Bu Bölümde
Bölüm II-1, geminin gövdesinin, bölmelerinin, makinelerinin ve elektrik sisteminin “tek bir arıza gemiyi kaybettirmesin” diye nasıl inşa edileceğini ve seyirde nasıl korunacağını düzenler.
Kısa Özet
- Bu bölüm geminin “çelik ve makine” tarafıdır: gövde, bölmeleme, stabilite (denge), makine, dümen ve elektrik. Yangından korunma ise Bölüm II-2’nin konusudur.
- Gövde, su geçirmez perdelerle bölmelere ayrılır. Gemi yara alırsa su sınırlı bir alanda kalmalıdır.
- Geminin yara aldığında hayatta kalma gücü bir “not” ile ölçülür: gemi A notunu alır, kural R notunu ister. A ≥ R olmalıdır.
- Yolcu gemilerinde su geçirmez kapılar seyirde kapalı tutulur, her gün çalıştırılır, üç ayda bir hasar kontrol tatbikatı yapılır.
- Her gemide birbirinden bağımsız bir ana ve bir yardımcı dümen donanımı bulunur (belirli istisnalar dışında).
- Ana elektrik en az iki jeneratörle sağlanır. Bütün güç giderse acil durum güç kaynağı devreye girer: yolcu gemisinde 36 saat, yük gemisinde 18 saat besler.
- Makine dairesi, belirli ek şartlarla insansız (UMS) bırakılabilir; o zaman nöbetçinin işini alarmlar ve otomasyon yapar.
Gemiyi bölmeli bir yumurta kolisi gibi düşünün. Kolinin bir gözü ıslanırsa yalnızca o göz ıslanır; diğer yumurtalar kuru kalır. Su geçirmez perdeler bu kolinin bölmeleridir. Perdedeki her kapı ise kolinin duvarına açılmış bir deliktir; kapı açık kalırsa bölmelerin hiçbir anlamı kalmaz. Benzetmenin tutmadığı yer şudur: Gemide hangi bölmenin ne kadar su alabileceği ve geminin buna rağmen dik kalıp kalmayacağı ayrıca hesaplanır; koli böyle bir hesaba ihtiyaç duymaz.
Makine ve elektrik tarafı ise bir hastanenin yedekli sistemlerine benzer. Hastanede şebeke elektriği kesilirse jeneratör devreye girer; jeneratör çalışana kadar da kritik cihazları bataryalar besler. Gemide de durum aynıdır: bir jeneratör durursa diğeri yükü alır, bütün güç giderse acil durum kaynağı, o da çalışana kadar geçici batarya devrededir. Dümende de “yedek” vardır: ana dümen donanımı arızalanırsa yardımcı dümen donanımı gemiyi yönetir.
Gemi Sağlamken Ne Kadar Dengeli?
Gemi hasarsızken dik durma gücüne sağlam stabilite denir. Bunu bilmek için önce geminin boş ağırlığını ve ağırlık merkezini kesin olarak bilmek gerekir. Bu bilgiyi meyil deneyi verir. Deneyde bilinen ağırlıklar güvertede bir bordadan öbürüne taşınır ve geminin ne kadar yattığı ölçülür.
- Her yolcu gemisi ve boyu 24 m ve üzeri her yük gemisi inşa bitince meyil deneyine girer.
- Yük gemileri, kardeş geminin verileri güvenilirse deneyden muaf tutulabilir; o zaman bir boş ağırlık sörveyi yapılır.
- Yolcu gemilerinde en fazla 5 yılda bir boş ağırlık sörveyi yapılır. Boş deplasmanda %2‘yi veya boyuna ağırlık merkezinde L’nin %1’ini aşan sapmadeviation bulunursa gemi yeniden meyil deneyine alınır.
- Stabiliteyi önemli ölçüde etkileyen tadilatlardan sonra bilgiler güncellenir; gerekirse gemi yeniden meyil deneyine alınır.
- Her geminin baş ve kıçında açıkça okunabilen su çekimi ölçekleri (draft markaları) bulunur.
- Kaptana, farklı yükleme durumlarında stabiliteyi hızlı ve basit yoldan görmesini sağlayan bilgiler verilir (ör. azami izin verilen KG eğrileri). Birinci zabit hesapladığı KG’yi bu eğriyle karşılaştırır; eğrinin altında kalıyorsa yükleme uygundur.
