Bu Bölümde

Bölüm II-2, denizde itfaiye gelmeyeceği için geminin yangını önleyecek, erken fark edecek, bir bölmede hapsedecek, söndürecek ve insanları güvenle kaçıracak şekilde kurulmasını ve işletilmesini ister.

Kısa Özet

  • Denizde yangın, karadakinden daha tehlikelidir. Gemi yangınla kendi imkânlarıyla baş etmek zorundadır.
  • Bölüm amaç tabanlıdır (önce “ne istendiği” söylenir). Beş yangın emniyeti amacı vardır; bunlara hazır kurallarla ya da onaylı alternatif tasarımla ulaşılabilir.
  • Gemi, yangına dayanımı farklı “A”, “B” ve “C” sınıfı perde ve güvertelerle bölünür. “A-60” gibi ifadedeki sayı, izolasyonun dakika cinsinden süresidir.
  • Mantık bir merdiven gibidir: önle → algıla → sınırla → söndür → kaçır → hazır tut.
  • Tankerlerde yükün kendisi yanıcıdır. Bu yüzden inert gaz (oksijeni azaltılmış gaz), gaz ölçümü ve güverte köpük sistemi gibi ek önlemler vardır.
  • Neredeyse her mahalden birbirinden uzak iki kaçış yolu istenir; asansör kaçış yolu sayılmaz.
  • Büyük yolcu gemileri sınırlı bir yangından sonra limana kendi gücüyle dönebilmelidir.

Gemiyi, karadaki itfaiyeden çok uzakta, tek başına duran büyük bir otel-fabrika binası gibi düşünün. Bu binada yangın kapıları, kat kat ayrılmış yangın bölmeleri, duman dedektörleri, yangın dolapları, acil çıkış merdivenleri ve kendi itfaiye ekibi vardır. Çünkü dışarıdan yardım gelmeyecektir. Bina yöneticisinin elinde de bir bakım defteri, binanın yangın planı ve personel için bir eğitim kitabı bulunur.

Benzetme şu noktada tutar: önleme, bölmelere ayırma, algılama, söndürme ve kaçış katmanları aynen bir binadaki gibidir. Şu noktada tutmaz: gemi sallanır, meyil alabilir, yakıt ve yanıcı yükle doludur, kaçılacak yer de denizin ortasıdır. Bu yüzden gemide kurallar daha sıkıdır ve tankerler, ro-ro gemileri, helikopter güverteleri gibi binada olmayan özel durumlar için ek kurallar vardır.

Bölüm Nasıl Kurulmuş, “A-60” Ne Demek?

Bölüm, omurgası 1 Temmuz 2012 ve sonrasında kızağa konan gemilere uygulanır. Daha eski gemiler kendi inşa tarihlerindeki kurallara ve geriye dönük hükümlere uyar. Yolcu gemisine dönüştürülen yük gemisi, dönüşümün başladığı tarihte inşa edilmiş yolcu gemisi sayılır. Teknik ayrıntılar iki koddadır: FSS Kodu (sistemlerin teknik özellikleri) ve 2010 FTP Kodu (yangın test yöntemleri).

Beş amaç kısaca şunlardır: yangını önle, can kaybı riskini azalt, gemiye-yüke-çevreye zararı azalt, yangını çıktığı bölmede tut, iyi kaçış yolları sağla. Amaçlara üç yoldan ulaşılır:

Yol Ne demek?
Tamamen kuralcı Hazır kuralların hepsine uyulur
Tamamen alternatif Bütün tasarım Kural 17’ye göre onaylanır
Karma Bir kısmı alternatif, kalanı kuralcı

Bölümün yedi kısmı, yangın emniyetinin sırasını izler:

A Genel → B Önle → C Algıla, sınırla, söndür → D Kaç → E Hazır tut → F Alternatif tasarım → G Özel durumlar

Alternatif tasarım (Kural 17) bir muafiyet değildir. Mühendislik analiziyle, kuralcı yoldan daha düşük olmayan bir emniyet düzeyine ulaşıldığı gösterilmelidir. Onaylı belgeler gemide bulunur ve bilgiler IMO’ya bildirilir.

Bölme sınıfları. Gemiyi yangına karşı bölen perde ve güverteler üç sınıftır. Burada iki ayrı özellik vardır. Bütünlük: Bölme alevi (ve dumanı) geçiriyor mu? İzolasyon: Yangın görmeyen arka yüz ne kadar süre fazla ısınmadan kalıyor?

