(General: Numbers, Positions, Bearings, Courses, Distances, Speed, Time and Geographical Names)
Telsizde iletilen bilgilerin büyük kısmı sayıdır: mevki, rotacourse, hız, draft, saat, kanal numarası. Bir sayının yanlış duyulması, yanlış mevkie giden bir kurtarma gemisi veya yanlış rotaya dönen bir dümencihelmsman demektir. Bu bölüm, SMCP’nin sayıları ve seyir verilerini nasıl söylettiğini açıklar ve bunların sesli çalışılmasını sağlar.
3.1 Rakamların Söylenişi
Bazı rakamlar, telsizde karışmasınlar diye günlük İngilizceden farklı okunur. Bu okunuşlar özellikle parazitli yayında anlaşılırlığı artırır.
| Rakam | Yazılışı | Telsiz okunuşu (SMCP) | Türkçe harflerle | Neden farklı? |
|---|---|---|---|---|
| 0 | zero | ZEERO | Zİİ-ro | “O” harfiyle karışmasın diye “oh” denmez. |
| 1 | one | WUN | UAN | |
| 2 | two | TOO | TUU | “to / too” ile aynı ses; sayı olduğu bağlamdan anlaşılır. |
| 3 | three | TREE | TRİİ | “th” sesi yerine “t” kullanılır, çünkü “th” pek çok dilde zor söylenir. |
| 4 | four | FOWER | FO-ıır | İki heceli okunur, “for” ile karışmasın diye. |
| 5 | five | FIFE | FAYF | Sondaki “v” yerine “f”; “nine” ile karışmasın diye. |
| 6 | six | SIX | SİKS | |
| 7 | seven | SEVEN | SE-vın | |
| 8 | eight | AIT | EYT | |
| 9 | nine | NINER | NAY-nır | “five” ve Almanca “nein” (hayır) ile karışmasın diye. |
| 1000 | thousand | TOUSAND | TAU-zınd | “th” yerine “t”. |
Türkçe konuşanların en sık hatası “three” kelimesini “sri” veya “tri” diye kısa okumak ve “nine” kelimesini “nayn” diye bırakmaktır. Telsizde “TRİİ” ve “NAY-nır” denmelidir.
3.2 Sayıların Söylenmesi
3.2.1 Temel Kural: Rakam Rakam
Sayılar ayrı ayrı rakamlar hâlinde söylenir.
| Sayı | Söylenişi | Söylenmez |
|---|---|---|
| 150 | one-five-zero | one hundred fifty |
| 2.5 | two decimal five / two point five | two and a half |
| 12.6 | one-two decimal six | twelve point six |
| 0.8 | zero decimal eight | point eight |
| 2 | two |
Ondalık ayırıcı için “decimal” veya “point” kullanılır. Türkçede ondalık virgülle yazılır (12,6), ama İngilizcede nokta kullanılır ve hiçbir zaman “comma” denmez.
3.2.2 İstisna: Dümen Açıları
Dümen komutlarında açı, sayı olarak bir bütün hâlinde söylenir:
| Açı | Söylenişi |
|---|---|
| 15° | fifteen |
| 20° | twenty |
| 10° | ten |
Bu istisnanın nedeni, dümen açısının rotadan ayırt edilmesidir. “Port fifteen” dümeni 15° iskeleye bas demektir. “Port, steer one five zero” ise iskeleden dönerek 150° rotaya gel demektir. Dümenci yalnızca sayının söyleniş biçiminden komutun türünü anlar (Bölüm 11).