Benzetme: Gemiler yıllar içinde, evdeki eşyalar gibi birikir: boya katları, yeni donanım, küçük tadilatlar. 5 yıllık sörvey, evi tartıp “ağırlık nerede toplandı?” diye bakmaya benzer.
Gemi Yara Alırsa Batar mı?
SOLAS hasarlı stabiliteyi olasılıksal bir yöntemle ölçer. Gemi, olası bütün yara senaryolarında ne kadar hayatta kalabileceğine göre bir not alır. Bu not kuralın istediği notla karşılaştırılır.
| Harf | Ne anlatır |
|---|---|
| R | Gerekli bölmeleme indeksi: geçme notu |
| A | Ulaşılan bölmeleme indeksi: geminin aldığı not |
| p | Bir bölmenin yara alma olasılığı |
| s | O bölmeler su alınca geminin hayatta kalma olasılığı |
- A = 0,4·As + 0,4·Ap + 0,2·Al. As, Ap ve Al; en derin, kısmi ve hafif servis su çekimlerindeki kısmi notlardır.
- Kabul koşulu A ≥ R‘dir. Ayrıca her kısmi not yolcu gemisinde 0,9R‘den, yük gemisinde 0,5R‘den az olamaz.
- Yolcu gemisinde 400 kişinin altında R = 0,722‘dir. Kişi sayısı arttıkça R de yükselir.
- Yük gemilerinde bu kurallar boyu 80 m ve üzeri gemilere uygulanır.
- Hesapta her mahallin ne kadar su alabileceği geçirgenlik (µ) ile gösterilir. Örneğin yaşam ve boş mahaller 0,95, makine mahalleri 0,85, kumanya/depo mahalleri 0,60‘tır. Boş bir oda neredeyse tamamen dolar; eşya dolu bir depo daha az su alır.
- Yolcu gemisi su aldıktan sonra 7°‘nin altında yatıyorsa bu hayatta kalmayı olumsuz etkilemez; 15°‘de s sıfır kabul edilir. Yük gemisinde bu açılar 25° ve 30°‘dir.
Kolay hatırla: Kısmi notlara alt sınır konmasaydı gemi tam yüklüyken çok iyi, hafifken çok kötü olup ortalamayı tutturabilirdi. Alt sınır, “her yükleme durumunda makul emniyet” demektir. Yolcu için çıta yüksek: 0,9R.
Geminin Altı ve Başı Nasıl Korunur?
Karaya oturmada ilk savunma çift dip, çatışmada ilk savunma çatışma perdesidir.
Çift dip (Kural 9): Yolcu gemileri ile tanker dışındaki yük gemilerinde, mümkün olduğu ölçüde bulunur. Yüksekliği h = B/20 ile bulunur (B: gemi genişliği). Sonuç 760 mm‘den az olamaz, 2.000 mm‘den fazla alınması gerekmez.
- Örnek: B = 32 m ise h = 32 / 20 = 1,6 m = 1.600 mm; aralığın içinde olduğu için doğrudan kullanılır. B = 12 m ise B/20 = 600 mm çıkar; ama alt sınır 760 mm olduğu için çift dip en az 760 mm yapılır.
- Drenaj kuyusu tabanı ile omurga hattı arasında h/2 veya 500 mm‘den (büyük olanı) az mesafe kalamaz.
- Çift dip bulunmayan kısımlarda gemi, tanımlanmış bir dip yarasına tam dayanabildiğini (s = 1) kanıtlar. Bu, 80 m ve üzeri yük gemileri ile bütün yolcu gemileri için geçerlidir.
Çatışma perdesi (Kural 12): Baş taraf ezildiğinde suyun geri kalan gemiye geçmesini durdurur; geminin en önemli perdesidir.
| Ölçüt | Değer |
|---|---|
| Baş dikmeden en az | 0,05L veya 10 m (küçük olanı) |
| Baş dikmeden en çok | 0,08L veya 0,05L + 3 m (büyük olanı); İdare aksine izin vermedikçe |
| Perde güvertesi / fribord güvertesi altında | Kapı, adam deliği, havalandırma kanalı yok |
| Vana malzemesi | Dökme demir olamaz |
Örnek: L = 150 m ise perde baş dikmeden 7,5 m ile 12 m arasında olmalıdır.
