Belgelendirme Gereksinimleri – Kısım 1 STCW Sertifikaları ve Genel Esaslar (Part 1 STCW Certificates)
STCW sertifikaları, gemi adamının eğitimini, deniz hizmetini, yaşını, sağlık uygunluğunu ve mesleki yeterliğini belgeleyen resmî belgelerdir.
1. Sertifika ve Belge Türleri (Certificates)
STCW kapsamında “sertifika” terimi, gemi insanının eğitimini, deniz hizmet süresini, yaşını, tıbbi uygunluğunu ve mesleki yetkinliğini belgeleyen tüm resmi evrakları kapsar.
- Yeterlik Belgesi (Certificate of Competency – CoC):
– Kaptanlar, güverte ve makine zabitleri ile GMDSS telsiz operatörlerine verilir.
– Belgede belirtilen sorumluluk düzeyinde ve kapasitede görev yapma yetkisi tanır.
– Uygulanan Sınırlandırmalar (Limitations):
– Güverte: Tonaj sınırları (500 GT altı, 500–3.000 GT arası, 3.000 GT ve üzeri) ve Sefer bölgesi sınırları (Yakın Kıyı / Near Coastal veya Sınırsız / None).
– Makine: Ana makine sevk gücü sınırları (750–3.000 kW arası, 3.000 kW ve üzeri) ve Sefer bölgesi sınırları.
– Telsiz: GMDSS deniz sahası sınırları (A1 kıyı sahası için ROC, A2/A3/A4 açık denizler için GOC).
- Onay Belgesi (Endorsement – Kural I/2):
– Ulusal yeterlik belgesinin STCW kurallarına tam uyumlu olarak düzenlendiğini tasdik eden resmi şerhtir (ehliyetin içine basılabilir veya ayrı bir belge olabilir).
– Manila 2010 ile sahte belgeleri önlemek amacıyla; idarelerin belgeleri doğrulamadan onay vermesi yasaklanmış ve elektronik kayıt veri tabanı tutulması zorunlu kılınmıştır.
- Tanıma Onay Belgesi (Endorsement of Recognition – Kural I/10):
– Kendi ülkesi dışındaki bir bayrak devletinin gemisinde çalışacak zabitan sınıfı için zorunludur.
– Bayrak devleti, gemi insanının ana ehliyetinin orijinalliğini ve düzenleyen ülkenin STCW standartlarını denetledikten sonra bu belgeyi düzenler.
– 3 Aylık Geçici İzin (Letter of Processing): Tanıma başvurusu yapıldığında, işlem sonuçlanana kadar gemide en fazla 3 ay görev yapılmasına olanak tanıyan resmi bir başvuru yazısı verilir.
– Mevzuat Şartı: Kaptan, Birinci Zabit, Başmühendis ve İkinci Mühendislerin, tanıma belgesi alabilmesi için ilgili bayrak devletinin deniz mevzuatını bildiklerini kanıtlamaları gerekir.
- Uzmanlık Belgesi (Certificate of Proficiency – CoP):
– Belirli operasyonel ve emniyet görevleri için standartları sağlayan personele (zabit veya tayfa) verilir (Örn: Tanker yük operasyonları, İleri Yangın, Hızlı Can Kurtarma Botu vb.).
- Belgesel Kanıt (Documentary Evidence):
– İdare onaylı bir sertifika zorunluluğu olmayan; gemiye alışma (familiarisation) veya gemi içi emniyet talimlerine katılımı gösteren resmi kayıt ve jurnallerdir. Düzenli kayıt tutulmazsa 5 yıllık tazeleme kursları zorunlu hale gelir.
2. Belgelendirme ve Kariyer Yolları (Certification Paths)
STCW sistemi personelin yeterlik alması için iki ayrı yol tanımlar:
- Geleneksel Yol (Traditional Method):
– Personel tüm meslek hayatı boyunca tek bir departmanda (Güverte veya Makine) ilerler.
– Kritik Değişiklik: Eski STCW-78’de sadece deniz hizmeti süresiyle tayfalıktan zabitliğe geçiş mümkündü. 2010 Manila ile bu tamamen kaldırılmıştır; artık onaylı bir eğitim programı, asgari deniz hizmeti ve staj eğitim defteri (TRB) zorunludur.
