MORS Temel

· Sinan Berat Kardaş

Mors alfabesi, harfleri kısa ve uzun işaretlerle ifade eden ve denizde ışıklı işaretleşmede hâlâ kullanılan uluslararası bir koddur.

MORS TEMEL

Denizcilik Geleneği & Özel İşaret Sancağı: Q (Quebec)

  1. Tarihçesi: 17. yüzyıl Venedikçesindeki “quarantena” (40 günlük tecrit periyodu) kelimesinden türeyen karantina uygulamalarında, veba taşıyan binalar sarı renkle işaretlenirdi. Denizcilikte sarı renk zamanla salgın hastalık ve karantina göstergesi haline gelmiştir.
  2. Günümüzdeki Anlamı: Sarı renkli Q (Quebec) sancağı, günümüzde geminin sağlıklı olduğunu belirterek Serbest Pratika (Free Pratique) talep ettiğini ifade eder (“Gemim sağlıklıdır, serbest pratika talep ediyorum”). Gümrük/sağlık kontrolleri tamamlanana kadar ve belirli boğaz geçişlerinde toka edilmesi gelenektir.

Mors Kodu ile Haberleşme

Günümüz teknolojileri ile pek ihtiyaç olmayacak gibi görünse de sınırlı kullanım alanları dışında kriz anında iyi bir kaptanı kötü bir kaptandan ayırabilecek bir noktadır.

Tarihsel Gelişim ve Standartlaşma

  • Elektrikli Telgrafın Doğuşu (1830): Amerikalı Joseph Henry, elektrik akımını tellerle ileterek elektromıknatısa bağlı bir zili çaldırmayı başardı ve ilk telgraf mantığını oluşturdu. Uzak mesafe iletişime yeni bir adımdı

  • Samuel Morse ve Alfred Vail (1832–1835): Samuel Morse elektromıknatıslı ilk cihazı geliştirdi; asistanı Alfred Vail ile birlikte nokta (.) ve çizgilerden (-) oluşan pratik kodlama sistemini icat etti.
  • İlk Telgraf Hattı ve Mesajı (1843–1844):
    • Washington D.C. ile Baltimore (Maryland) arasında ilk hat çekildi.
    • 24 Mayıs 1844 tarihinde ilk resmi mesaj iletildi: “What hath God wrought?” (“Tanrı nelere kadir?”).
  • Modern Uluslararası Mors Kodu (1848–1865): Friedrich Clemens Gerke tarafından geliştirilen ve Hamburg–Cuxhaven hattında kullanılan sistem, 1865 Paris Uluslararası Telgraf Konferansı‘nda Uluslararası Mors Kodu olarak resmen kabul edildi. Günümüzde ITU (Uluslararası Telekomünikasyon Birliği) standartları altındadır.
  • Mors Alfabesine Son Eklenen İşaret: ITU tarafından telgrafın 160. yılında (24 Mayıs 2004), ticari e-posta gösterimi için “@” işareti (At Commercial) AC harflerinin birleşimi olarak (.--.-.) alfabeye dahil edilmiştir.

Mors Sinyal Süreleri ve Ritim Standartları (Zamanlama Oranları)

Mors iletiminde harflerin ve işaretlerin anlaşılabilmesi katı zamanlama kurallarına dayanır:

  • Nokta (Dit / Di): Temel zaman birimidir (1 birim).
  • Çizgi (Dah / Da): 1 çizgi süresi = 3 birim (3 nokta süresi).
  • Elemanlar Arası Boşluk: Aynı karakter içindeki nokta ve çizgiler arasındaki sessizlik = 1 birim.
  • Karakterler/Harfler Arası Boşluk: Aynı kelime içindeki iki harf arasındaki süre = 3 birim.
  • Kelimeler/Gruplar Arası Boşluk: İki kelime veya kod grubu arasındaki süre = 7 birim.
  • İletim Hızı ve WPM (Word Per Minute):
    • Mors haberleşmesinde standart olarak 5 harflik her grup 1 kelime (word) kabul edilir.
    • Örneğin; 8 WPM gönderme/alma hızı → 8 × 5 = 40 harf/dakika anlamına gelir.
    • Denizcilikte ışıldakla (Aldis lambası) standart haberleşme hızı dakikada 40 harftir.