Dikkat: Perde çok öndeyse küçük bir çarpışmada perdenin kendisi ezilir. Çok gerideyse önündeki büyük hacim su alır ve gemi başa doğru tehlikeli şekilde batar. Asgari ve azami uzaklık bu iki riski dengeler.
Su Geçirmez Kapılar Nasıl Çalışır?
Bir perde, üzerindeki en zayıf nokta kadar güçlüdür. Yolcu gemilerinde su geçirmez kapılar kural olarak güçle çalışan sürgülü kapılardır (Kural 13).
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Azami net genişlik | Normalde 1,2 m |
| Güçle kapanma | 20–40 saniye |
| Elle kapanma | En fazla 90 saniye |
| Kapanma öncesi alarm | Kapı hareket etmeden 5–10 saniye önce |
| Çalışması gereken meyil | Her iki yana 15° |
| “Kapılar kapalı” modunda | Açık kapılar 60 saniye içinde kapanır |
| Konsol ışıkları | Kırmızı = tamamen açık, yeşil = tamamen kapalı |
Merkezi konsolda iki mod vardır: “yerel kontrol” ve “kapılar kapalı”. Konsoldan kapılar uzaktan açılamaz. Seyirde kapılar kapalı tutulur; geçiş için geçici açılır, iş bitince hemen kapatılır. 1,2 m’den geniş kapılar seyir boyunca kapalı kalır.
Yük gemilerinde denizde kullanılan iç kapılar, köprüüstünden uzaktan kapatılabilen ve iki taraftan yerel kumanda edilebilen sürgülü kapılardır.
Benzetme: Konsol, apartmandaki “bütün kapıları kilitle” düğmesine benzer; ama “bütün kapıları aç” düğmesi yoktur. Kapatmak gemiyi korur. Açmak ise öbür tarafta su olup olmadığını görmeden su yolunu açmak olabilir. Kapıyı açma kararı kapının başındaki kişinindir.
Seyirde Su Geçirmezlik Nasıl Korunur?
En iyi tasarlanmış perde bile kapısı açık bırakılırsa işe yaramaz. Kısım B-4, gemideki zabitlerin günlük işini düzenler.
Yükleme biter → Kaptan trim ve stabiliteyi belirler → Kayda geçirir
→ Kapılar, lombozlar, borda kapıları kapatılıp emniyete alınır → Kalkış
→ Seyirde: kapılar kapalı, günlük çalıştırma, jurnale kayıt
| Faaliyet (yolcu gemisi) | Sıklık |
|---|---|
| Denizde kullanılan su geçirmez kapıları çalıştırma | Her gün |
| Kapı, lomboz, vana ve frengi kapama mekanizmalarını test | Her hafta |
| Hasar kontrol tatbikatı | En az üç ayda bir |
| Tatbikata karadan destek hizmetini katma | Yılda en az bir kez |
- Köprüüstünde hasar kontrol planları asılı veya hazır bulunur.
- 36 veya daha fazla kişi taşıyan yolcu gemilerinde perde güvertesinin altındaki su geçirmez mahaller için su basması algılama sistemi bulunur.
- Ambarlardaki su seviyesi dedektörleri ilk alarmı su iç dipten 0,3 m‘ye ulaşınca, ikinci alarmı ambar derinliğinin %15’inde verir. 1 Ocak 2024 ve sonrası çok ambarlı yük gemilerinde ikinci alarm en fazla 2 m‘dedir.
- Ro-ro yolcu gemilerinde köprüüstündeki kapı göstergesi “liman/deniz seferi” modu içerir; kapı kapalı değilken limandan ayrılırsa sesli alarm verilir.
Kolay hatırla: “Gün–hafta–mevsim“: kapılar her gün çalışır, mekanizmalar her hafta test edilir, tatbikat her mevsim (üç ayda bir) yapılır.
Yolcu Gemisine Neden Daha Sıkı Kurallar Var?
Yük gemisinde az sayıda eğitimli mürettebat bulunur. Yolcu gemisinde ise yüzlerce, hatta binlerce kişi vardır. Yatmış bir gemide insanlar yürüyemez, merdiven çıkamaz; filikalar da indirilemez. Bu yüzden yolcu gemileri hem daha yüksek bir “geçme notu” hem de ek güvenceler ister.