Sınıf Malzeme Neyi, ne kadar durdurur? İzolasyon seçenekleri
“A” Çelik veya eşdeğer Alev ve duman, 1 saat A-60, A-30, A-15, A-0
“B” Onaylı yanmaz malzeme Yalnızca alev, ilk yarım saat B-15, B-0
“C” Onaylı yanmaz malzeme Şart yok Şart yok

Tiredeki sayı (60, 30, 15, 0), arka yüzün sıcaklık artışı sınırını kaç dakika aşmadığını gösterir. “A” sınıfında bu sınır ortalama 140°C, herhangi bir noktada 180°C artıştır. Yanmaz malzeme, yaklaşık 750°C’ye ısıtıldığında yanmayan malzemedir.

Benzetme: “A” harfi kapının kilidi, sayı ise kapının yalıtımı gibidir. A-0 bir çelik perde alevi bir saat durdurur ama arka yüzü hızla ısınır; tıpkı yalıtımsız bir fırın kapağı gibi. A-60 ise aynı alevi durdururken arka yüzünü 60 dakika serin tutar.

Yangın Hiç Çıkmasın Diye Ne Yapılır?

Yangın için yakıt, ısı ve oksijen gerekir. Kısım B bu üçlüyü bozmaya çalışır: yanıcı sıvıları tutuşma kaynaklarından uzak tutar, havayı kesilebilir yapar, yanıcı malzemeyi azaltır. Makine dairesi yangınlarının çoğu, sıcak bir yüzeye püsküren yakıt veya yağdan çıkar.

Önlem Kural
Yakıtın parlama noktası (buharının alev aldığı en düşük sıcaklık) En az 60°C; acil jeneratörde en az 43°C
Sıcak yüzeyler 220°C‘yi aşanlar izole edilir
Yakıt tankı vanası Çift dip üzerindeki 500 litre ve üzeri tanklarda, mahal dışından kapatılabilen vana tankın üzerinde
Yüksek basınçlı yakıt hatları Sızıntıyı toplayıp alarm veren ceketli boru içinde
Baş pik tankı Yakıt veya yağ taşınamaz
Havalandırma Mahal dışından kapatılabilir; 36’dan fazla yolculu gemide fanlar iki ayrı yerden durdurulabilir
Yanıcı yüzey kaplaması En fazla 45 MJ/m² ve toplamda 2,5 mm kaplama eşdeğeri
Merdiven boşluğu mobilyası (yolcu gemisi) Her güvertede en fazla 6 sabit oturma yeri
Boya ve kaplamalar Aşırı duman ve zehirli gaz çıkarmamalı (2008 sonrası yolcu gemilerinde kabin balkonları dahil)

Kolay hatırla: “60 yakar, 220 kızdırır, 500 kapatır.” Yakıt en az 60°C parlama noktalı olur; 220°C’yi aşan yüzey izole edilir; 500 litre ve üzeri tankın vanası dışarıdan kapatılır.

Yangın Nasıl Fark Edilir, Duman Nasıl Durdurulur?

Yangın ne kadar erken fark edilirse o kadar küçükken söndürülür. Isı dedektörü ancak ortam ısınınca tepki verir; duman dedektörü yangını çok daha erken yakalar. Bu yüzden insansız makine mahallerinde kural olarak yalnızca ısı dedektörü kullanılamaz.

  • Koridorun hiçbir noktası bir yangın butonuna 20 m‘den uzak olamaz.
  • Yolcu gemilerinde panel yangını hangi dedektörde olduğunu tek tek gösterir.
  • 36’dan fazla yolcu taşıyan gemilerde: yaşam ve hizmet mahallerinin tamamında duman algılama, telsizli yangın devriyesi ve sürekli insanlı merkezi kontrol istasyonu bulunur.
  • Herkes, Bölüm III’teki genel acil durum alarmı ile uyarılır; yolcu gemilerinde ayrıca anons sistemi vardır.

Duman alevden hızlı yayılır. Asma tavanın arkasındaki boşluklar en fazla 14 m aralıklarla hava perdeleriyle bölünür. Atriumdaki (üç veya daha fazla güverteye uzanan açık salon) duman tahliye sistemi bütün hacmi 10 dakika veya daha kısa sürede boşaltabilmelidir.

Dedektör / buton → Panel (köprüüstü, merkezi kontrol istasyonu) → Ekip harekete geçer → Gerekirse genel acil durum alarmı + anons → Herkes uyarılır

Kolay hatırla: Gemide “20” yürüme sayısıdır: koridorda yangın butonuna en fazla 20 m. Aynı 20 m, ro-ro mahallerindeki butonlar ve söndürücü aralıkları için de geçer.

Yangın Bir Bölmede Nasıl Hapsedilir?

Kural 9’un mantığı üç adımdır: gemiyi bölmelere ayır → her bölmenin sınıfını iki yanındaki riske göre seç → kapı, boru, kablo, kanal gibi delikler bölmeyi zayıflatmasın. Bir mahal iki kategoriye girebiliyorsa daha ağır olanı esas alınır.

