ARCHIPELAGIC STATES (Takımada Devletleri)
Takımada devletleri, Endonezya ve Filipinler gibi tamamen adalardan oluşan ve dış adalarını birleştiren esas hatlar çizebilen devletlerdir.
Kısım 1: Tanımlar, Takımada Esas Hatları ve Suların Statüsü (Madde 46 – 50)
Bu bölüm; Filipinler, Endonezya, Bahamalar ve Fiji gibi coğrafi olarak tamamen adalardan oluşan devletlerin özel deniz hukuku statüsünü ve bu devletlerin ada gruplarını çevreleyen esas hatlarını düzenler.
1. Temel Tanımlar (Madde 46)
- Takımada Devleti (Archipelagic State): Tamamen bir veya birden fazla takımadadan oluşan ve bünyesinde başka adaları da barındırabilen bağımsız devlettir.
– Önemli Ayrım: Ana karası olup açıkta adaları bulunan devletler (örneğin Yunanistan, İtalya veya Birleşik Krallık) UNCLOS kapsamında bir “takımada devleti” sayılamaz; bu rejimden yalnızca bütünüyle adalardan oluşan devletler yararlanabilir.
- Takımada (Archipelago): Birbirine tarihsel, coğrafi, ekonomik ve siyasi açıdan sıkı sıkıya bağlı, iç içe geçmiş adalar grubu, ara sular ve diğer doğal oluşumlardır.
2. Düz Takımada Esas Hatları ve Geometrik Kriterler (Madde 47)
Takımada devleti, en dıştaki adaların ve kuruyan resiflerin en uç noktalarını birleştiren düz takımada esas hatları (straight archipelagic baselines) çizebilir. Ancak bu hatların geçerli olması için sözleşmede çok katı 4 matematiksel sınır belirlenmiştir:
- Su / Kara Oranı Kuralı (Water-to-Land Ratio):
– Esas hatların içinde kalan alanın su alanı ile kara alanı (atoller dahil) arasındaki oranı 1:1 ile 9:1 arasında olmak zorundadır. Su alanı karanın 9 katından fazla veya 1 katından az olamaz.
- Hat Uzunluğu Kuralı:
– Çizilen her bir esas hattın uzunluğu kural olarak 100 deniz milinautical mileni (NM) aşamaz.
– İstisna (%3 Kuralı): Bir takımadayı çevreleyen toplam hat sayısının en fazla %3’ü, azami 125 deniz miline kadar uzatılabilir.
- Genel Biçime Uygunluk: Hatlar, takımadanın genel coğrafi konfigürasyonundan ve yönünden belirgin bir şekilde sapamaz.
- Komşuların Bağlantısını Kesmeme: Takımada esas hatları, komşu bir devletin karasularının açık deniz veya MEB ile olan coğrafi bağlantısını kesecek şekilde uygulanamaz.
3. Deniz Alanlarının Ölçülmesi (Madde 48)
- Takımada devletinin karasuları, bitişik bölgesi, münhasır ekonomik bölgesi ve kıta sahanlığı, çizilen bu düz takımada esas hatlarından itibaren dışa doğru ölçülür.
4. Takımada Sularının Hukuki Statüsü (Madde 49)
- Egemenliğin Kapsamı: Düz takımada esas hatlarının içinde kalan tüm su alanları “Takımada Suları” (archipelagic waters) olarak adlandırılır.
- Üç Boyutlu Yetki: Kıyı devletinin egemenliği; derinliğe veya kıyıdan uzaklığa bakılmaksızın bu sulara, suların üzerindeki hava sahasına, deniz tabanına, toprak altına ve barındırdığı tüm kaynaklara uzanır.
- Rejim Kısıtı: Bu egemenlik mutlak bir iç su egemenliği değildir; yabancı gemi ve uçakların Part IV ile güvence altına alınan geçiş haklarına saygı gösterilmek zorundadır.
5. İç Suların Sınırlandırılması (Madde 50)
- Takımada devleti, takımada sularının içinde kalan koylar, nehir ağızları ve limanlar için sözleşmenin 9, 10 ve 11. maddelerine uygun olarak kapanış çizgileri çekebilir.
- Bu kapanış hatlarının kara tarafında kalan sular doğrudan iç sular statüsüne sahip olur.