- Belirli yara senaryoları (Kural 8): Olasılıksal yöntem bir ortalama verir. Yolcu gemisi ayrıca belirli senaryolara da dayanmalıdır. 400 veya daha fazla kişi taşıyorsa baştan 0,08L içindeki bütün bölmeler su alsa bile tam hayatta kalmalıdır (s = 1). 36 veya daha fazla kişi taşıyorsa belirli bir borda yarasına dayanmalıdır (s ≥ 0,9).
- Limana güvenli dönüş (Kural 8-1): Boyu 120 m ve üzeri olan veya üç ya da daha fazla ana düşey yangın bölgesi bulunan yolcu gemilerinde, herhangi tek bir su geçirmez bölme su aldığında temel sistemler çalışmaya devam etmelidir. Gemide bir stabilite bilgisayarı veya karadan destek hizmeti bulunur.
- Bölmeleme yükleme hattı (Kural 18): Yolcu gemisinin bordasına, hasarlı stabilite hesabının yapıldığı su çekimini gösteren bir hat işaretlenir. Ana yolcu düzeni P1, alternatif düzenler P2, P3 diye gösterilir. Bu hat, Yükleme Hattı Sözleşmesi’ne göre belirlenen en derin tuzlu su yükleme hattının üzerine konamaz.
- Ro-ro yolcu gemileri (Kural 17-1): Geniş, bölünmemiş araç güvertesine giren az miktarda su bile bir yandan öbürüne akarak gemiyi hızla devirebilir. Bu yüzden ro-ro güvertesinden aşağı inen erişimlerin en alçak noktası perde güvertesinin en az 2,5 m üzerindedir. Baş ve kıç kapılar için televizyon gözetimi ve su sızıntısı algılama sistemi bulunur.
- Ro-ro mahallerinin izlenmesi (Kural 23): Özel kategori ve ro-ro mahalleri seyirde sürekli devriye veya televizyon ile izlenir. Kaptanın veya görevlendirdiği zabitin izni olmadan yolcular seyirde kapalı ro-ro güvertesine giremez.
| Yolcu gemisi | Yük gemisi | |
|---|---|---|
| Kısmi indeks alt sınırı | 0,9R | 0,5R |
| Denge meyli (etkisiz / s = 0) | 7° / 15° | 25° / 30° |
| Ana sintine hattına bağlı güçle çalışan pompa | En az üç | En az iki |
| Acil güç süresi (genel) | 36 saat | 18 saat |
Kolay hatırla: Yolcu gemisi kurallarında iki “kişi eşiği” sık çıkar: 36 ve 400. 36 ve üzeri kişide borda yarası senaryosu ve su basması algılama sistemi; 400 ve üzeri kişide baştan 0,08L senaryosu. 400’ün altında R = 0,722’dir.
Dümen Arızalanırsa Ne Olur?
Dümensiz kalan gemi kıyıya veya başka bir gemiye sürüklenebilir. Bu yüzden kural olarak birbirinden bağımsız bir ana ve bir yardımcı dümen donanımı bulunur. Yardımcı donanım, ana donanımın bir parçası değildir.
| Ölçüt | Ana dümen | Yardımcı dümen |
|---|---|---|
| Test hızı | Azami ileri servis hızı | Azami hızın yarısı veya 7 knot (büyük olanı) |
| Dümen hareketi | Bir yanda 35°’den öbür yanda 30°’ye | Bir yanda 15°’den öbür yanda 15°’ye |
| Azami süre | 28 saniye | 60 saniye |
- Ana dümen ayrıca bir yanda 35°’den öbür yanda 35°’ye dümen basabilmelidir. Bu bir kabiliyettir; 35°→30° ise performans testidir.
- Dümen rodu çapı 230 mm’yi aşan gemilerde dümene 45 saniye içinde otomatik alternatif güç gelir. Bu güç 10.000 GT ve üzeri gemilerde en az 30 dakika, diğerlerinde en az 10 dakika yeter.
- 10.000 GT ve üzeri tanker, kimyasal tanker ve gaz taşıyıcılarda ve 70.000 GT ve üzeri diğer gemilerde ana dümen iki veya daha fazla özdeş güç ünitesinden oluşur.
