Bu Bölümde
Bölüm VII, tehlikeli yükün hangi biçimde taşındığına göre beş koddan birini (IMDG, IMSBC, IBC, IGC, INF) zorunlu kılan ve belge, bildirim ve gemi uygunluğu için ek kurallar koyan bir çerçeve bölümdür.
Kısa Özet
- Bölüm VII, Bölüm VI’nın üstüne eklenir: Bölüm VI bütün yükler için genel kuraldır, Bölüm VII tehlikeli olmanın getirdiği ek kurallardır.
- Anahtar soru şudur: “Yük hangi biçimde taşınıyor?” Ambalajlı → IMDG, katı dökme → IMSBC, dökme sıvı kimyasal → IBC, sıvılaştırılmış gaz → IGC, nükleer yakıt vb. → INF.
- Bölüm beş kısım (A, A-1, B, C, D) ve 22 kuraldan oluşur. A ve A-1 yükü, B, C ve D gemiyi düzenler.
- Ambalajlı ve katı dökme tehlikeli yük kuralları 500 GT altındaki yük gemilerine de uygulanır. Geminin kendi kumanyası ve donanımı kapsam dışıdır.
- Gemideki tehlikeli yüklerin listesi, manifestosu veya istif planının bir kopyası kalkıştan önce liman devletine verilir.
- Tehlikeli yük denize düşerse ya da düşme tehlikesi varsa kaptan en yakın kıyı devletine gecikmeden bildirir. Gemi terk edilmişse bunu şirket üstlenir.
- Kimyasal tanker ve gaz taşıyıcı kuralları 1 Temmuz 1986 ve sonrası inşa edilen gemilere uygulanır. INF yükü taşıyan gemilerde ise tarih ve büyüklük sınırı yoktur.
Bölüm VII’yi büyük bir hastanenin sevk masası gibi düşünün. Gelen hastaya önce “Sorunun türü ne?” diye bakılır, sonra doğru bölüme yönlendirilir: kırık ortopediye, kalp kardiyolojiye gider. Bölüm VII de tehlikeli yüke “Hangi biçimde geliyorsun?” diye sorar ve onu doğru koda gönderir. Ambalajlı yük IMDG’ye, dökme gaz IGC’ye gider. Sevk masası tedaviyi kendisi yapmaz; asıl ayrıntılı “tedavi” kodlardadır.
Benzetmenin tuttuğu yer şudur: bölümün kendi kuralları kısadır, işin büyük kısmı yönlendirmedir. Tutmadığı yer ise şudur: Bölüm VII sadece yönlendirmez, kendisi de bazı kesin kurallar koyar. Belgelerin kalkıştan önce verilmesi, denize düşen yükün bildirilmesi ve gemilerin uygunluk belgesi bunlardandır.
Bu Yük Hangi Koda Gider?
Bölüm VII’nin iskeleti tek bir tablodur. Bu tabloyu bilen, bölümün yarısını bilir.
| Yükün biçimi | Kod | Kısım |
|---|---|---|
| Ambalajlı (varil, kutu, konteyner, portatif tank) | IMDG | A |
| Katı dökme | IMSBC | A-1 |
| Dökme sıvı kimyasal | IBC | B |
| Dökme sıvılaştırılmış gaz | IGC | C |
| Ambalajlı ışınlanmış nükleer yakıt, plütonyum, yüksek düzeyli radyoaktif atık | INF | D |
Tehlikeli yük → Biçimi ne?
├─ Ambalajlı ............ IMDG (Kısım A)
├─ Katı dökme ........... IMSBC (Kısım A-1)
├─ Dökme sıvı kimyasal .. IBC (Kısım B)
├─ Sıvılaştırılmış gaz .. IGC (Kısım C)
└─ Nükleer (INF) ........ INF (Kısım D)
Aynı madde farklı biçimde farklı koda girer. Varildeki kimyasal IMDG’ye, tankerdeki aynı kimyasal IBC’ye tabidir.
Dikkat: Dökme ham petrol ve petrol ürünleri Bölüm VII’de yoktur. Onlar MARPOL Ek I ve SOLAS Bölüm II-2 tanker hükümlerindedir.