3.3 Mevkiler (Positions)
3.3.1 Enlem ve Boylamla Mevki
Enlem ve boylam kullanıldığında, mevki derece ve dakika (gerekiyorsa dakikanın ondalığı) olarak, Ekvator’un kuzeyi (North) veya güneyi (South) ve Greenwich’in doğusu (East) veya batısı (West) belirtilerek verilir.
| Yazılı mevki | Söylenişi |
|---|---|
| 15° 34′ N 061° 29′ W | one five degrees three four minutes North, zero six one degrees two niner minutes West |
| 40° 58,2′ N 028° 49,7′ E | four zero degrees five eight decimal two minutes North, zero two eight degrees four niner decimal seven minutes East |
Boylam her zaman üç rakamla söylenir (061, 028), baştaki sıfır atlanmaz. Enlem iki rakamla söylenir.
| İngilizce | Türkçe karşılığı |
|---|---|
| WARNING. Dangerous wreck in position 15 degrees 34 minutes North 061 degrees 29 minutes West. | UYARI. 15° 34′ N, 061° 29′ W mevkiinde tehlikeli batık. |
3.3.2 Bir İşarete Göre Mevki
Mevki bir işarete göre verildiğinde:
- İşaret, haritada açıkça tanımlanmış bir nesne olmalıdır (fenerlight, şamandırabuoy, belirgin bir burun).
- Kerteriz, gerçek kuzeyden itibaren 360 derece sisteminde verilir.
- Kerteriz, işaretten mevkie doğru olan kerterizdir (FROM the mark).
| İngilizce | Türkçe karşılığı |
|---|---|
| Your position bearing 137 degrees from Big Head lighthouse, distance 2.4 nautical miles. | Mevkiiniz Big Head fenerinden 137 derece kerterizde, 2,4 deniz milinautical mile mesafededir. |
Bu ifade “one three seven degrees from Big Head lighthouse, distance two decimal four nautical miles” diye söylenir.
İşarete göre mevki bildirmek, öğrencilerin en çok karıştırdığı konudur. Köprüüstünden fenere kerteriz alındığında, ölçülen değer gemiden fenere olan kerterizdir. Mevki bildirilirken bunun tersi, yani fenerden gemiye olan kerteriz söylenmelidir. Gemiden fenere kerteriz 317° ise, fenerden gemiye kerteriz 317° − 180° = 137° olur ve “bearing one three seven degrees from … lighthouse” denir.
3.4 Kerterizler (Bearings)
Bir işaretin veya geminin kerterizi, kuzeyden itibaren 360 derece sisteminde verilir. Aksi belirtilmedikçe kuzey gerçek kuzeydir. Göreceli kerterizler bunun istisnasıdır. Kerterizler işaretten veya gemiden itibaren verilebilir.
| İngilizce | Türkçe karşılığı |
|---|---|
| Pilot boat is bearing 215 degrees from you. | Kılavuz botu sizden 215 derece kerterizde. |
Mevkiini bildiren gemiler, 3.3.2’de açıklandığı gibi her zaman işaretten itibaren (FROM the mark) kerterizi söylemelidir.
3.4.1 Göreceli Kerterizler (Relative Bearings)
Göreceli kerterizler, geminin başına göre derece olarak verilebilir. Daha sık olarak iskele veya sancak baş omuzluğuna göre ifade edilir.
| İngilizce | Türkçe karşılığı |
|---|---|
| Buoy 030 degrees on your port bow. | Şamandıra iskele baş omuzluğunuzda 030 derecede. |
Telsiz yön bulucu (D/F) ile alınan göreceli kerterizler ise daha çok 360 derece sisteminde ifade edilir.
3.5 Rotalar (Courses)
Rotalar her zaman kuzeyden itibaren 360 derece sisteminde ifade edilir. Aksi belirtilmedikçe kuzey gerçek kuzeydir. Rotanın bir işarete doğru (TO) mu, işaretten itibaren (FROM) mi olduğu belirtilebilir.
| İngilizce | Türkçe karşılığı |
|---|---|
| My present course is 045 degrees. | Şu anki rotam 045 derece. |
| Course to Kumkale buoy is 210 degrees. | Kumkale şamandırasına rota 210 derece. |
Rota her zaman üç rakamla söylenir: 45° “zero four five”, 5° “zero zero five”.
3.6 Mesafeler (Distances)
Mesafeler deniz mili (nautical miles) veya gomina (cables, bir milin onda biri) cinsinden verilir. Birim her zaman söylenir.
| İngilizce | Türkçe karşılığı |
|---|---|
| Distance 2.4 nautical miles. | Mesafe 2,4 deniz mili. |
| The buoy is 3 cables ahead. | Şamandıra 3 gomina ileride. |
“Distance two decimal four” deyip birimi söylememek hatadır. Bir gomina yaklaşık 185 metredir.