- Hidrolik sistemlerde tasarım basıncı, azami çalışma basıncının en az 1,25 katıdır. Her hidrolik rezervuarda düşük seviye alarmı ve sistemi yeniden doldurmaya yetecek sabit bir depo tankı bulunur.
- Elektrikli ve elektro-hidrolik dümenler, ana panodan beslenen en az iki özel devreyle beslenir (biri acil durum panosu üzerinden olabilir).
- Elektrik kesilip geri geldiğinde güç üniteleri otomatik olarak yeniden çalışır; kesintide köprüüstünde sesli ve görsel alarm verilir.
Kolay hatırla: Ana dümende sayılar “35–30–28” diye küçülerek iner. Yardımcı dümen “15–15, bir dakika“dır (60 saniye).
Makineler Tek Bir Arızada Durmamalı mı?
Kısım C’nin ana fikri gövdedekiyle aynıdır: tek bir arıza gemiyi güçsüz bırakmamalıdır.
- Temel yardımcı makinelerden biri arızalansa bile sevk sürdürülebilmeli veya yeniden sağlanabilmelidir.
- Makineler ölü gemi durumundan (hiçbir makinenin güç olmadığı için çalışmadığı durum) dış yardım olmadan çalıştırılabilmelidir.
- 1 Temmuz 1998 ve sonrası gemilerde her sevk yakıtı için iki servis tankı bulunur; her biri azami sürekli güçte en az 8 saat yeter.
- Sevk ve emniyet makineleri 15° statik meyil, 22,5° yalpa ve 7,5° baş-kıç vurmada çalışabilmelidir.
- Köprüüstü ile makine kontrol yeri arasında en az iki bağımsız haberleşme aracı bulunur; biri makine telgrafıdır.
- Makine köprüüstünden kontrol ediliyorsa köprüüstünde kontrol sisteminden bağımsız bir acil durdurma düzeni bulunur. Kontrol aynı anda yalnızca tek bir yerden yapılır. Uzaktan kontrol arızalanırsa makine yerel olarak kontrol edilebilir.
- 1 Temmuz 2004 ve sonrası gemilerde sevk yavaşlamadan veya durmadan önce vardiya zabitiofficer of the watch (OOW)ne zamanında uyarı verilir. Motorun kısa sürede tamamen hasar göreceği durumlar dışında elle müdahale imkânı tanınır. Dar bir kanalda makinenin aniden durması, makine hasarından daha büyük bir tehlike olabilir.
- Gemi her normal koşulda yeterli kontrolü sağlayacak geri tornistan gücüne sahip olmalıdır. Durma süreleri, mesafeleri ve rotacourseları kaptan için gemide bulunur.
- Yolcu gemilerinde ana sintine hattına bağlı en az üç, yük gemilerinde en az iki güçle çalışan sintine pompası bulunur.
- Makine dairesi insansız (UMS) bırakılacaksa emniyet, insanlı makine dairesine eşdeğer olmalıdır. Zamanında kabul edilmeyen alarm makinist alarmını çalıştırır.
Benzetme: İki servis tankı, mutfakta iki ayrı su bidonuna benzer. Birine toz kaçarsa onu temizlerken ötekinden su kullanırsınız. Gemide de kirlenen tank devreden çıkarılır, makine diğer tanktan beslenmeye devam eder.
Bütün Elektrik Giderse Ne Olur?
Elektrik tesisatının üç amacı vardır: normal işletmeyi acil kaynağa başvurmadan sağlamak, acil durumda emniyet hizmetlerini sürdürmek ve insanları elektrik tehlikelerinden korumak.
Ana kaynak: En az iki jeneratör grubu. Biri durursa kalanlar sevk, emniyet ve asgari yaşam koşullarını sağlar.
Acil durum kaynağı: Bağımsızdır. En üst sürekli güvertenin üzerinde, açık güverteden kolay erişilen bir yerde ve çatışma perdesinin gerisinde bulunur.