Yolcu gemileri ana düşey bölgelere (boyuna “dilimlere”) ayrılır. Bölge normalde 40 m‘dir, en fazla 48 m‘ye uzatılabilir; o durumda bir güvertedeki alan 1.600 m²‘yi aşamaz. 36’dan fazla yolcu taşıyan gemilerde bölge sınırları A-60‘tır.

Yük gemilerinde yaşam bölgesi için üç yöntemden biri seçilir:

Yöntem Fikir Akılda kalacak nokta
IC Pasif: yanmaz “B” veya “C” sınıfı iç bölmeler Tankerlerde yalnızca bu kullanılır
IIC Aktif: otomatik sprinkler, algılama ve alarm Bölme türü genellikle serbest
IIIC Algılama: sabit yangın algılama ve alarm Bölmelerle çevrili alan en fazla 50 m²

Yangın kapıları (yolcu gemileri) 10–40 saniyede kapanır. Uzaktan kapatmadan 5–10 saniye önce sesli alarm başlar. Güç kesilirse kapı otomatik kapanır. Merkezi kontrol dışı tutucu kancalar (hold-back hook) yasaktır.

Havalandırma kanalları bölmeyi delip geçtiği için kesit büyüdükçe önlem ağırlaşır:

≤ 0,02 m² → 200 mm çelik manşon  |  0,02–0,075 m² → 900 mm izolasyonlu manşon  |  > 0,075 m² → otomatik yangın damperi

Bir A-60 perde, üzerindeki en zayıf nokta kadar güçlüdür. Bu yüzden boru ve kablo geçişleri FTP Kodu’na göre test edilir. Isı köprüsünü (izolasyonsuz bir çelik elemanın ısıyı arka tarafa taşımasını) önlemek için izolasyon, geçiş ve birleşim noktalarının en az 450 mm ötesine kadar sürdürülür. Mutfak ocağı egzoz kanalında ise yağ tutucu, iki uçta yangın damperi ve kanal içi söndürme düzeni bulunur; çünkü kanalda biriken yağ tutuşabilir.

Dikkat: Mutfak kapısını takozla ya da halatla açık tutmak bu kuralın mantığına aykırıdır. Kapı açık tutulacaksa, merkezi kontrol istasyonundan serbest bırakılabilen onaylı bir tutucu kullanılmalıdır.

Yangın Neyle Söndürülür?

Söndürme donanımını büyükten küçüğe bir envanter gibi düşünün:

Yangın ana hattı + pompalar → Hortum ve lüleler → Taşınabilir söndürücüler → Sabit sistemler → İtfaiyeci donanımı

Pompalar ve hidrantlar: Her noktaya farklı hidrantlardan en az iki su huzmesi ulaşmalıdır. 500 GT ve üzeri gemilerde, karadan su basmak için uluslararası sahil bağlantısı (standart ölçülü flanş) bulunur.

Gemi Asgari bağımsız tahrikli pompa
Yolcu, 4.000 GT ve üzeri 3
Yolcu, 4.000 GT altı 2
Yük, 1.000 GT ve üzeri 2
Yük, 1.000 GT altı 2 güçle çalışan pompa (biri bağımsız tahrikli)
Gemi Hidrant basıncı (iki pompa çalışırken)
Yolcu, 4.000 GT ve üzeri 0,40 N/mm²
Yolcu, 4.000 GT altı 0,30 N/mm²
Yük, 6.000 GT ve üzeri 0,27 N/mm²
Yük, 6.000 GT altı 0,25 N/mm²

Her pompa, toplam kapasitenin pompa sayısına bölümünün en az %80‘i ve en az 25 m³/saat olmalıdır. Yük gemisinde toplamın 180 m³/saati aşması gerekmez.

Hortumlar: Hortum en az 10 m uzunluktadır. Makine mahallerinde en fazla 15 m, diğer yerlerde en fazla 20 m olur. 1.000 GT ve üzeri yük gemisinde her 30 m gemi boyu için bir hortum artı bir yedek bulunur; en az beş. Standart lüle çapları 12, 16 ve 19 mm’dir.

Taşınabilir söndürücüler: 1.000 GT ve üzeri gemilerde yaşam, hizmet ve kontrol mahallerinde en az beş tane bulunur. CO₂’li söndürücü yaşam mahallerine konamaz. Yedek dolum için kısa formül: ilk 10 söndürücünün %100‘ü, kalanların %50‘si; toplam 60’ı aşması gerekmez. Örneğin 30 söndürücüde 10 + 10 = 20 yedek dolum gerekir.