Ambalajlı Tehlikeli Yükte Neler Yapılır? (Kısım A)
Kısım A, SOLAS gemilerine ve 500 GT altındaki yük gemilerine uygulanır. Kurallara aykırı taşıma yasaktır. Geminin kendi kumanyası ve donanımı kapsam dışıdır. Taşıma IMDG Kodu‘na uygun olmalıdır (Kural 3). IMDG Kodu yükleri dokuz sınıfa ayırır; bu sınıflandırma Kod’un konusudur, kuralın metninde yer almaz.
Belgeler iki gruptur (Kural 4):
| Belge | Ne işe yarar? |
|---|---|
| Tehlikeli yük beyanı ve konteyner/araç yükleme belgesi | Yükle birlikte gelir; yükün ne olduğunu söyler |
| Liste, manifesto veya istif planı | Gemideki bütün tehlikeli yüklerin yerini gösterir; kopyası kalkıştan önce liman devletine verilir |
Akit Hükümetler acil müdahale ve ilk yardım talimatları yayımlar. Temel iki rehber EmS (yangın ve döküntüde gemide yapılacaklar) ve MFAG‘dir (maruz kalan kişiye ilk yardım). Yükler, İdare onaylı Yük Bağlama El Kitabı’na göre bağlanır (Kural 5); bu, Bölüm VI Kural 5’in tekrarıdır.
Kolay hatırla: “EmS = Ekip ne yapsın, MFAG = Mağdura ne yapılsın.” EmS olaya, MFAG insana bakar.
Yük Denize Düşerse Kim, Kime Bildirir?
Ambalajlı tehlikeli yük denize düşerse ya da düşme olasılığı varsa kaptan bildirim yapar (Kural 6). Bildirim gecikmeden, mümkün olduğunca eksiksiz ve en yakın kıyı devletine yapılır. Rapor IMO’nun A.851(20) rehberine göre hazırlanır. Katı dökme tehlikeli yükler için de aynı kural geçerlidir (Kural 7-4).
Yük düştü / düşebilir → Kaptan → Gecikmeden → En yakın kıyı devleti
(gemi terk edildi veya rapor alınamıyor) → Şirket (Bölüm IX) üstlenir
Dikkat: Bildirim yalnızca düşmüş yük için değildir. Bağı gevşemiş ve düşme tehlikesi olan yük de bildirilir.
Katı Dökme Tehlikeli Yükte Ne Farklıdır? (Kısım A-1)
Katı dökme tehlikeli yük; katı, tanecikli veya parçalı, genellikle tekdüze, IMDG Kodu’na göre tehlikeli ve ara kap olmadan ambara yüklenen yüktür. Kapsam, yasak ve acil müdahale talimatları Kısım A ile aynıdır (Kural 7-1).
Belgelerde dökme yük sevkiyat adı kullanılır; yalnızca ticari isim kullanılamaz (Kural 7-2). Liste, manifesto veya ayrıntılı istif planının kopyası kalkıştan önce liman devletine verilir.
| Durum | Kural 7-3 ne der? |
|---|---|
| Uyumsuz yükler | Birbirinden ayrılır |
| Kendiliğinden ısınan/yanan yük | Yeterli yangın önlemi olmadan taşınamaz |
| Tehlikeli buhar çıkaran yük | İyi havalandırılan ambarda istiflenir |
Taşıma IMSBC Kodu‘na göre yapılır (Kural 7-5). Ama yükün tehlikeli olup olmadığı ve sınıfı IMDG Kodu‘na göre belirlenir.
Benzetme: IMDG yükün “kimlik kartı”nı (tehlikeli mi, hangi sınıf?), IMSBC ise “yol tarifini” (dökme hâlde nasıl taşınır?) verir.
Kimyasal Tanker ve Gaz Taşıyıcıdan Ne İstenir? (Kısım B ve C)
Bu iki kısım neredeyse ikizdir. Burada artık yük değil, gemi konuşulur.
| Kimyasal tanker (Kısım B) | Gaz taşıyıcı (Kısım C) | |
|---|---|---|
| Kod | IBC (MSC.4(48)) | IGC (MSC.5(48)) |
| Tanımın dayanağı | IBC Kodu 17. bölüm listesi | IGC Kodu 19. bölüm listesi |
| Uygulama | 1 Temmuz 1986 ve sonrası inşa; 500 GT altı dahil | Aynı |
| Belge | Dökme tehlikeli kimyasal taşımaya uygunluk belgesi | Dökme sıvılaştırılmış gaz taşımaya uygunluk belgesi |
| Denetim | Bölüm I, Kural 19 (liman devleti kontrolü) | Aynı |
“Benzer inşa aşaması”, montajın en az 50 ton veya yapısal malzemenin %1‘ine ulaşmasıdır; hangisi azsa. Onarım veya tadilat gören gemi, en az önceden uyduğu gerekliliklere uymaya devam eder. Kimyasal tankere ya da gaz taşıyıcıya dönüştürülen gemi, dönüşümün başladığı tarihte inşa edilmiş sayılır.