Ana güç kesilir → Geçici acil batarya hemen yanar → Acil jeneratör otomatik çalışır
→ En geç 45 saniyede tam yükü alır → Yolcu gemisi 36 saat / yük gemisi 18 saat
| Hizmet | Yolcu gemisi | Yük gemisi |
|---|---|---|
| Genel acil aydınlatma, seyir fenerlightleri, telsiz, yangın alarmı | 36 saat | 18 saat |
| Toplanma ve filikaya biniş yerlerinin aydınlatması | 36 saat | 3 saat |
| Güçle çalışan su geçirmez kapılar, asansörlerin güverteye indirilmesi | 30 dakika | — |
| Kısa seferlerde kabul edilebilecek asgari süre | 12 saat | 12 saat |
- Acil jeneratör yakıtının parlama noktası en az 43°C‘dir.
- Acil jeneratör 0°C‘de soğukken kolayca çalışmalıdır. Depolanan enerji en az üç ardışık çalıştırmaya yetmelidir.
- Acil kaynak 22,5° meyil ve 10° baş-kıç eğimde tam güçte çalışabilmelidir.
- Elle çalıştırmanın etkili olduğu gösterilemiyorsa, 30 dakika içinde üç çalıştırma daha sağlayacak ikinci bir enerji kaynağı bulunur.
- 1998 sonrası gemilerde, sevkin yeniden sağlanması elektriğe bağlıysa gemi karartmadan sonra 30 dakika içinde ölü gemi durumundan yeniden yola çıkabilmelidir.
- Ro-ro yolcu gemilerinde yolcu mahalleri ve koridorlarda, diğer bütün kaynaklar kesildiğinde en az 3 saat çalışan kendi bataryalı ek aydınlatma bulunur. 2010 sonrası yolcu gemilerinde her kamarada en az 30 dakika çıkışı gösteren ek aydınlatma vardır.
- İnsanları korumak için: arızada gerilim altına girebilecek metal parçalar topraklanır (50 V’a kadar düşük gerilimli cihazlar muaf). Gövde dönüşlü dağıtım tankerlerde hiçbir amaçla kullanılamaz; çünkü gövdedeki bir kıvılcım, yanıcı buhar bulunabilecek bölgede patlamaya yol açabilir. Bütün kablolar en az alev geciktirici tipte olur.
Dikkat: Acil kaynak, ana kaynağı yok eden olayda (makine dairesi yangını, su basması) ayakta kalmalıdır. Bu yüzden makine dairesinden uzakta, yüksekte ve baş taraftan geride durur.
Sayıları Kolay Hatırlamak
| Sayı | Ne anlatır | Hafıza ipucu |
|---|---|---|
| 1 Ocak 2009 | Bölümün genel uygulama tarihi (bu tarih ve sonrası inşa) | “2009’dan beri yeni çelik kurallar” |
| 24 m | Meyil deneyi zorunlu yük gemisi boyu | Bir günde 24 saat; 24 m’den büyük yük gemisi “tartılır” |
| 5 yıl | Yolcu gemisi boş ağırlık sörveyi aralığı (en fazla) | Elin beş parmağı: beş yılda bir tartı |
| 80 m | Hasarlı stabilitenin yük gemilerine uygulandığı boy | “80’i geçen yük gemisi yara hesabı yapar” |
| 0,4 / 0,4 / 0,2 | A formülündeki ağırlıklar (derin / kısmi / hafif) | Toplam 1; hafif durum en az ağırlığı alır |
| 0,9R / 0,5R | Kısmi indeks alt sınırı (yolcu / yük) | Yolcu “neredeyse tam not”, yük “yarım not” |
| 7° / 15° | Yolcu gemisi denge meyli (etkisiz / s = 0) | Yolcunun açıları yük gemisinden (25° / 30°) çok küçük |
| B/20; 760–2.000 mm | Çift dip yüksekliği ve sınırları | “Genişliğin yirmide biri, en az 76 cm, en çok 2 m” |
| 0,05L – 0,08L | Çatışma perdesinin baş dikmeden uzaklığı | “Beş ile sekiz arası” (yüzde) |
| 20–40 s / 90 s | Su geçirmez kapı kapanması (güçle / elle) | Güçle yarım dakika civarı, elle bir buçuk dakikayı geçmez |
| 1,2 m | Su geçirmez kapı azami net genişliği; daha genişi seyirde kapalı | Bir insanın rahat geçeceği genişlik |
| 0,3 m / %15 | Su seviyesi dedektörü alarmları | “Önce bir karış, sonra ambarın yüzde on beşi” |
| 35° → 30°, 28 s | Ana dümen testi | 35–30–28: sayılar küçülerek iner |
| 15° → 15°, 60 s | Yardımcı dümen testi | “On beş on beş, bir dakika” |
| 45 s | Acil jeneratörün yükü alma süresi (ayrıca iki dümen kuralında 45 s) | Üç ayrı “45 saniye” vardır |
| 36 saat / 18 saat | Acil güç süresi (yolcu / yük) | Yük gemisi, yolcu gemisinin yarısı |
| 2 × 8 saat | Sevk yakıtı servis tankları | İki tank, her biri bir iş günü kadar |
| 43°C | Acil jeneratör yakıtının asgari parlama noktası | — |
Karıştırmayın
Su geçirmez mi, hava geçirmez mi?