Makine mahalleri: Sabit sisteme ek olarak portatif köpük aplikatörü ve büyük köpük söndürücüler istenir. İçten yanmalı makine bulunan mahalde hiçbir nokta bir söndürücüye 10 m yürüme mesafesinden uzak olmaz. 36’dan fazla yolcu taşıyan gemilerde her A kategorisi makine mahallinde en az iki su sisi aplikatörü bulunur.

Konteyner gemileri (2016 sonrası): Konteyner duvarını delip içine su sisi püskürten en az bir su sisi mızrağı bulunur. Güvertede beş veya daha fazla kat taşıyan gemilerde mobil su monitörü sayısı genişliğe bağlıdır: 30 m’nin altında en az iki, 30 m ve üzerinde en az dört.

Sabit sistemler: Kabul edilenler sabit gazlı, yüksek genleşmeli köpük ve basınçlı su püskürtme sistemleridir. Halon ve perflorokarbon yasaktır; buhar kural olarak kullanılmaz. 2.000 GT ve üzeri yük gemilerinin ambarları sabit CO₂ veya inert gazla korunur.

Yerel uygulama sistemi: 500 GT ve üzeri yolcu gemileri ile 2.000 GT ve üzeri yük gemilerinde, hacmi 500 m³‘ü aşan A kategorisi makine mahallerinde (ana makine veya kazan bulunan, en riskli makine mahalli) bulunur. Makineyi durdurmadan küçük yangını noktasal söndürür. İnsansız mahalde otomatik ve elle, sürekli insanlı mahalde yalnızca elle çalışır.

İtfaiyeci donanımı: Her gemide en az 2, tankerde 2 tane daha. Her solunum cihazı için kural olarak 2 yedek tüp bulunur.

Özel yerlerde söndürme: helikopter güvertesi, araç mahalleri, tehlikeli yük

Helikopter güvertesi (Kural 18): Helikopter kazası, jet yakıtının güverteye yayıldığı bir döküntü yangınıdır. Su bu yangını yayabilir; köpük ise yakıtın yüzeyini örter. Bu yüzden köpük sistemi güvertenin her yerine ulaşır ve en az 5 dakika çalışır. Debi, helikopterin boyuna göre artar:

Kategori Helikopter toplam boyu Köpük çözeltisi debisi
H1 15 m’ye kadar 250 L/dk
H2 15 m – 24 m 500 L/dk
H3 24 m – 35 m 800 L/dk

Güverte yakınında toplam en az 45 kg’lık en az iki kuru tozlu söndürücü, toplam en az 18 kg’lık CO₂ söndürücüler ve iki itfaiyeci donanımı da bulunur. Yakıt ikmali ve hangar, A kategorisi makine mahalli gibi değerlendirilir.

Araç, ro-ro ve özel kategori mahalleri (Kural 20): Araçların serbestçe dolaşabilmesi için ana düşey bölge burada uygulanamaz; yerine yatay bölge ve etkin bir sabit söndürme sistemi kullanılır. Kapatılabilen mahallerde gazlı, köpüklü veya su bazlı sistem seçilebilir. Kapatılamayan mahallerde ve yolcuların girdiği özel kategori mahallerinde su bazlı sistem zorunludur, çünkü gaz kaçar ya da insanlar için tehlikeli olur. Havalandırma saatte 6–10 hava değişimidir; benzin buharı güverteye yakın biriktiği için elektrik donanımında 450 mm yüksekliği önemlidir.

Tehlikeli yük (Kural 19): Gereklilikler yük mahallinin türüne ve tehlikeli maddenin sınıfına göre tablolardan belirlenir. Kimyasala dayanıklı dört takım koruyucu giysi ve en az iki ek solunum cihazı bulunur. İdare, geminin uygun donatıldığını gösteren bir tehlikeli yük uygunluk belgesi verir.

Dikkat: Halon, işe yaramadığı için değil, ozon tabakasına zarar verdiği için yasaktır. Aslında çok etkili bir söndürücüdür.

Tankerlerde Neden Ayrı Kurallar Var?

Tankerde tehlike yalnızca makine dairesinde değildir; yük ve tanklardaki buhar sürekli patlama riski taşır. Bu hükümler parlama noktası 60°C’yi aşmayan ham petrol ve petrol ürünü taşıyan tankerlere uygulanır. Ana fikir üçtür: tank atmosferini patlama aralığının dışında tut, buharı tutuşma kaynaklarından uzağa at, yük bölgesini yaşam ve makine mahallerinden ayır.