Kolay hatırla: “17 kimya, 19 gaz.” Gazın kaynama noktası düşüktür ama bölüm numarası yüksektir.
Nükleer Yük Taşıyan Gemiler Neden Ayrıdır? (Kısım D)
INF, ışınlanmış nükleer yakıtın İngilizce kısaltmasıdır (Irradiated Nuclear Fuel). INF yükü; IMDG Kodu’nun 7. sınıfına göre taşınan ambalajlı ışınlanmış nükleer yakıt, plütonyum ve yüksek düzeyli radyoaktif atıktır.
Kısım D, INF yükü taşıyan bütün gemilere uygulanır: inşa tarihi ve büyüklüğü fark etmez, 500 GT altı da dahildir. Savaş gemileri, deniz kuvvetleri yardımcı gemileri ve ticari olmayan kamu hizmetindeki devlet gemileri kapsam dışıdır. Ancak İdare, bunların makul ve uygulanabilir ölçüde uyumlu davranmasını sağlar.
Gemi INF Kodu’na göre sörvey edilir ve belgelendirilir. Belge, Bölüm I Kural 19’a ve ayrıca Bölüm XI-1 Kural 4‘teki işletme denetimine tabidir.
Dikkat: Kısım D nükleer madde taşıyan gemilerle ilgilidir. Nükleer güçle yürüyen gemiler Bölüm VIII’in konusudur.
Sayıları Kolay Hatırlamak
| Sayı | Ne anlatır | Hafıza ipucu |
|---|---|---|
| 5 kod | IMDG, IMSBC, IBC, IGC, INF | “Beş biçim, beş kod” — elin beş parmağı |
| 5 kısım, 22 kural | A, A-1, B, C, D | “A ikiye bölünmüş: A ve A-1” |
| 500 GT | Bu tonajın altındaki yük gemileri de kapsamda | “Küçük gemi, aynı zehir” |
| 9 sınıf | IMDG Kodu’nun tehlike sınıfları (Kod’da, kuralda değil) | Sınıf 1 patlayıcı, Sınıf 7 radyoaktif, Sınıf 9 çeşitli |
| 7. sınıf | INF yükünün IMDG sınıfı (radyoaktif) | “INF = 7” |
| 1 Temmuz 1986 | Kimyasal tanker ve gaz taşıyıcı kurallarının başlangıç tarihi | “86’dan sonra yapılan tanker kurala girer” |
| 17. bölüm | IBC Kodu ürün listesi (kimyasal tanker tanımı) | “17 kimya” |
| 19. bölüm | IGC Kodu ürün listesi (gaz taşıyıcı tanımı) | “19 gaz” |
| 50 ton / %1 | Benzer inşa aşaması eşiği, hangisi azsa | “Elli ton ya da yüzde bir; küçüğü kazanır” |
| A.851(20) | Denize düşen yük bildirimi rehberi | “Raporun rehberi” |
| Kural 19 (Bölüm I) | Uygunluk belgelerinin liman devleti kontrolü | INF için ayrıca XI-1 Kural 4 |
Karıştırmayın
Bölüm VI mı, Bölüm VII mi?
| Bölüm VI | Bölüm VII |
|---|---|
| Bütün yükler için genel kurallar | Tehlikeli olmanın getirdiği ek kurallar |
| Yük Bağlama El Kitabı (Kural 5) | Aynı hükmün tekrarı (Kural 5) |
IMDG mi, IMSBC mi?
| IMDG Kodu | IMSBC Kodu |
|---|---|
| Ambalajlı yüklerin taşınması | Katı dökme yüklerin taşınması |
| Katı dökme yükün tehlikeli olup olmadığını ve sınıfını da belirler | Tehlikeli katı dökme yükler genellikle B Grubu‘ndadır |
Numaralar ayrı sistemlerdir:
- IMDG: Sınıf 1–9 (Sınıf 1 = patlayıcılar).
- IBC: 1., 2., 3. tip gemi; 1. tip en yüksek koruma.