Harfler

HarfMors KoduFonetik OkunuşHarfMors KoduFonetik Okunuş
A.-Dit-DahN-.Dah-Dit
B-...Dah-Dit-Dit-DitO---Dah-Dah-Dah
C-.-.Dah-Dit-Dah-DitP.--.Dit-Dah-Dah-Dit
D-..Dah-Dit-DitQ--.-Dah-Dah-Dit-Dah
E.DitR.-.Dit-Dah-Dit
F..-.Dit-Dit-Dah-DitS...Dit-Dit-Dit
G--.Dah-Dah-DitT-Dah
H....Dit-Dit-Dit-DitU..-Dit-Dit-Dah
I..Dit-DitV...-Dit-Dit-Dit-Dah
J.---Dit-Dah-Dah-DahW.--Dit-Dah-Dah
K-.-Dah-Dit-DahX-..-Dah-Dit-Dit-Dah
L.-..Dit-Dah-Dit-DitY-.--Dah-Dit-Dah-Dah
M--Dah-DahZ--..Dah-Dah-Dit-Dit

Rakamlar

RakamMors KoduFonetik Kod AdıRakamMors KoduFonetik Kod Adı
1.----UNAONE6-....SOXISIX
2..---BISSOTWO7--...SETTESEVEN
3...--TERRATHREE8---..OKTOEIGHT
4....-KARTEFOUR9----.NOVENINE
5.....PANTAFIVE0-----NADAZERO
C. Noktalama İşaretleri ve Özel Semboller
  • Nokta (. / AAA): .-.-.-
  • Virgül (,): --..--
  • İki Nokta Üst Üste (:): ---...
  • Soru İşareti (?): ..--..
  • Tire (-): -....-
  • Taksim (/): -..-.
  • Parantez Açma [ ( ]: -.--.
  • Parantez Kapama [ ) ]: -.--.-
  • @ İşareti (AC): .--.-.

Denizde Mors ile Haberleşme Usul İşaretleri (Procedure Signals)

  • AA AA AA... : Bilinmeyen istasyona çağrı veya genel çağrı.
  • TTTT... : Çağrıya cevap verme (Answering signal).
  • T : Gönderilen her bir kelimenin/grubun alındığını onaylama sinyali.
  • DE : Çağıran istasyonun kimliğinden önce kullanılır (“…’dan / Burası”).
  • K : “Sizinle haberleşmek istiyorum” veya “Yayına davet / Gönderiniz”.
  • R : “Alındı / Son işaretinizi aldım”.
  • OK : “Doğrudur / Mesaj doğru anlaşıldı”.
  • AS : “Bekleyiniz / Bekleme periyodu”.
  • AR : “Mesajın sonu / Gönderimin bitişi”.
  • EEEEEE... : Hata işareti (Erase signal). Yanlış gönderilen kelimeden sonra verilir, alıcı onaylayınca son doğru kelimeden itibaren tekrar başlanır.
  • RPT : Tekrar işareti (“Gönderdiğinizi / aldığınızı tekrar ediniz”).
    • RPT AA : Belirtilen kelimeden/gruptan sonrasını tekrar et (Repeat all after…).
    • RPT AB : Belirtilen kelimeden/gruptan öncesini tekrar et (Repeat all before…).
    • RPT BN ... ... : Belirtilen iki kelime/grup arasını tekrar et (Repeat all between…).
    • RPT WA : Belirtilen kelimeden hemen sonraki kelimeyi tekrar et (Repeat word after…).
    • RPT WB : Belirtilen kelimeden hemen önceki kelimeyi tekrar et (Repeat word before…).
  • SOS (...---...): Acil durum ve tehlike mesajı (aralıksız, birleşik sembol olarak çekilir).

Bu ders anlaşıldı mı?