Konu Bilmeniz gereken
Yük bölgesinin yeri Yük tankları makine dairesinin önünde; yaşam, hizmet ve kontrol mahalleri yük bölgesinin gerisinde
Yük bölgesine bakan açıklıklar Kapı ve hava girişleri yük bölgesine bakamaz; üst yapının o ucundan en az L’nin %4’ü kadar (en az 3 m, 5 m’yi aşması gerekmez) uzakta
Güverte döküntüsü Yaşam bölgesi önünde bordadan bordaya en az 300 mm yüksekliğinde eşik
İnert gaz zorunluluğu 2016 sonrası 8.000 DWT ve üzeri (2002–2016 arası: 20.000 DWT); ham petrolle tank yıkamada her zaman
İnert gazda oksijen 2016 sonrası tankerlerde hacimce %5‘i aşarsa hemen önlem; düzelmezse işlem durur
Gaz ölçümü Her tankerde taşınabilir oksijen ölçer ve yanıcı buhar ölçer
Pompa dairesi Saatte en az 20 hava değişimi; gaz alarmı alt yanıcılık sınırının (LFL) en fazla %10‘unda
Güverte köpük sistemi Her tankerde sabit sistem
P/V valf çıkışları Güverteden 2 m yüksek, tutuşma kaynaklarından 5 m uzak
Serbest akışlı tank havalandırma çıkışları Güverteden en az 6 m yüksek, tutuşma kaynaklarına 10 m yatay uzaklık
Yaşam bölgesi koruması Yalnızca IC yöntemi

Gaz arındırma (tanktan yanıcı buharı atma) inert gazlı gemide şöyle yürür:

İnert gazla arındır → Hidrokarbon < %2 → Güverte seviyesinde gaz boşaltmaya geç

İnert gaz sistemi yoksa buhar önce yüksek ve hızlı çıkışlardan atılır: güverteden en az 2 m yükseklikte, en az 30 m/s hızla ve tutuşma kaynaklarından en az 10 m uzakta. Buhar yoğunluğu alt yanıcılık sınırının %30‘una düşünce güverte seviyesinde devam edilebilir. Doğrudan hava basılan tank, buharın havayla karıştığı sırada patlama aralığından geçer; önce inert gaz kullanmanın amacı bunu önlemektir.

Dikkat: Pompa dairesindeki CO₂ sistemi inertleme için kullanılmaz. Yüksek hızla boşalan CO₂ statik elektrik üretebilir; buharla dolu tankta bu bir tutuşma kaynağına dönüşebilir.

İnsanlar Nasıl Kaçar?

Kaçış kurallarının özü tek fikirdir: bir yol kapanırsa diğeri açık kalsın. Bu yüzden her mahalden birbirinden uzak iki kaçış yolu istenir. Asansör kaçış yolu sayılmaz; elektriği kesilebilir, kuyusu baca gibi duman çekebilir.

  • Yolcu gemileri, perde güvertesi altı: Her su geçirmez bölmeden iki kaçış yolu bulunur; en az biri su geçirmez kapılardan bağımsızdır.
  • Yolcu gemileri, perde güvertesi üstü: Her ana düşey bölgeden iki kaçış yolu bulunur. En az biri, biniş güvertesine kadar kesintisiz yangın sığınağı sağlayan kapalı bir merdivendir.
  • Tahliye analizi: Ro-ro yolcu gemilerinde (1999 sonrası) ve 36’dan fazla yolcu taşıyan diğer yolcu gemilerinde (2020 sonrası) kaçış yolları tasarımın erken aşamasında bir tahliye analiziyle sınanır.
  • Yolcu gemileri, işaretleme ve kapılar: Kaçış yolları güverteden en fazla 300 mm yükseklikteki alçak seviye aydınlatmayla işaretlenir; çünkü duman tavanda birikir. Kamara kapıları içeriden anahtarsız açılır. Kamu mahallerindeki panik bar en fazla 67 N kuvvetle açılır.
  • Yük gemileri: Yaşam bölgesinin her seviyesinden iki kaçış yolu; 7 m‘den uzun çıkmaz koridor yasaktır.
  • Makine daireleri: İki kaçış yolu; korumalı kaçış kanalı iç ölçüsü en az 800 mm × 800 mm.
  • EEBD: Dumandan kaçmak için kısa süreli hava verir. Yaşam mahallerinde en az iki bulunur; yolcu gemilerinde her ana düşey bölgede en az iki.
  • Ro-ro yolcu gemileri: Güverteler en alttan 1’den numaralanır; kamaralarda “buradasınız” planları asılıdır; trabzanlar metre başına 750 N yüke dayanır.

Benzetme: EEBD bir paraşüt gibidir: sizi tehlikeden çıkarmak içindir, tehlikeye girmek için değil. Yangına girecek kişi itfaiyeci donanımındaki solunum cihazını kullanır.

Büyük Yolcu Gemisi Neden “Kendi Can Filikası”dır?

Binlerce yolcuyu denizin ortasında tahliye etmek başlı başına risktir. Bu yüzden büyük yolcu gemileri sınırlı bir yangından sonra limana güvenli dönüş yapabilmelidir. Kural 21 ve 22, 1 Temmuz 2010 sonrası inşa edilen, boyu 120 m ve üzeri veya 3 ya da daha fazla ana düşey bölgesi olan yolcu gemilerine uygulanır.