- INF: INF-1, INF-2, INF-3 (taşınabilecek toplam radyoaktiviteye göre).
- IMSBC: B Grubu (kimyasal tehlike).
Gemi belgesi mi, yük belgesi mi?
- Tehlikeli yük uygunluk belgesi (Bölüm II-2, Kural 19): geminin donanımıyla ilgilidir.
- Beyan, yükleme belgesi, manifesto (Kural 4): o seferin yüküyle ilgilidir.
Doğru mu, Yanlış mı?
- Bölüm VII, tehlikeli yük taşıyan gemiler için Bölüm VI’nın yerini alır.
- Dökme ham petrol taşıyan tanker Bölüm VII Kısım B’ye tabidir.
- 400 GT’lik bir yük gemisi ambalajlı tehlikeli yük taşıyorsa Kısım A ona uygulanır.
- Geminin bakım için taşıdığı boyalar Kısım A kapsamındadır.
- Tehlikeli yük manifestosunun kopyası kalkıştan önce liman devletine verilir.
- Katı dökme tehlikeli yük belgelerinde yalnızca ticari isim yazmak yeterlidir.
- Gemi terk edilmişse denize düşen yükü bildirme yükümlülüğünü mümkün olduğunca şirket üstlenir.
- Benzer inşa aşaması, montajın 50 ton veya yapısal malzemenin %1’inden hangisi fazlaysa ona ulaşmasıdır.
- Gaz taşıyıcıya dönüştürülen gemi, dönüşümün başladığı tarihte inşa edilmiş sayılır.
- INF yükü taşıyan gemiler için 1 Temmuz 1986 tarih sınırı uygulanır.
Cevaplar
- Y — Bölüm VII, Bölüm VI’nın üstüne eklenir; onu kaldırmaz.
- Y — Dökme petrol MARPOL Ek I ve Bölüm II-2’nin konusudur.
- D — Kısım A, 500 GT altındaki yük gemilerini de kapsar.
- Y — Kumanya ve donanım kapsam dışıdır; yük olarak taşınsalardı tabi olurlardı.
- D — Kural 4 (ve katı dökme için Kural 7-2).
- Y — Dökme yük sevkiyat adı kullanılmalıdır.
- D — Kural 6; şirket Bölüm IX’da tanımlanır.
- Y — Hangisi azsa.
- D — Kural 12 (kimyasal tanker için Kural 9).
- Y — INF’de tarih ve büyüklük sınırı yoktur.
Kopya Kâğıdı
| Konu | Bilmeniz gereken |
|---|---|
| Bölümün niteliği | Çerçeve bölüm; 5 kısım, 22 kural; Bölüm VI’ya ek |
| Beş kod | Ambalajlı IMDG, katı dökme IMSBC, kimyasal IBC, gaz IGC, nükleer INF |
| Kapsam dışı | Dökme petrol (MARPOL Ek I, II-2); gemi kumanyası ve donanımı |
| Kısım A ve A-1 kapsamı | SOLAS gemileri + 500 GT altı yük gemileri; aykırı taşıma yasak |
| Acil durum rehberleri | EmS (müdahale), MFAG (ilk yardım) |
| Yük belgeleri | Beyan, yükleme belgesi; liste/manifesto/istif planı kalkıştan önce liman devletine |
| Katı dökme belgeleri | Dökme yük sevkiyat adı; yalnızca ticari isim olmaz |
| İstif ve ayırma (katı dökme) | Uyumsuzlar ayrı; ısınan yükte yangın önlemi; buharlıda iyi havalandırma |
| Denize düşen yük | Kaptan → en yakın kıyı devleti, gecikmeden; terk edilmişse şirket |
| Kimyasal tanker / gaz taşıyıcı | IBC 17. bölüm / IGC 19. bölüm; 1 Temmuz 1986 sonrası; 500 GT altı dahil |
| Benzer inşa aşaması | 50 ton veya %1, hangisi azsa |
| Dönüştürülen gemi | Dönüşümün başladığı tarihte inşa edilmiş sayılır |
| INF | Bütün gemiler, tarih/büyüklük sınırı yok; devlet gemileri hariç |
| Uygunluk belgeleri ve denetim | Bölüm I sertifikası gibi; Bölüm I Kural 19; INF’de ayrıca XI-1 Kural 4 |
Kaynak: International Maritime Organization (IMO). SOLAS Consolidated Edition. London: IMO Publications.