3.7 Hız (Speed)
Hız knot olarak ifade edilir.
| İfade | Anlamı |
|---|---|
| … knots (ek bir açıklama olmadan) | Sudaki hız (speed through the water). |
| ground speed … knots | Yere göre hız (speed over the ground). |
| İngilizce | Türkçe karşılığı |
|---|---|
| My speed is 12 knots. | Hızım 12 knot (suya göre). |
| My ground speed is 10 knots. | Yere göre hızım 10 knot. |
“Knot” kelimesi “nat” diye okunur, baştaki “k” sessizdir.
3.8 Zaman (Time)
Zaman 24 saat sistemine göre UTC (Koordineli Evrensel Zaman) olarak ifade edilir. Limanlarda yerel saat kullanılacaksa bu açıkça belirtilmelidir.
| Saat | Söylenişi |
|---|---|
| 14:30 UTC | one four three zero UTC |
| 08:05 UTC | zero eight zero five UTC |
| 21:00 yerel saat | two one zero zero local time |
UTC “yu-ti-si” diye harflerin İngilizce adlarıyla söylenir. Saatler “half past two”, “two thirty p.m.” gibi günlük biçimlerde söylenmez.
3.9 Coğrafi Adlar (Geographical Names)
Kullanılan yer adları, kullanılmakta olan harita veya Kılavuz Kitaptakilerle (Sailing Directions) aynı olmalıdır. Yer adı anlaşılmazsa enlem ve boylam verilmelidir.
Bu kural Türk denizcileri için önemlidir. İngiliz haritalarında İstanbul Boğazı “Bosporus”, Çanakkale Boğazı “Dardanelles” (veya “Çanakkale Boğazı”) olarak geçebilir. Yabancı bir gemiye konuşurken onun haritasında yazan ad kullanılmalı, karışıklık olursa mevki verilmelidir.
3.10 Telaffuz
| Kelime | Yaklaşık okunuş | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| degree(s) | di-GRİİ(Z) | Vurgu ikinci hecede. |
| minute(s) | Mİ-nit(s) | “may-nyut” okunmaz (o “küçük” anlamındaki kelimedir). |
| decimal | DE-si-mıl | |
| point | POYNT | |
| North / South | NORT / SAUT | “th” sesi bilinmiyorsa “t” kullanmak anlaşılırlığı bozmaz. |
| East / West | İİST / UEST | “West” başında “u” sesi. |
| bearing | BEİ-ring | |
| course | KORS | “kurs” okunmaz. |
| nautical mile(s) | NOO-ti-kıl MAYL(Z) | |
| cable(s) | KEY-bıl(z) | |
| knot(s) | NAT(S) | “k” okunmaz. |
| through | TRUU | |
| ground | GRAUND | |
| position | pı-Zİ-şın | |
| lighthouse | LAYT-haus | “gh” okunmaz. |
| buoy | BOY | İngiliz okunuşu “boy”; Amerikan okunuşu “BU-i”. |
| Greenwich | GRE-niç | “w” okunmaz. |
| Equator | i-KUEY-tır | |
| UTC | yu-ti-Sİİ |
3.11 Karşılıklı Konuşmalar
3.11.1 Mevki ve Rota Bildirme
| Konuşan | İngilizce | Türkçe karşılığı |
|---|---|---|
| VTS | MV Deniz, this is Izmir VTS. QUESTION. What is your position? Over. | SORU. Mevkiiniz nedir? Tamam. |
| Gemi | Izmir VTS, this is MV Deniz. ANSWER. My position is bearing two six five degrees from Foça lighthouse, distance three decimal five nautical miles. Over. | CEVAP. Mevkiim Foça fenerinden 265 derece kerterizde, 3,5 mil mesafede. Tamam. |
| VTS | MV Deniz, this is Izmir VTS. QUESTION. What is your present course and speed? Over. | SORU. Şu anki rotanız ve hızınız nedir? Tamam. |
| Gemi | Izmir VTS, this is MV Deniz. ANSWER. My present course is one four zero degrees, my speed is one one decimal five knots. Over. | CEVAP. Rotam 140 derece, hızım 11,5 knot. Tamam. |