Kaza eşiği: Yangının çıktığı mahallin en yakın “A” sınıfı sınırlara kadar kaybıdır. Mahalde sabit söndürme sistemi yoksa bitişik mahaller de kayıp sayılır.

Yangın hasarı kaza eşiğini aşmıyor → Limana güvenli dönüş, yolcular güvenli alanlarda (Kural 21)
Yangın hasarı kaza eşiğini aşıyor  → Terk; tahliye sistemleri en az 3 saat çalışır (Kural 22)

Limana dönüşte geminin etkilenmeyen kısmında çalışmaya devam etmesi gereken başlıca sistemler şunlardır:

Grup Sistemler
Gemiyi yürütmek Sevk, dümen ve dümen kontrolü, seyir sistemleri, yakıt sistemleri
Haberleşmek Köprüüstü, makine mahalleri, emniyet merkezi ve ekipler arası iç haberleşme; dış haberleşme
Yangınla mücadele Yangın ana hattı, sabit söndürme sistemleri, yangın ve duman algılama
Gemiyi yüzdürmek Sintine ve balast, güçle çalışan su geçirmez kapılar, su basması algılama

Terk durumunda (Kural 22) ise herhangi bir ana düşey bölge kullanılamasa bile yangın ana hattı, haberleşme, sintine, kaçış yolu ve toplanma istasyonu aydınlatması ile tahliye yönlendirme sistemleri çalışmalıdır. A-60 standardında bir kanal içinden geçen kablo ve borular, kullanılamayan bölgeden geçerken sağlam kabul edilir.

Güvenli alanlar genellikle iç mahallerdir. Su, yiyecek, tuvalet, tıbbi bakım, aydınlatma ve havalandırma sağlar; buradan can kurtarma araçlarına erişim vardır.

Emniyet merkezi (Kural 23), acil durumların yönetildiği, köprüüstünün parçası veya ona bitişik bir istasyondur. 1 Temmuz 2010 sonrası bütün yolcu gemilerinde zorunludur.

Kolay hatırla: “120 – 3 – 3“: 120 m veya 3 ana düşey bölge kapsamı belirler; eşik aşılırsa tahliye sistemleri en az 3 saat çalışır.

Sayıları Kolay Hatırlamak

Sayı Ne anlatır Hafıza ipucu
1 Temmuz 2012 Bölümün uygulandığı omurga tarihi “12’de kızağa konan, II-2’ye uyan”
60°C Yakıt parlama noktası alt sınırı; tanker hükümlerinin yük sınırı “Altmışın altı yakıta giremez”
43°C Acil jeneratör yakıtının parlama noktası alt sınırı Acil durumda sınır biraz iner: 60’tan 43’e
36 yolcu Yolcu gemisi kurallarını ikiye ayıran eşik “36’yı geçen ağır kurala geçer”
A-60 En ağır bölme: 1 saat alev/duman, 60 dk izolasyon “A kilit, 60 yalıtım”
750°C Yanmaz malzeme test sıcaklığı “750’de yanmayan yanmazdır”
220°C Bu sıcaklığı aşan yüzeyler izole edilir “220 kızdırır”
500 L Dışarıdan kapatılan vana gereken tank (çift dip üzerinde) “500 kapatır”
45 MJ/m² ve 2,5 mm Yanıcı kaplama sınırları “45 enerji, 2,5 kalınlık”
20 m Koridorda yangın butonuna en uzak mesafe “20 adım değil, 20 metre”
14 m Hava perdesi aralığı “Tavan arkası 14’er metrelik hücreler”
10 dk Atrium duman tahliye süresi “On dakikada atrium nefes alır”
40 m / 48 m / 1.600 m² Ana düşey bölge boyutu “40 normal, 48 tavan; 48’de 1.600”
10–40 s Yangın kapısının kapanma süresi “10’dan önce sıkıştırmaz, 40’tan sonra bekletmez”
0,075 m² Bunun üzerindeki kanalda otomatik yangın damperi “Büyük kanala kapı (damper) gerekir”
50 m² IIIC yönteminde bölmeli alan sınırı “Üç C, elli metrekare”
500 GT Uluslararası sahil bağlantısı eşiği “500 GT: karaya bağlanır”
25 m³/saat Her yangın pompasının asgari kapasitesi “Çeyrek yüz”
0,25–0,40 N/mm² Hidrant basıncı aralığı (küçük yük gemisinden büyük yolcu gemisine) “Yolcu yüksek basınç ister”
500 m³ Yerel uygulama sistemi gereken makine mahalli hacmi “500 GT yolcu, 500 m³ mahal”
2 (+2) İtfaiyeci donanımı; tankerde 2 fazla “Tanker çift kat ister: 2+2”
8.000 DWT 2016 sonrası tankerde inert gaz eşiği “2016’da 20 binden 8 bine indi”
%5 İnert gazda oksijen sınırı (2016 sonrası) “Beşi geçen oksijen alarmdır”
%2 İnert gazla arındırmada hidrokarbon sınırı “İkinin altına inmeden havaya geçme”
20 Pompa dairesinde saatlik hava değişimi “Pompa dairesi saatte 20 nefes”
300 mm Alçak seviye aydınlatmanın en fazla yüksekliği “Diz altı ışık”
7 m Yük gemisinde çıkmaz koridor sınırı “Yedi metreden uzun çıkmaz yok”
800 × 800 mm Makine dairesi kaçış kanalı “Sekiz yüze sekiz yüz, bir insan sığar”
250 / 500 / 800 L/dk Helideck köpük debisi H1 / H2 / H3 “Önce iki katına, sonra 300 eklenir”
120 m / 3 bölge / 3 saat Limana güvenli dönüş kapsamı ve terk sistemleri süresi “120 – 3 – 3”