| Su geçirmez | Hava geçirmez |
|---|---|
| Sağlam ve hasarlı durumdaki su basıncı altında bile su hiçbir yönde geçmez | Yalnızca deniz koşullarında suyun içeri girmesini önler |
| Ör. ambarlar arasındaki perde | Ör. ambar kapağı brandası |
Perde güvertesi mi, fribord güvertesi mi?
| Perde güvertesi | Fribord güvertesi |
|---|---|
| Yolcu gemilerinde kullanılır | Yük gemilerinde kullanılır |
| Ana su geçirmez perdelerin uzandığı en üst güverte | Fribordun Yükleme Hattı Sözleşmesi’ne göre ölçüldüğü güverte |
R mi, A mı?
| R (gerekli indeks) | A (ulaşılan indeks) |
|---|---|
| Kuralın istediği asgari emniyet düzeyi | Tasarımın fiilen sağladığı emniyet düzeyi |
| Yük gemisinde gemi boyuna, yolcu gemisinde kişi sayısına bağlı | Üç su çekimindeki kısmi indekslerden hesaplanır |
| “Geçme notu” | “Alınan not” |
Ana dümen mi, yardımcı dümen mi? Yardımcı dümen donanımı, ana donanımın parçası olmayan ayrı bir donanımdır. Ana donanımın içindeki ikinci bir güç ünitesi yardımcı dümen donanımı sayılmaz.
Makinelerin açıları mı, acil kaynağın açıları mı?
| Makineler | Acil durum kaynağı |
|---|---|
| 15° statik meyil, 22,5° yalpa, 7,5° baş-kıç | 22,5° meyil, 10° baş-kıç |
Üç ayrı “45 saniye”:
- Acil jeneratörün tam yükü alma süresi.
- Dümen rodu 230 mm’yi aşan gemilerde dümene alternatif gücün gelme süresi.
- 10.000 GT ve üzeri tankerlerde tek arızadan sonra dümen kabiliyetinin geri kazanılma süresi.
Acil güç sürelerinin istisnaları:
| Süre | Nerede geçer |
|---|---|
| 36 saat / 18 saat | Genel acil güç süresi (yolcu / yük) |
| 3 saat | Yük gemisinde toplanma ve biniş yeri aydınlatması; ro-ro yolcu gemisinde bataryalı ek aydınlatma |
| 30 dakika | Yolcu gemisinde su geçirmez kapılar ve asansörler; 2010 sonrası yolcu gemisi kamaralarındaki ek aydınlatma |
| 12 saat | Kısa seferlerde kabul edilebilecek asgari süre |
İki ayrı “1,2 m”: Kural 13’te normalde izin verilen azami kapı genişliğidir. Kural 22’de ise bundan daha geniş kapıların seyir boyunca kapalı kalacağını söyler.
Doğru mu, Yanlış mı?
- Yangından korunma kuralları Bölüm II-1’dedir.
- Boyu 24 m ve üzeri her yük gemisi meyil deneyine tabidir; kardeş gemi muafiyeti yolcu gemilerine de tanınır.
- Olasılıksal yöntemde yalnızca A ≥ R olması yeterlidir.
- Çift dip yüksekliği B/20 ile bulunur ve 760 mm’den az olamaz.
- Yolcu gemisindeki su geçirmez kapılar merkezi konsoldan uzaktan açılabilir.
- Yolcu gemisinde su geçirmez kapılar güçle 20–40 saniyede kapanmalıdır.
