Bu Bölümde

Bölüm VI, yükün gemiye doğru bilgiyle gelmesini, doğru ağırlıkla beyan edilmesini, doğru istiflenip bağlanmasını ve sefer boyunca gemiyi tehlikeye atmamasını sağlayan kısa bir “yük–gemi emniyeti” çerçevesidir.

Kısa Özet

  • Bölüm kısadır; ayrıntılar üç koddadır: IMSBC Kodu (tahıl dışı katı dökme yükler), Uluslararası Tahıl Kodu (tahıl) ve CSS Kodu (genel yük ve yük birimleri).
  • SOLAS gemilerine ve 500 GT’nin altındaki yük gemilerine de uygulanır. Dökme sıvı ve dökme gaz bu bölümün konusu değildir.
  • Yükü en iyi tanıyan yükleyicidir (shipper). Yük bilgisini yüklemeden yeterli süre önce ve yazılı olarak o verir.
  • 1 Temmuz 2016‘dan beri dolu konteynerin doğrulanmış brüt kütlesi (VGM) zorunludur. VGM yoksa konteyner gemiye yüklenmez.
  • Dökme yükler dışındaki yükler, İdare onaylı Yük Bağlama El Kitabı‘na göre bağlanır. Ro-ro gemisinde bağlama rıhtımdan ayrılmadan önce biter.
  • Dökme yük gemisinde kaptan ile terminal temsilcisi bir yükleme/boşaltma planı üzerinde anlaşır. Sınır aşılırsa kaptan işlemi durdurabilir.
  • Ambarda gaz ve oksijen ölçümü, fümigasyon, tahıl için yetki belgesi, petrol için MSDS ve denizde yük karıştırma yasağı da bu bölümdedir.

Bölüm VI’yı bir taşınma (nakliyat) günü gibi düşünün. Eşyaların sahibi, nakliyeciye neyin kırılacağını, neyin ağır olduğunu önceden söylemek zorundadır; kamyon şoförü kolilerin içini göremez. Buzdolabının ağırlığı yanlış söylenirse kamyon dengesiz yüklenir. Eşyalar kamyonun içinde kayışlarla bağlanır ve bağlama, kamyon yola çıkmadan önce biter. Kum, çakıl gibi dökme malzeme taşıyan bir damperli kamyonda ise yükün kasaya nasıl boşaltılacağı şantiye görevlisiyle birlikte planlanır.

Benzetmenin tuttuğu yer şudur: bilgi sahibinden gelir, ağırlık doğru olmalıdır, bağlama yola çıkmadan biter. Tutmadığı yer de vardır: gemide yükün “sıvılaşması”, tahılın kayması, ambarda oksijenin tükenmesi gibi karada pek görülmeyen tehlikeler bulunur. Bölüm VI bu özel tehlikeler için de kural koyar.

Bölüm VI Kimi ve Neyi Kapsar?

Bölüm, özel tehlikeleri nedeniyle özel önlem gerektirebilecek yüklerin taşınmasına uygulanır. Dökme sıvılar ve dökme gazlar kapsam dışıdır; onlar Bölüm II-2, Bölüm VII ve MARPOL’de düzenlenir. Tehlikeli yüklerin ek gereklilikleri ise Bölüm VII’dedir.

Gemi açısından kapsam geniştir: SOLAS gemileri ve 500 GT’nin altındaki yük gemileri. Bölüm I’e göre bu küçük yük gemileri genelde SOLAS dışındadır; Bölüm VI onları açıkça içine alır. Korunaklı seferlerde İdare, bazı hükümler yerine başka etkili önlemler alabilir.

Bölüm üç kısım ve 13 kuraldan oluşur:

Kısım Konu Kurallar
A Genel hükümler 1–5-2
B Katı dökme yükler 6–7
C Tahıl 8–9

Kolay hatırla: “Küçük gemi de yük taşır.” Kayan bir yük küçük gemiyi daha çabuk batırır; bu yüzden Bölüm VI 500 GT altını da kapsar.

Yük Bilgisini Kim Verir, Konteynerin Ağırlığını Kim Doğrular?

