Bölüm 8 TPC and Displacement Curves (TPC ve Deplasman Eğrileri)
TPC (tonnes per centimetre), geminin ortalama draftını bir santimetre değiştirmek için yüklenmesi veya boşaltılması gereken ağırlıktır. Yükleme, tahliye ve yakıt ikmali sırasında geminin ne kadar batacağını veya yükseleceğini, belirli bir draftta toplam ağırlığını ve taşıma kapasitesini kestirmek için hidrostatik eğrilere başvurulur; bunların başında TPC Eğrisi ile Deplasman Eğrisi gelir.
TPC Draft Değiştikçe Nasıl Değişir?
- Kutu Formlu Teknelerde (Box-shaped): Borda hatları düşey olduğundan, draft değiştikçe su hattı alanı ($WPA$) değişmez. Dolayısıyla $TPC$ her su çekiminde sabittir.
- Gerçek Gemi Formlarında: Geminin su altı formu dibe (omurgaya) doğru indikçe daralır, baş ve kıçta narinleşir. Bu nedenle:
– Draft azaldıkça su hattı alanı ($WPA$) küçülür, dolayısıyla $TPC$ değeri de azalır.
– Yüklü draftlarda su hattı alanı geniş olduğundan $TPC$ en yüksek değerine ulaşır.
- Tatlı Su Dönüşümü:
$TPC_{\text{FW}} = TPC_{\text{SW}} \times \frac{1{,}000}{1{,}025} = \frac{\text{WPA}}{100}$
TPC Eğrisini Okumak
Gemi stabilitesi kitapçığında (Stability Booklet) drafta bağlı $TPC$ değerleri grafik veya cetvel halinde sunulur:
- Grafik Ekseni: Geleneksel olarak düşey eksende Ortalama Draft (metre), yatay eksende ise TPC (ton) yer alır.
- Küçük Ağırlık Değişimlerinde Kullanım:
$\text{Draft Değişimi } (\Delta d) = \frac{\text{Net Yüklenen veya Boşaltılan Ağırlık } (w)}{TPC} \quad (\text{cm cinsinden})$
Büyük Ağırlık Değişimlerinde Ortalama TPC Yöntemi
Yüklenen veya boşaltılan yük miktarı büyükse, geminin ilk ve son draftındaki $TPC$ değerleri arasında belirgin bir fark oluşur; bu durumda doğrudan ilk $TPC$‘yi kullanmak hataya yol açar:
- 1. Adım: Başlangıç draftındaki $TPC_1$ ile yaklaşık bir yeni draft hesaplanır.
- 2. Adım: Grafikten veya tablodan bu yaklaşık yeni drafta denk gelen $TPC_2$ değeri okunur.
- 3. Adım: İki değerin aritmetik ortalaması alınarak ortalama $TPC$ bulunur:
$TPC_{\text{ort}} = \frac{TPC_1 + TPC_2}{2}$
- 4. Adım: Kesin draft değişimi bu $TPC_{\text{ort}}$ değeri kullanılarak hesaplanır.
Deplasman Eğrisi Nedir?
Bu eğri, geminin herhangi bir ortalama draftındaki toplam ağırlığını (deplasmanını), ya da tersine belirli bir deplasmanda yapacağı su çekimini doğrudan verir.
- Eksenler: Düşey eksende Ortalama Draft (m), yatay eksende Deplasman (ton) bulunur.
- Ölçek Hassasiyeti (Boot-topping Bölgesi): Pratikte gemi hiçbir zaman $0\text{ metre}$ draftta veya $0\text{ ton}$ deplasmanda bulunamaz. Bu yüzden eğri sıfırdan başlatılmaz; geminin en boş hali olan Boş Gemi Draftı (Light Draft) ile en dolu hali olan Yaz Yükleme Draftı (Load Draft) arasındaki bölgeye (boot-topping) odaklanılarak çizilir. Bu sayede grafikten milimetrik hassasiyetle okuma yapılabilir.
Deplasman Eğrisinden Elde Edilen Temel Bilgiler:
- Dedveyt Tayini:
$\text{Maksimum Dedveyt (Dwt)} = \text{Yaz Deplasmanı } (W_{\text{load}}) – \text{Boş Gemi Deplasmanı } (W_{\text{light}})$
- Kalan Yük Kapasitesi: Geminin mevcut draftındaki deplasmanı okunur; izin verilen azami deplasmandan çıkarılarak gemiye daha ne kadar yük/yakıt alınabileceği bulunur.
- Deplasman Eğrisinden Yaklaşık TPC Bulma:
Belirli bir draft aralığında (örneğin draft $20\text{ cm}$ değiştiğinde) deplasmandaki değişim ($\Delta W$) okunarak $1\text{ cm}$‘ye düşen pay hesaplanır:
$TPC \approx \frac{\Delta W \text{ (ton)}}{\Delta d \text{ (cm)}}$
Kaynak: Ship Stability for Masters and Mates