Karıştırmayın

“A” sınıfı mı, A-60 mı?

“A” sınıfı A-60
Ne anlatır? Bölme alev ve dumanı 1 saat durdurur Ayrıca arka yüz 60 dk izole
Örnek A-0 da “A” sınıfıdır En ağır izolasyon

EEBD mi, itfaiyeci solunum cihazı mı?

EEBD İtfaiyeci donanımı solunum cihazı
Amaç Dumandan kaçmak Yangına girip mücadele etmek
Kural 13 10

Üç yangın belgesi:

Belge Ne anlatır? Not
Yangın kontrol planı (Kural 15) Geminin yangın düzeninin çizimi Sürekli asılı; bir kopyası dışarıda hava geçirmez kutuda; İngilizce veya Fransızca çevirisi var
Eğitim el kitabı (Kural 15) Donanımın nasıl kullanılacağı Geminin çalışma dilinde
Yangın emniyeti işletme kitapçığı (Kural 16) Yükleme, boşaltma ve seyirde yapılacaklar Yalnızca bu ve el kitabı birleştirilebilir

Ana düşey bölge mi, yatay bölge mi?

  • Ana düşey bölge: Yolcu gemisini boyuna dilimler (40 m, en fazla 48 m).
  • Yatay bölge: Ana düşey bölgelerin uygulanamadığı araç mahallerinde, toplam araç yüksekliği en fazla 10 m olmak üzere birden fazla güverteyi kapsar.

Araç mahallerinde gazlı sistem mi, su bazlı sistem mi?

Mahal Sabit sistem
Mahal dışından kapatılabilen araç ve ro-ro mahalleri Gazlı, yüksek genleşmeli köpük veya su bazlı sistemden biri
Kapatılamayan mahaller ve özel kategori mahalleri Su bazlı sistem zorunlu

Su bazlı sistemde güvertede biriken su gemiyi devirebilir. Bu yüzden yeterli frengi ve drenaj bulunur ve tıkanmaları önlenir.

Tehlikeli yük uygunluk belgesi mi, yük beyanı mı?

  • Uygunluk belgesi: Geminin kendisinin tehlikeli yük taşımaya uygun donatıldığını gösterir.
  • Belirli bir yükün beyanı veya yük manifestosu değildir.

Tankerde iki farklı havalandırma çıkışı:

Tank havalandırma çıkışı (büyük akış, Kural 4) P/V valf çıkışı (küçük ısıl akış, Kural 11)
Tutuşma kaynağına uzaklık En az 10 m (yatay) En az 5 m
Güverteden yükseklik Serbest akışlı: en az 6 m; yüksek hızlı: en az 2 m En az 2 m

İki ayrı “20.000 DWT”:

  • 2002–2016 arasında inşa edilen tankerlerde inert gaz eşiği 20.000 DWT’dir (2016 sonrası 8.000 DWT).
  • 2012 sonrası inşa edilen petrol tankerlerinde sabit hidrokarbon gazı algılama sistemi eşiği 20.000 DWT’dir.

Merkezi kontrol istasyonu mu, emniyet merkezi mi?

  • Merkezi kontrol istasyonu: Yangın algılama, kapılar, fanlar ve alarmların toplandığı istasyon.
  • Emniyet merkezi: Acil durumların yönetimi için, köprüüstünün parçası veya ona bitişik istasyon (Kural 23).

Doğru mu, Yanlış mı?