Sorumluluk yükleyicidedir. Yükleyici, yüklemeden yeterli süre önce, yazılı olarak ve sevk belgesiyle yük bilgisini kaptana verir. Elektronik belge de kabul edilir. Genel yüklerde yükün tarifi, brüt kütlesi ve özel nitelikleri bildirilir; burada CSS Kodu’nun 1.9 numaralı alt bölümü zorunludur. Katı dökme yüklerde ise IMSBC Kodu’nun 4. bölümünün istediği bilgiler (nem içeriği, taşınabilir nem sınırı gibi) verilir.

Dolu konteynerler için VGM, 1 Temmuz 2016’dan beri zorunludur. İki yöntem vardır:

Yöntem Nasıl?
Yöntem 1 Dolu konteyner, kalibre ve belgeli tartıyla bütün olarak tartılır
Yöntem 2 İçine konan her şey (paletler, istif ve bağlama malzemesi dahil) tartılır, toplama konteynerin darası eklenir; yetkili makamca onaylı belgeli yöntemle yapılır
Yükleyici tartar → VGM sevk belgesine yazılır → Belge kaptana ve terminale gider → İstif planı → Yükleme
                                    (VGM yoksa) → Konteyner gemiye YÜKLENMEZ

Dikkat: İstisna dardır. Yalnızca kısa uluslararası seferlerde ro-ro gemisine şasi veya treyler üzerinde sürülerek yüklenen/boşaltılan konteynerler VGM şartından muaftır.

Yük Gemide Nasıl İstiflenir ve Bağlanır?

Temel ilke: yük, sefer boyunca gemiye ve insanlara tehlike yaratmayacak ve denize yük kaybını mümkün olduğunca önleyecek şekilde yüklenir, istiflenir ve bağlanır. Yük, konteynerin içinde de sabitlenir. Ağır ve olağandışı boyutlu yüklerde yapı ve stabilite korunur. Konteyner, CSC Emniyet Onay Levhası‘ndaki azami brüt ağırlığı aşamaz.

Dökme yükler dışındaki bütün yükler, İdarenin onayladığı Yük Bağlama El Kitabı‘na göre bağlanır. Ro-ro mahalli olan gemilerde bu bağlamalar gemi rıhtımdan ayrılmadan önce tamamlanır.

Benzetme: Yük Bağlama El Kitabı, gemiye özel bir “montaj kılavuzu” gibidir: hangi noktaya, hangi ekipmanla bağlanacağını önceden söyler. Zabit her limanda baştan hesap yapmak zorunda kalmaz.

Dökme Yük Gemisi Nasıl Güvenle Yüklenir ve Boşaltılır?

Tahıl dışındaki bütün katı dökme yükler IMSBC Kodu‘na göre taşınır (Kural 1-2). Yüklemeden önce kaptanın elinde standart yükleme durumları için stabilite ve yük dağılımı bilgisi bulunur (Kural 6).

Gövdeyi aşırı gerilmeden korumak için gemi ile terminal aynı plan üzerinde çalışır (Kural 7; ayrıntılar BLU Kodu’nda). Gemide zabitlerin bildiği dilde bir yükleme kitapçığı bulunur; o dil İngilizce değilse İngilizcesi de bulunur.

Kaptan + terminal temsilcisi planda anlaşır (sıra, miktar, hız; döküş sayısı ve balast kapasitesi dikkate alınır)
   → Plan liman devleti makamına verilir
   → İşlem sürekli izlenir, su çekimi okunur, yük jurnaline yazılır
   → Sınır aşıldı / aşılacak gibi? → Kaptan DURDURUR → Liman devletine BİLDİRİR → Düzeltici önlem

Kolay hatırla: “Plan, izle, durdur, bildir.” Dökme yük işleminin dört kelimelik özeti.

Ambarda Görünmeyen Tehlikeler Nelerdir?

Bazı katı dökme yükler zehirli veya yanıcı gaz çıkarabilir ya da ambarın oksijenini tüketebilir. Örneğin kömür, kereste veya bazı metal cevherleri. Bu yükler taşınırken gaz veya oksijen yoğunluğunu ölçen uygun bir cihaz ve kullanım talimatı bulunur. Personel bu cihazın kullanımı konusunda eğitilir (Kural 3).

Pestisit, özellikle fümigasyon (gazla ilaçlama) için kullanılırken uygun önlemler alınır; ayrıntılar IMO tavsiyelerindedir. Bu tavsiyeler hem ambarları hem konteyner gibi yük taşıma birimlerini kapsar (Kural 4).

