Tehlike işaretleri ve kodları

· Sinan Berat Kardaş

Tehlike işaretleri, COLREG Ek IV’te tanımlanan ve bir geminin yardıma ihtiyaç duyduğunu gösteren görsel ve işitsel işaretlerdir.

Uluslararası Tehlike İşaretleri ve İşaret Kod Kitabı (Pub. 102)

Yasal Dayanak: COLREG-72 ve DÇÖT

  • COLREG-72 (Convention on the International Regulations for Preventing Collisions at Sea):
    • Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) tarafından denizde çatışmayı önlemek amacıyla 1972 yılında kabul edilmiştir.
    • Türkiye’de Denizde Çatışmayı Önleme Tüzüğü (DÇÖT) adıyla yayınlanmış ve 15.07.1977 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
  • Kural 1 (Uygulama): Açık denizlerde ve açık denizlerle bağlantılı olan, açık deniz gemilerinin seyredebileceği tüm sularda bulunan bütün gemilere uygulanır.
  • Kural 37 (Tehlike İşaretleri): Tehlike içinde bulunan ve yardım isteyen bir teknenin, tüzüğün Ek-IV (Annex IV) bölümünde tarif edilen işaretleri kullanacağını veya göstereceğini hükme bağlar.

COLREG Ek-IV & Uluslararası İşaret Kod Kitabı Ek-I Kapsamındaki Tehlike İşaretleri

Aşağıdaki işaretler birlikte veya ayrı ayrı kullanıldığında tehlikeyi ve acil yardım ihtiyacını bildirir:

  1. Patlayıcı Sinyali: Yaklaşık 1’er dakika ara ile patlatılan bir top veya diğer bir patlayıcı işaret.
  2. Sis Düdüğü/Sireni: Herhangi bir sis işaret aletinin (düdük, korna, çan vb.) kesintisiz/devamlı olarak çalınması.
  3. Kırmızı Yıldızlı Roketler: Kısa aralıklarla her seferinde kırmızı yıldızlar saçan roket veya mermi atılması.
  4. Mors SOS Sinyali: Telsiz telgraf veya ışıldakla Mors koduyla ...---... (SOS) işaret grubunun gönderilmesi.
  5. Sesli Tehlike Çağrısı: Telsiz telefon (VHF/MF) üzerinden sesli olarak “MAYDAY” kelimesinin iletilmesi.
  6. Uluslararası İşaret Kod Sancağı (NC): Üstte November (N), altta Charlie (C) sancaklarının toka edilmesi.
  7. Kare Sancak ve Küre: Üzerinde veya altında bir küre (veya küreye benzer bir cisim) bulunan kare bir bayrak/sancak.
  8. Alev Gösterisi: Gemi üzerinde katran, yağ varili vb. yakılarak çıkartılan alevler.
  9. Piroteknik Araçlar:
    • Paraşütlü kırmızı roket maytabı (Rocket parachute flare – 300 m yüksekliğe çıkar, paraşütle iner).
    • Kırmızı el maytabı (Red hand flare).
  10. Turuncu Duman: Yoğun portakal rengi (turuncu) duman çıkaran duman kandili (Orange smoke signal).
  11. El/Kol Hareketi: Her iki yana doğru açılan kolların ağır ağır ve tekrarlı olarak yukarı-aşağı indirilip kaldırılması.
  12. Telsiz Telgraf Alarm İşareti: 1 dakika içinde gönderilen, her biri 4 saniye süren ve aralarında 1 saniye boşluk bulunan 12 adet çizgi serisi.
  13. Telsiz Telefon Alarm İşareti: 2200 Hz ve 1300 Hz frekanslarında iki farklı ses tonunun 30 saniye ile 1 dakika boyunca dönüşümlü olarak yayınlanması.
  14. EPIRB (Emergency Position Indicating Radio Beacon): Acil durumlarda uydulara otomatik veya manuel mevkipositionli tehlike uyarısı gönderen acil durum radyo vericisi sinyalleri.
  15. SART (Search and Rescue Transponder): Arama-kurtarma gemi ve uçaklarının 9 GHz (X-Band) radarlarında 12 nokta/çizgi şeklinde yer belirten radar transponder sinyalleri.

Önemli Yasak Kuralı: Gerçek bir tehlike ve acil yardım ihtiyacı bulunmadığı sürece bu işaretlerin kullanılması veya bunlarla karıştırılabilecek benzer işaretlerin gösterilmesi kesinlikle yasaktır.

Havadan Arama-Kurtarma İçin Ek Yardımcı İşaretler (IAMSAR / MERSAR)

  • Turuncu Bez Üzerine Sembol: Havadan kurtarma uçak ve helikopterlerinin fark edebilmesi için turuncu bir branda/yelken bezi üzerine çizilmiş siyah kare ve daire sembolü.
  • Deniz Boyama Markalayıcısı (Sea Marker Dye): Denize döküldüğünde su yüzeyinde geniş ve parlak renkli (yeşil/floresan) bir leke oluşturan işaretleme boyası.

Uluslararası İşaret Kod Kitabı (PUB. 102 / International Code of Signals)

Uluslararası sularda dil engellerini aşmak ve deniz emniyetini sağlamak amacıyla kullanılan standart kod kitabıdır. Üç temel bölümden oluşur:

  1. Giriş Bölümü (Signaling Instructions): Sancaklar, mors ışıldakları, ses cihazları ve sesli telsizle haberleşme yöntemlerini, kurallarını ve usul işaretlerini açıklar.
  2. Genel Kodlar Bölümü (General Signal Code): Tıbbi konular haricindeki acil durum, çatışma, yedekleme, meteoroloji, manevra ve seyir emniyetiyle ilgili iki harfli kodları ve tamamlayıcı cetvelleri içerir.
  3. Tıbbi Kodlar Bölümü (Medical Signal Code): Gemide doktor bulunmadığı durumlarda kıyıdan veya diğer gemilerden tıbbi tavsiye almak için kullanılan ve “M” harfi ile başlayan üç harfli kodları (ve M-1 Bölge, M-2 Hastalık, M-3 İlaç tablolarını) içerir.

Temel Usul İşaretleri ve Q Kodları Özeti

KodAnlamı / Açıklama
ARMesajın sonu / İletim bitti (End of transmission).
ASBekleme işareti (Wait / Period).
CEvet / Olumlu (Affirmative).
NO / NHayır / Olumsuz (Negative – Telsizde “NO”, görsel/sesli “N”).
CS“Geminizin/istasyonunuzun tanıtma işareti (çağrı adı) nedir?”
DE“…dan / Burası” (Çağıran istasyon kimliğinden önce kullanılır).
K“Sizinle haberleşmek istiyorum” / “Yayına davet / Gönderiniz”.
OKDoğrudur / Onaylandı.
RAlındı (Received).
RPTTekrar ediniz (Repeat).
ERRHata (Error).
SOSAcil durum ve tehlike mesajı.
Haberleşmede Sık Kullanılan Q Kodları:

Kendinize dijital veya kağıttan soru cevap kağıtları oluşturmanız ezber konuları için iyi olabilir.

  • QSL / QSL? : Alış teyidi alındı / Alış teyidi verebilir misiniz?
  • QRX / QRX? : Bekleyiniz / Bekleyeyim mi?
  • QRV / QRV? : Hazırım / Yayına hazır mısınız?
  • QRL / QRL? : Frekans meşgul / Frekansınız meşgul mü?
  • QTH / QTH? : Enlemlatitude-boylamlongitude mevkiim … / Mevkiniz nedir?
Bu ders anlaşıldı mı?