- Alternatif Yol (Alternative Method – Bölüm VII):
– Gemi insanının aynı anda farklı departmanlardaki fonksiyonları icra etmesine imkan tanıyan modern sistemdir.
– Sınırlar ve Güvenceler: Armatörler bu yöntemi gemideki mürettebat sayısını azaltmak, personelin iş yükünü artırmak veya aynı vardiyada hem köprüüstü hem makine vardiyasını tek kişiye yüklemek için kullanamazlar. Çok yönlü “Entegre Tayfa” (Integrated Rating) bu kapsama girer.
3. Zabitler İçin Genel Gereksinimler (General Requirements for Officers)
- Temel Şartlar: Asgari yaş, sağlık uygunluğu, onaylı deniz hizmeti ve Kısım A yetkinlik standartlarının sağlanması.
- 5 Yıllık Yenileme (Revalidation): Kaptan, zabit ve telsiz operatörü yeterlikleri en fazla 5 yılda bir idare tarafından yenilenmek zorundadır. Hizmet süresi veya yetkinlik kanıtlanmalıdır.
- Temel Güvenlik Eğitimleri (Basic Safety Training):
– 4 temel modülü kapsar: Kişisel Can Kurtarma Teknikleri, Temel Yangın Önleme ve Yangınla Mücadele, Temel İlk Yardım, Kişisel Güvenlik ve Sosyal Sorumluluk.
– Son 5 yıl içinde alındığı belgelenmeli veya gemi içi talimlerle yetkinliğin korunduğu kanıtlanmalıdır.
- Manila 2010 ile Gelen Zorunlu Zabit Yetkinlikleri:
– Güverte zabitleri için Köprüüstü Kaynak Yönetimibridge resource management (BRM) (BRM),
– Makine zabitleri için Makine Dairesi Kaynak Yönetimi (ERM),
– Yönetim ve operasyonel düzey için Liderlik, Ekip Çalışması ve Yönetim Becerileri,
– Seyir zabitleri için onaylı simülatörde ECDIS eğitimi.
4. Tayfalar İçin Genel Gereksinimler (General Requirements for Ratings)
Tayfalar üç ana grupta ele alınır: Vardiya tutanlar, Vardiya tutmayanlar (kamara/aşçı vb.) ve Eğitimdeki stajyerler.
- Seyir Vardiyası Tutma Belgesi (Rating Forming Part of a Navigational Watch – Kural II/4):
– 500 GT ve üzeri gemilerde köprüüstü vardiyasına katılacak tayfalar için zorunludur.
– Şartlar: En az 16 yaş; en az 6 ay onaylı deniz hizmeti (veya en az 2 ayı deniz hizmeti olmak üzere onaylı özel eğitim) ve Bölüm A-II/4 yetkinlik standardı.
– Yetkinlikler: İngilizce serdümen komutlarını anlama ve dümene geçme, usulüne uygun gözcülookoutlük (look-out) yapma, köprüüstü alarmlarını ve dahili muhabereyi kullanma, acil durum ekipmanlarını çalıştırma.
- Makine Vardiyası Tutma Belgesi (Rating Forming Part of an Engineering Watch – Kural III/4):
– 750 kW ve üzeri gemilerde makine vardiyasına katılacak tayfalar için zorunludur.
– Şartlar: En az 16 yaş; en az 6 ay onaylı deniz hizmeti (veya en az 2 ayı deniz hizmeti olmak üzere onaylı özel eğitim) ve Bölüm A-III/4 standardı.
– Yetkinlikler: Makine dairesi vardiya rutini, kazan vardiyası tutma (su seviyesi ve buhar basıncı kontrolü), makine dairesi kaçış yolları ve yangın söndürme sistemlerinin kullanımı.
- Yenileme (Revalidation) Durumu:
– Vardiya tutma belgeleri zabit ehliyetleri gibi 5 yılda bir revalidasyona tabi değildir (süresizdir; ancak özel tip gemi ve temel güvenlik tazeleme kuralları saklıdır).
- Kariyer İlerlemesi (Tayfalıktan Zabitliğe / Usta Gemiciliğe):
– Usta Gemici (Able Seafarer) olmak için önce vardiya belgesine sahip olunması, ilave deniz hizmeti ve onaylı Eğitim Kayıt Defteri (Training Record Book) tamamlanması şarttır.