| VTS | MV Deniz, this is Izmir VTS. QUESTION. What is your ETA at the pilot station? Over. | SORU. Kılavuz istasyonuna tahmini varış saatiniz nedir? Tamam. |
| Gemi | Izmir VTS, this is MV Deniz. ANSWER. My ETA is one six four five UTC. Over. | CEVAP. Tahmini varışım 16:45 UTC. Tamam. |
3.11.2 Enlem-Boylamla Mevki ve Önemli Bilginin Tekrarı
| Konuşan | İngilizce | Türkçe karşılığı |
|---|---|---|
| Gemi | My position is four zero degrees zero eight minutes North, zero two six degrees two four minutes East. My draft is one two decimal six, repeat one two decimal six metres. Over. | Mevkiim 40° 08′ N, 026° 24′ E. Draftım 12,6, tekrar ediyorum 12,6 metre. Tamam. |
3.12 Konuşma Alıştırması
Aşağıdaki değerleri telsizde söyler gibi sesli okuyun.
- Rota 007°
- Hız 13,5 knot
- Mevki 36° 52,4′ N 027° 18,9′ E
- Saat 09:40 UTC
- Draft 8,3 metre
- Dümen komutu: 20° sancak
- VHF kanal 16
- Fenerden 095° kerterizde, 1,8 mil mesafede olduğunuzu bildirin (fener adı: Yeşilköy).
- Köprüüstünden şamandıraya kerteriz 290° ve mesafe 4 gomina ölçtünüz. Mevkiinizi şamandıraya göre bildirin (şamandıra adı: No. 3 buoy).
- Kılavuz botunun sizden 180° kerterizde olduğunu söyleyin.
Cevap anahtarı:
- zero zero seven degrees
- one three decimal five knots
- three six degrees five two decimal four minutes North, zero two seven degrees one eight decimal niner minutes East
- zero niner four zero UTC
- eight decimal three metres
- Starboard twenty
- VHF Channel one six
- My position is bearing zero niner five degrees from Yeşilköy lighthouse, distance one decimal eight nautical miles.
- My position is bearing one one zero degrees from number three buoy, distance four cables. (Gemiden şamandıraya 290°, şamandıradan gemiye 290° − 180° = 110°.)
- Pilot boat is bearing one eight zero degrees from you.
3.13 Bölüm Terimleri
| İngilizce | Türkçe |
|---|---|
| Digit | Rakam |
| Decimal / point | Ondalık (nokta) |
| Rudder angle | Dümen açısı |
| Latitude / Longitude | Enlem / Boylam |
| Degree / Minute | Derece / Dakika |
| North / South / East / West | Kuzey / Güney / Doğu / Batı |
| Cardinal points | Ana yönler (N, E, S, W) |
| Charted object | Haritada gösterilen nesne |
| True north | Gerçek kuzey |
| Bearing | Kerteriz |
| Relative bearing | Göreceli (nispi) kerteriz |
| Port bow / Starboard bow | İskele baş omuzluğu / Sancak baş omuzluğu |
| Course | Rota |
| Distance | Mesafe |
| Nautical mile | Deniz mili |
| Cable | Gomina (milin onda biri) |
| Speed through the water | Suya göre hız |
| Speed over the ground (ground speed) | Yere göre hız |
| Knot | Knot (saatte bir deniz mili) |
| UTC | Koordineli Evrensel Zaman |
| Local time | Yerel saat |
| ETA / ETD | Tahmini varış zamanı / Tahmini kalkış zamanı |
| Sailing Directions | Kılavuz kitap (seyir kılavuzuSailing Directions) |
| Lighthouse | Fener |
| Buoy | Şamandıra |
| Pilot boat | Kılavuz botu, pilot botu |
Kaynak: International Maritime Organization (IMO). Resolution A.918(22), IMO Standard Marine Communication Phrases. London: IMO, 2001.