  1. “B” sınıfı bir bölme, alev ve dumanı bir saat boyunca geçirmez.
  2. Yaşam mahallerine CO₂’li taşınabilir söndürücü konamaz.
  3. Asansör, yolcu gemilerinde iki kaçış yolundan biri olarak sayılabilir.
  4. Halon, söndürme etkinliği düşük olduğu için yasaklanmıştır.
  5. Tankerlerde yaşam bölgesi için yalnızca IC yöntemi kullanılabilir.
  6. 500 GT ve üzeri gemilerde uluslararası sahil bağlantısı bulunur.
  7. Sürekli insanlı bir makine mahallinde yerel uygulama sistemi otomatik olarak devreye girer.
  8. Pompa dairesindeki CO₂ sistemi tankları inertlemek için de kullanılabilir.
  9. Emniyet merkezi yalnızca 120 m ve üzeri yolcu gemilerinde zorunludur.
  10. Koridorun hiçbir noktası bir yangın butonuna 20 m’den uzak olamaz.

Cevaplar

  1. Y — “B” sınıfı yalnızca alevi, ilk yarım saat boyunca durdurur. Alev ve duman için 1 saat “A” sınıfının özelliğidir.
  2. D — CO₂ kapalı küçük bir mahalde oksijeni insan için tehlikeli düzeye düşürebilir.
  3. Y — Asansörler kaçış yolu sayılmaz.
  4. Y — Halon etkilidir; yasağın sebebi ozon tabakasına verdiği zarardır.
  5. D — IIC ve IIIC tankerlerde kullanılamaz.
  6. D — Böylece karadaki itfaiye veya başka bir gemi, geminin yangın ana hattına su basabilir.
  7. Y — Sürekli insanlı mahalde yalnızca elle; insansız mahalde otomatik ve elle devreye alınır.
  8. Y — Statik elektrik riski nedeniyle CO₂ yalnızca söndürme için kullanılır.
  9. Y — Emniyet merkezi 1 Temmuz 2010 sonrası bütün yolcu gemilerinde zorunludur; 120 m şartı Kural 21–22 içindir.
  10. D — 20 m kuralı ro-ro ve araç mahallerinde de geçerlidir.

Kopya Kâğıdı

Konu Bilmeniz gereken
Yapı Amaç tabanlı: 5 amaç → fonksiyonel gereklilikler → kuralcı kurallar veya alternatif tasarım (Kural 17)
Uygulama Omurga 1 Temmuz 2012 ve sonrası; teknik ayrıntı FSS ve 2010 FTP Kodlarında
Bölme sınıfları “A” çelik, 1 saat alev+duman; “B” yanmaz, yarım saat alev; “C” şart yok; sayı = izolasyon dakikası
Önleme Yakıt ≥ 60°C (acil jeneratör ≥ 43°C); > 220°C yüzey izole; ≥ 500 L tankta dışarıdan kapatılan vana
Algılama Yalnızca ısı dedektörü yetmez; butona ≤ 20 m; 36+ yolcuda devriye ve sürekli insanlı merkezi kontrol
Duman Hava perdesi ≤ 14 m; atrium ≤ 10 dk’da boşalır
Sınırlandırma Ana düşey bölge 40 m (en fazla 48 m, 1.600 m²); yük gemisinde IC/IIC/IIIC, tankerde yalnızca IC
Kapı ve kanal Kapı 10–40 s’de kapanır; > 0,075 m² kanalda otomatik yangın damperi
Söndürme ≥ 500 GT sahil bağlantısı; pompa ≥ 25 m³/saat; hidrant 0,25–0,40 N/mm²; halon yasak; itfaiyeci donanımı 2 (+2 tanker)
Makine dairesi > 500 m³ A kategorisi mahalde yerel uygulama sistemi (insanlı mahalde yalnızca elle)
Tankerler 2016 sonrası ≥ 8.000 DWT inert gaz; O₂ ≤ %5; pompa dairesi 20 hava değişimi/saat; güverte köpük sistemi
Kaçış İki uzak kaçış yolu; asansör sayılmaz; alçak seviye ışık ≤ 300 mm; çıkmaz koridor ≤ 7 m; kanal ≥ 800 × 800 mm
İşletme Bakım planı; eğitim el kitabı; sürekli asılı yangın kontrol planı (kopyası dışarıda); işletme kitapçığı
Özel durumlar Helideck H1/H2/H3 = 250/500/800 L/dk; tehlikeli yük uygunluk belgesi; araç mahallerinde 6–10 hava değişimi/saat
Büyük yolcu gemileri 2010 sonrası, ≥ 120 m veya ≥ 3 bölge: eşik aşılmazsa limana dönüş, aşılırsa tahliye sistemleri ≥ 3 saat; emniyet merkezi bütün 2010 sonrası yolcu gemilerinde

Kaynak: International Maritime Organization (IMO). SOLAS Consolidated Edition. London: IMO Publications.