Geleneksel Haklar, Zararsız Geçiş ve Takımada Deniz Yolları Geçiş Rejimi (Madde 51 – 54)
Bu kısım, takımada devletinin ilan ettiği takımada suları içerisinde diğer devletlerin sahip olduğu kazanılmış hakları, standart zararsız geçişi ve uluslararası deniz ticaretinin ana omurgasını oluşturan Takımada Deniz Yolları Geçiş Rejimini (Archipelagic Sea Lanes Passage – ASLP) düzenler.
1. Kazanılmış Anlaşmalar, Geleneksel Balıkçılık ve Denizaltı Kabloları (Madde 51)
- Geleneksel Balıkçılık Hakları: Takımada devleti, komşu ülkelerin önceden beri bu sularda yürüttüğü geleneksel balıkçılık faaliyetlerine ve kazanılmış meşru haklarına saygı göstermek zorundadır. Bu haklar ikili anlaşmalarla düzenlenir; üçüncü devletlere veya onların vatandaşlarına devredilemez.
- Mevcut Denizaltı Kabloları: Takımada karasına çıkış yapmaksızın bu sulardan geçen mevcut sualtı iletişim/enerji kablolarının varlığına saygı gösterilir. İlgili devletlere önceden bildirim yapılması şartıyla bu kabloların bakım ve onarımına izin verilir.
2. Takımada Sularında Zararsız Geçiş (Madde 52)
- Genel Kural: Tüm yabancı devlet gemileri, takımada devletinin iç suları hariç olmak üzere, takımada sularının tamamında Part II Section 3’te düzenlenen zararsız geçiş hakkından yararlanır.
- Askıya Alma Yetkisi: Takımada devleti, hayati güvenlik gerekçeleriyle (örneğin askeri silah tatbikatları) yabancı gemiler arasında ayrımcılık yapmaksızın ve önceden ilan etmek şartıyla belirli alanlarda zararsız geçişi geçici olarak askıya alabilir.
3. Takımada Deniz Yolları Geçiş Hakkı — ASLP (Madde 53)
Uluslararası seyrüseferin kilit koridorlarını korumak amacıyla boğazlardaki transit geçiş rejimine çok benzeyen, ancak takımadalara özgü özel bir rejim kurulmuştur:
- Hakkın Niteliği ve Kapsamı: Tüm yabancı gemiler ve hava araçları, takımada devleti tarafından belirlenen hava ve deniz yollarında kesintisiz, hızlı ve engellenemez bir geçiş hakkına sahiptir.
- “Olağan Seyir Tarzı” (Normal Mode): Bu geçiş transit geçiş mantığındadır; yani araçlar olağan seyir tarzlarında hareket eder:
– Denizaltılar: Zararsız geçişin aksine su üstüne çıkmak zorunda değildir; güvenliklerinin gerektirdiği şekilde dalarak seyredebilirler.
– Hava Araçları: Takımada sularının üzerinden serbest üstten uçuş hakkına sahiptirler.
- Koridor Geometrisi (25 Mil ve %10 Kuralı — Madde 53/5):
– Geçiş yolları giriş noktasından çıkış noktasına kadar uzanan kesintisiz bir eksen çizgisi (axis line) ile tanımlanır.
– Gemiler ve uçaklar, seyir sırasında bu eksen çizgisinin her iki yanına en fazla 25 deniz milinautical mile sapabilir.
– Yaklaşma Sınırı: Eksen hattından saparken, geçiş yolunu çevreleyen adalara, iki ada arasındaki en dar mesafenin %10’undan daha yakın seyredemezler.
- IMO ile Onay Şartı: Takımada devleti belirlediği deniz yollarını tek taraflı dayatamaz; teklifini yetkili uluslararası örgüte (IMO) sunar ve karşılıklı mutabakatla resmileştirir.
- Kritik İstisna (Yol Belirlenmemişse — Madde 53/12): Takımada devleti resmi bir deniz yolu koridoru ilan etmemiş olsa dahi, yabancı gemi ve uçaklar uluslararası seyrüseferde öteden beri geleneksel olarak kullanılan rotacourselardan bu hakkı serbestçe kullanmaya devam eder.
4. Gemi/Hava Araçlarının Sorumlulukları ve Kesin Askıya Alınamazlık (Madde 54)
- Kıyasen Uygulama: Boğazlardaki transit geçişe ilişkin hükümler (Madde 39, 40, 42 ve 44) Takımada Deniz Yolları Geçişi için de aynen (mutatis mutandis) geçerlidir:
– Araçlar gecikmeksizin seyretmek, kuvvet kullanmamak ve araştırma/ölçüm yapmamakla yükümlüdür.
– Askıya Alınamazlık İlkesi: Takımada devleti, belirlenmiş olan takımada deniz yollarındaki geçişi (veya geleneksel rotalardaki geçişi) güvenlik veya tatbikat gerekçesi dahil hiçbir koşulda askıya alamaz.