrafi boğazlarda, transit geçiş rejimi yerine Part II Section 3‘te yer alan zararsız geçiş kuralları uygulanır. Ancak bu rejim, standart karasuları zararsız geçişinden çok kritik bir istisna ile ayrılır: Askıya alınamazlık.

1. Boğazlarda Zararsız Geçişin Uygulandığı İki Özel Coğrafi Durum (Madde 45/1)

UNCLOS Madde 45 uyarınca, uluslararası seyrüsefere açık olan ancak transit geçiş yerine zararsız geçiş rejimine tabi tutulan iki grup boğaz vardır:

  1. Ada – Anakara Boğazları (Madde 38/1 Kapsamındaki İstisna):

– Boğaz, kıyıdaş bir devletin ana karası ile o devlete ait bir ada arasında oluşmuşsa ve adanın deniz tarafında seyrüsefer ve hidrografik koşullar bakımından benzer elverişlilikte bir açık deniz veya MEB rotacoursesı bulunuyorsa.

– Örnek: İtalya ana karası ile Sicilya Adası arasındaki Messina Boğazı.

  1. Karasularına Açılan / Çıkmaz Boğazlar (Dead-end Straits):

– Açık denizin veya bir MEB’in bir kısmı ile yabancı bir devletin karasuları arasında bağlantı sağlayan boğazlar.

– Örnek: Kızıldeniz ile Akabe Körfezi (İsrail ve Ürdün karasuları/limanları) arasındaki Tiran Boğazı veya Yunanistan ile Arnavutluk arasındaki Korfu Boğazı.

 

2. Uygulanan Geçiş Kuralları ve Sınırlamalar

Bu boğazlarda Part II Section 3 hükümleri geçerli olduğundan:

  • Denizaltılar: Transit geçişteki gibi dalarak geçemez; su üstünde seyretmek ve bayraklarını çekmek zorundadır.
  • Hava Araçları: Transit geçişteki gibi boğazın üzerinden serbest uçuş hakkı yoktur (kıyı devletinin hava sahası iznine tabidir).
  • Faaliyet Kısıtları: Silah talimi, balıkçılık, kirlilik ve izinsiz araştırma gibi zararsız geçişi bozan tüm faaliyet yasakları aynen geçerlidir.

 

3. En Kritik Hukuki İlke: Askıya Alınamazlık (Madde 45/2)

  • Temel Fark: Standart karasularında kıyı devleti askeri tatbikat veya güvenlik gerekçesiyle zararsız geçişi geçici olarak askıya alabilirken (Madde 25/3); bu boğazlarda zararsız geçiş hakkı hiçbir koşulda, geçici olarak dahi askıya alınamaz (No suspension).
  • Bu kural, uluslararası ticaretin ve denize çıkışı bu boğazlara bağımlı olan devletlerin seyrüsefer güvenliğini mutlak güvence altına almayı amaçlar.