Dikkat: Tehlike görünmez. Ölçüm yapılmadan kapalı ambara girilmez; fümigasyon gazı bitişik mahallere ve yaşam alanlarına sızabilir.

Tahıl Neden Özel Bir Yüktür?

Tahıl; buğday, mısır, yulaf, çavdar, arpa, pirinç, baklagiller, tohumlar ve benzer davranan işlenmiş türleri kapsar. Tahıl taşıyan gemi Uluslararası Tahıl Kodu‘na uyar ve yetki belgesine sahip olur. Belgesi yoksa, kaptan İdareyi (veya onun adına yükleme limanı Akit Hükümetini) Kod’a uyulacağına ikna etmeden tahıl yükleyemez.

Tehlikenin kaynağı kaymadır (bu açıklama Kod’un konusudur). Tahıl seferde oturur, üstte boşluk kalır. Gemi yalpalayınca yüzey bir yana kayar ve kalıcı meyil oluşur.

Benzetme: Yarısı pirinç dolu bir kavanozu yana yatırın; pirinç bir tarafa yığılır ve kavanozu düzeltince geri gelmez. Tahıl da gemide böyle davranır.

Petrol ve Dökme Sıvılar İçin Hangi Özel Kurallar Var?

MSDS (Kural 5-1): MARPOL Ek I’deki petrol veya akaryakıt taşıyan gemilere, petrolü dökme yük olarak yüklemeden veya akaryakıt ikmalinden önce malzeme güvenlik bilgi formu verilir. Form, örneğin hidrojen sülfür (H₂S) riskini bildirir. Yalnızca tankerler değil, yakıt alan her gemi bu kapsamdadır.

Karıştırma ve üretim yasağı (Kural 5-2): Deniz seferi sırasında dökme sıvı yükleri yeni bir ürün elde etmek için fiziksel olarak karıştırmak yasaktır. Gemide bilinçli kimyasal reaksiyon demek olan üretim işlemi de yasaktır. Kaptanın geminin emniyeti veya deniz çevresini korumak için yük aktarması serbesttir. Deniz tabanı madenciliğine destek veren gemiler de istisnadır.

Kolay hatırla: “Aktar ama karıştırma.” Emniyet için aktarma serbest; yeni ürün için karıştırma ve kimyasal üretim yasak.

Sayıları Kolay Hatırlamak

Sayı Ne anlatır Hafıza ipucu
500 GT Bölüm VI, bu tonajın altındaki yük gemilerini de kapsar “500’ün altı da sayılır” — küçük gemi de yük taşır
1 Temmuz 2016 VGM zorunluluğunun başladığı tarih Yaz ortası 2016: “Konteyner kantara çıktı”
2 yöntem VGM için Yöntem 1 (bütün tartım) ve Yöntem 2 (parçalar + dara) “Bütün ya da parça parça”
3 kısım, 13 kural A genel, B dökme, C tahıl “A-B-C; Genel-Dökme-Tahıl”
3 kod IMSBC, Tahıl Kodu, CSS “Dökme, tahıl, bağlama”
3 grup (A, B, C) IMSBC’de yük grupları: sıvılaşma, kimyasal tehlike, ikisi de değil (Kod’da, kuralda değil) “A: Akar, B: Bozar (kimya), C: Cici”
1.9 CSS Kodu’nun zorunlu yük bilgisi alt bölümü “Bilgi 1.9’da”
4. bölüm IMSBC Kodu’nun yükleyiciden istenen bilgi bölümü “4. bölüm = dökme yükün kimlik kartı” (nem içeriği, taşınabilir nem sınırı, tehlike özellikleri gibi)
Kural 5-1 / 5-2 MSDS / denizde karıştırma yasağı “5-1 Bilgi, 5-2 Yasak”

Karıştırmayın

IMSBC Kodu mu, Tahıl Kodu mu?

IMSBC Kodu Uluslararası Tahıl Kodu
Tahıl dışındaki katı dökme yükler Dökme tahıl
Kural 1-1, 1-2 Kural 8, 9
Ana tehlikeler: sıvılaşma, kimyasal tehlike Ana tehlike: yük kayması

Bölüm VI mı, Bölüm VII mi?