- Yolcu gemisinde hasar kontrol tatbikatı en az üç ayda bir yapılır.
- Ana dümen testi, azami ileri servis hızında 35°’den öbür yanda 30°’ye en fazla 28 saniyedir.
- Acil durum güç kaynağı çatışma perdesinin önüne yerleştirilir.
- Yük gemisinde acil kaynak, toplanma ve filikaya biniş yerlerinin aydınlatmasını 18 saat beslemelidir.
Cevaplar
- Y — Yangından korunma Bölüm II-2’nin konusudur.
- Y — İlk kısım doğru, ama kardeş gemi muafiyeti yalnızca yük gemileri içindir. Yolcu gemileri boyutu ne olursa olsun meyil deneyine girer.
- Y — Ayrıca her kısmi indeks yolcu gemisinde 0,9R’den, yük gemisinde 0,5R’den az olamaz.
- D — Üst sınır ise 2.000 mm’dir (bundan fazlası gerekmez).
- Y — Konsoldan kapılar uzaktan kapatılabilir ama açılamaz.
- D — Elle kapanma ise en fazla 90 saniyedir.
- D — Yılda en az bir tatbikatta karadan destek hizmeti de devreye sokulur.
- D — Yardımcı dümende ölçüt 15°’den 15°’ye 60 saniyedir.
- Y — Acil kaynak çatışma perdesinin gerisinde, en üst sürekli güvertenin üzerinde bulunur.
- Y — Bu hizmet yük gemisinde 3 saattir; diğer başlıca hizmetler 18 saattir.
Kopya Kâğıdı
| Konu | Bilmeniz gereken |
|---|---|
| Bölümün konusu | Yapı, bölmeleme, stabilite, makine, elektrik; yangın Bölüm II-2’de |
| Uygulama | 1 Ocak 2009 ve sonrası inşa; B, B-1, B-2, B-4 için sözleşme 1.1.2020 / omurga 1.7.2020 / teslim 1.1.2024 |
| Meyil deneyi | Bütün yolcu gemileri ve 24 m ve üzeri yük gemileri; yolcuda en fazla 5 yılda bir boş ağırlık sörveyi |
| Hasarlı stabilite | A = 0,4As + 0,4Ap + 0,2Al; A ≥ R; kısmi indeks yolcu ≥ 0,9R, yük ≥ 0,5R; yük gemisinde L ≥ 80 m |
| Yolcu gemisi ek senaryolar | 400+ kişi: baştan 0,08L, s = 1; 36+ kişi: borda yarası, s ≥ 0,9 |
| Çift dip | h = B/20; 760–2.000 mm; tanker dışındaki yük gemileri ve yolcu gemileri |
| Çatışma perdesi | Baş dikmeden 0,05L (en fazla 10 m) ile 0,08L (veya 0,05L + 3 m) arası; altında kapı yok, dökme demir vana yok |
| Su geçirmez kapı (yolcu) | Güçle 20–40 s, elle ≤ 90 s; alarm 5–10 s önce; 15° meyil; uzaktan açılamaz |
| Seyirde su geçirmezlik | Kapılar kapalı; günlük çalıştırma, haftalık test, üç ayda bir tatbikat |
| Su seviyesi dedektörü | 0,3 m ve ambar derinliğinin %15’i (çok ambarlı 2024 sonrası: en fazla 2 m) |
| Makine | Ölü gemiden dış yardımsız çalışma; 2 servis tankı × 8 saat; 15° / 22,5° / 7,5° |
| Dümen | Ana 35°→30° ≤ 28 s; yardımcı 15°→15° ≤ 60 s; rod > 230 mm: 45 s’de alternatif güç (30 dk / 10 dk) |
| Ana elektrik | En az iki jeneratör; bir jeneratör kaybında yük atma; > 3 MW’ta bara iki parça |
| Acil elektrik | Çatışma perdesinin gerisinde, en üst sürekli güverte üzerinde; yolcu 36 saat, yük 18 saat; jeneratör ≤ 45 s; kısa sefer 12 saat |
| UMS | Emniyet insanlı makine dairesine eşdeğer; kabul edilmeyen alarm makinist alarmını çalıştırır |
Kaynak: International Maritime Organization (IMO). SOLAS Consolidated Edition. London: IMO Publications.