STCW Sözleşmesi Genel Çerçevesi (The STCW Convention)
STCW sözleşmesi, gemi adamlarının eğitimi, belgelendirilmesi ve vardiya tutma standartlarını dünya genelinde asgari düzeyde birleştiren IMO sözleşmesidir.
1. Sözleşmenin Amacı ve Tarihsel Gelişimi
- Temel Amaç: Denizde can, mal ve çevre emniyetini sağlamak amacıyla tüm dünyadaki gemi insanları için asgari eğitim, belgelendirme ve vardiya tutma standartlarını belirlemektir.
- Tarihsel Dönüm Noktaları:
– 1978 (Kabul) / 1984 (Yürürlüğe Giriş): İlk sözleşme daha çok teorik bilgiye ve deniz hizmet süresine dayalıydı.
– 1995 Revizyonu (STCW-95): Odak noktası teorik bilgiden uygulamalı beceri ve yetkinliğe (competence) kaydırıldı.
– 2010 Manila Değişiklikleri: Yeni teknolojiler (ECDIS vb.), sahte belgelerin önlenmesi, MLC 2006 ile uyum, yorgunlukla mücadele (dinlenme saatleri), güvenlik (ISPS) eğitimleri ve yeni zabitan/tayfa yeterlikleri sisteme entegre edildi.
- Kapsam: Taraf devletlerin bayrağını taşıyan tüm ticari deniz gemilerinde çalışan gemi insanlarını kapsar.
- Kapsam Dışı Olanlar:
– Savaş gemileri ve yardımcı donanma gemileri,
– Ticari olmayan devlet gemileri,
– Balıkçı gemileri (ayrı bir sözleşmeye tabidir),
– Ticari faaliyette bulunmayan gezinti yatları,
– İlkel yapılı ahşap tekneler.
2. Sözleşmenin Hiyerarşik Yapısı (Layout of the Convention)
STCW Sözleşmesi üç temel bileşenden meydana gelir:
- Maddeler (Articles): Taraf devletlerin uyması gereken yasal sorumlulukları, onay ve yürürlük süreçlerini çerçeveler.
- Teknik Ek (Annex): Maddelerde belirtilen yasal sorumlulukların teknik olarak nasıl uygulanacağını açıklar (Kural bazlı düzenlemeler: Bölüm I’den VIII’e kadar).
- STCW Kodu (STCW Code): Teknik detayları ve standartları derinlemesine belirler:
– Kısım A (Part A) – Zorunlu Standartlar: Eğitim, sınav, değerlendirme, yetkinlik tabloları ve vardiya standartlarını içerir. Uyulması mecburidir.
– Kısım B (Part B) – Tavsiye Niteliğindeki Kılavuzlar: Kısım A’nın uygulanmasına rehberlik eden tavsiye kararlarıdır; bağlayıcı değildir ancak ulusal idarelerce dikkate alınır.
3. Manila 2010 Geçiş Takvimi ve Kritik Tarihler
- 1 Ocak 2012: Sözleşme yürürlüğe girdi. Yeni asgari dinlenme saatleri ve çalışma/dinlenme kayıtlarının tutulması bu tarihten itibaren istisnasız zorunlu kılındı.
- 1 Temmuz 2013: Bu tarihten sonra eğitime başlayan tüm yeni gemi insanlarının doğrudan 2010 Manila standartlarına göre eğitilmesi zorunlu hale geldi.
- 1 Ocak 2014: Güvenlik farkındalık ve belirlenmiş güvenlik görevleri eğitimleri (ISPS uyumlu) zorunlu oldu.
- 1 Ocak 2017: 5 yıllık geçiş süreci tamamen sona erdi; eski STCW-95 sertifikalarının geçerliliği bitti ve tüm aktif gemi insanları için 2010 standartları tam olarak yürürlüğe girdi.
4. Sorumluluk Seviyeleri ve Fonksiyonel Yaklaşım
STCW, gemideki görevleri departman ayrımının ötesinde Fonksiyonlar ve Sorumluluk Düzeyleri üzerinden tanımlar:
- Sorumluluk Seviyeleri:
1. Yönetim Düzeyi (Management Level): Kaptan, Birinci Zabit, Başmühendis ve İkinci Mühendis.
2. Operasyonel Düzey (Operational Level): Güverte ve Makine Vardiya Zabitleri, Telsiz Operatörleri, Elektro-Teknik Zabiti (ETO).
3. Destek Düzeyi (Support Level): Vardiya tutan veya güverte/makinede görev yapan tayfalar (Usta Gemici, Vardiya Tayfası, Elektro-Teknik Tayfası vb.).
- 7 Temel Fonksiyon Alanı:
– Seyir (Navigation)
– Yük Elleçleme ve İstif (Cargo Handling and Stowage)
– Geminin Kontrolü ve Gemideki Kişilerin Emniyeti (Controlling the Operation of a Ship and Care for Persons on Board)
– Gemi Makineleri İşletimi (Marine Engineering)
– Bakım ve Onarım (Maintenance and Repair)
– Elektrik, Elektronik ve Kontrol Mühendisliği (Electrical, Electronic and Control Engineering)
– Telsiz Haberleşmesi (Radio Communications)
5. Temel Belge Türleri ve Manila Tanımları
- Yeterlik Belgesi (Certificate of Competency – CoC): İdarenin doğrudan sınav/onay ile düzenlediği; kaptan, zabit ve GMDSS operatörlerine verilen, ilgili sorumluluk düzeyinde görev yapma yetkisi tanıyan ana ehliyet belgesidir.
- Uzmanlık Belgesi (Certificate of Proficiency – CoP): CoC haricinde, belirli eğitim, yetkinlik veya deniz hizmetinin tamamlandığını gösteren uzmanlık sertifikasıdır (örneğin tanker eğitimleri, ileri yangın, can kurtarma araçları vb.).
- Belgesel Kanıt (Documentary Evidence): İdarenin resmi belgesi niteliğinde olmayan; gemide yapılan talimler, gemiye alıştırma (familiarisation) veya şirket içi eğitimlerin kayıt altına alındığını gösteren belgelerdir.
- Manila 2010 ile Gelen Yeni Kadrolar / Tanımlar:
– Elektro-Teknik Zabiti (ETO – Kural III/6): 750 kW ve üzeri gemilerde elektrik/elektronik sistemlerden sorumlu operasyonel düzey zabit.
– Elektro-Teknik Tayfası (ETR – Kural III/7): Elektrik/elektronik bakımında ETO veya makine zabitlerine destek olan tayfa yeterliği.
– Usta Gemici Güverte (Able Seafarer Deck – Kural II/5) & Makine (Able Seafarer Engine – Kural III/5): Önceden ILO 74 Sözleşmesi altında düzenlenen usta gemici unvanı STCW bünyesine alındı; vardiya tecrübesine ilave deniz hizmeti ve yetkinlik şartına bağlandı.
– Gemi Güvenlik Zabiti (Ship Security Officer – SSO): Şirket ve gemi güvenlik planının icrasından doğrudan kaptana karşı sorumlu zorunlu görevli.