Bölüm VI Bölüm VII
Genel yük emniyeti (yükleme, istif, bağlama) Tehlikeli madde niteliğinden doğan ek gereklilikler

Yük birimi mi, yük taşıma birimi mi?

  • Yük birimi: CSS Kodu terimi (taşıt, konteyner, palet, portatif tank…).
  • Yük taşıma birimi (CTU): IMDG Kodu terimi. Örnekler büyük ölçüde örtüşür.

Karıştırma mı, üretim işlemi mi?

  • Karıştırma: Fiziksel; yeni ürün tanımı için yükleri pompalarla dolaştırmak.
  • Üretim işlemi: Kimyasal; bilinçli reaksiyon. İkisi de seyirde yasaktır.

Doğru mu, Yanlış mı?

  1. Bölüm VI yalnızca 500 GT ve üzeri yük gemilerine uygulanır.
  2. Konteynerin VGM’sini doğrulamak terminalin sorumluluğudur.
  3. VGM olmayan ve bilgi başka yoldan da edinilmemiş bir konteyner gemiye yüklenmez.
  4. Kısa uluslararası seferde ro-ro gemisine treyler üzerinde sürülerek yüklenen konteyner VGM şartından muaftır.
  5. Ro-ro gemisinde bağlama, gemi açık denize çıktıktan sonra tamamlanabilir.
  6. Tahıl, IMSBC Kodu’na göre taşınır.
  7. Dökme yük işleminde sınır aşılacak gibiyse kaptan işlemi durdurabilir ve liman devleti makamına bildirir.
  8. MSDS yalnızca petrol tankerlerine verilir.
  9. Kaptan, gemi emniyeti için sefer sırasında yükü tanklar arasında aktarabilir.
  10. Dökme sıvılar ve dökme gazlar Bölüm VI’nın ana konusudur.

Cevaplar

  1. Y — 500 GT’nin altındaki yük gemilerini de kapsar.
  2. Y — Sorumluluk yükleyicidedir.
  3. D — VGM yoksa konteyner yüklenmez.
  4. D — Dar istisna tam olarak budur.
  5. Y — Rıhtımdan ayrılmadan önce tamamlanır.
  6. Y — IMSBC tahıl dışındakiler içindir; tahıl Uluslararası Tahıl Kodu’na tabidir.
  7. D — Kural 7 kaptana bu hakkı verir.
  8. Y — Akaryakıt ikmali yapan gemilere de verilir.
  9. D — Emniyet veya çevre koruma amaçlı aktarım yasak değildir.
  10. Y — Kapsam dışıdır; Bölüm II-2, VII ve MARPOL’de düzenlenir.

Kopya Kâğıdı

Konu Bilmeniz gereken
Bölümün niteliği Kısa çerçeve bölüm; 3 kısım, 13 kural
Kapsam SOLAS gemileri + 500 GT altı yük gemileri; dökme sıvı/gaz hariç
Kodlar IMSBC (tahıl dışı dökme), Tahıl Kodu, CSS
Yük bilgisi Yükleyici verir; önceden ve yazılı
VGM 1 Temmuz 2016’dan beri; Yöntem 1 veya 2; yoksa yükleme yok
VGM istisnası Kısa uluslararası sefer + ro-ro + şasi/treyler üzerinde
Konteyner azami ağırlığı CSC Emniyet Onay Levhası
Bağlama İdare onaylı Yük Bağlama El Kitabı; ro-ro’da rıhtımdan ayrılmadan önce
Dökme yük öncesi Stabilite ve yük dağılımı bilgisi kaptanın elinde
Yükleme kitapçığı Zabitlerin dili; İngilizce değilse İngilizcesi de
Yükleme/boşaltma planı Kaptan + terminal temsilcisi; liman devletine verilir
Sınır aşımı Kaptan durdurur, liman devletine bildirir
Gaz/oksijen Ölçüm cihazı + eğitim; fümigasyonda IMO tavsiyeleri
Tahıl Uluslararası Tahıl Kodu + yetki belgesi
Petrol/akaryakıt MSDS önceden; denizde karıştırma ve üretim yasak

Kaynak: International Maritime Organization (IMO). SOLAS Consolidated Edition. London: IMO Publications.