Bu Bölümde

Bölüm IV, tehlikedeki bir geminin nerede olursa olsun karadaki kurtarma merkezine en az iki ayrı yoldan hızla haber verebilmesi ve başkalarının alarmını duyabilmesi için gereken telsiz sistemini (GMDSS) kurar.

Kısa Özet

  • Bölüm IV, bütün yolcu gemilerine ve 300 GT ve üzeri yük gemilerine uygulanır. Diğer bölümlerin çoğundaki 500 GT sınırından daha düşüktür.
  • Sistemin adı GMDSS‘tir (Küresel Denizcilik Tehlike ve Emniyet Sistemi). 1999’dan beri tam yürürlüktedir; 1 Ocak 2024’te modernize edilmiştir.
  • Ana fikir: Tehlikedeki gemi yalnızca yakındaki gemileri değil, doğrudan karadaki kurtarma koordinasyon merkezini (RCC) uyarır.
  • Her gemi dokuz işlevi yerine getirebilmelidir. En önemlisi: gemiden karaya alarm en az iki ayrı ve bağımsız yolla gönderilebilmelidir.
  • Gemideki donanım, geminin gittiği deniz alanına (A1, A2, A3, A4) göre artar. Gemi, geçeceği en uzak alana göre donatılır.
  • Elektrik kesilse bile telsiz susmaz: bir yedek enerji kaynağı telsizleri 1 veya 6 saat besler.
  • EPIRB yılda bir test edilir, en geç 5 yılda bir karada bakıma gider. GNSS bozulursa konum en geç 4 saatte bir elle girilir.

GMDSS’i bir evin acil durum iletişim planı gibi düşünebilirsiniz. Evde sabit telefon da, cep telefonu da vardır; biri bozulursa diğeriyle 112’yi ararsınız. Evinizin adresi de kayıtlıdır; arama geldiğinde operatör sizi hemen tanır. Elektrik kesilirse cep telefonunun bataryası bir süre daha idare eder.

Gemide de durum aynıdır: “112” karadaki RCC’dir. “İki telefon” iki ayrı alarm yoludur. “Kayıtlı adres” MMSI ve EPIRB kimliğidir. “Batarya” yedek enerji kaynağıdır. Benzetmenin tutmadığı yer şudur: Evde hangi telefonu kullanacağınız size kalmıştır. Gemide ise hangi cihazın zorunlu olduğunu geminin gittiği deniz alanı belirler. Şehir içinde (A1) basit bir telsiz yeter; okyanusta (A3) uydu, kutuplarda (A4) uzun menzilli HF gerekir.

GMDSS Neden Var?

Eski sistemde tehlikedeki gemi, Mors telgrafıyla birinin onu duymasını umardı. GMDSS bu mantığı tersine çevirdi. Artık alarm, doğrudan ve otomatik olarak karadaki RCC’ye gider. Bunun için sistem VHF, MF, HF telsizi, uyduyu, DSC’yi (dijital seçmeli çağrı — bir düğmeyle kimlik ve konumla alarm gönderen teknik) ve otomatik konum bildirimini birleştirir.

2024 modernizasyonu üç şey getirdi: eski cihaz zorunlulukları (ör. telsiz teleks) kaldırıldı, birden fazla uydu sağlayıcısının önü açıldı, can kurtarma araçlarındaki VHF telsiz ve SART hükümleri Bölüm III’ten bu bölüme taşındı.

Benzetme: Eski sistem, ıssız bir yolda yardım için bağırıp birinin geçmesini beklemeye benzer. GMDSS ise doğrudan acil çağrı merkezini aramaktır.

Gemi Neleri Yapabilmeli? Dokuz İşlev

Bütün donanım kurallarının cevap verdiği soru şudur: “Gemi şu işlevleri yerine getirebiliyor mu?” Dokuz işlevi bir kurtarma olayının akışı gibi okuyun:

ALARM VER          → (1) gemiden karaya   (3) gemiden gemiye
ALARMI DUYUR       → (2) karadan gemiye aktarımları alma
KURTARMAYI YÖNET   → (4) arama-kurtarma koordinasyonu   (5) olay yeri haberleşmesi
BUL                → (6) yer bulma sinyalleri (SART, AIS-SART, EPIRB)
ÖNCESİ VE SONRASI  → (7) MSI alma   (8) acil ve emniyet haberleşmesi   (9) köprüüstünden köprüüstüne

Bunlara ek olarak gemi genel haberleşme (ör. ticari haberleşme) de yapabilmelidir. MSI (denizcilik emniyet bilgisi), seyir ve meteoroloji uyarıları ile hava tahminleridir.

Kolay hatırla: “Ver, duyur, yönet, bul” — kurtarmanın dört adımı ilk altı işlevi kapsar. Kalan üçü günlük emniyettir.

Deniz Alanları (A1–A4) Nedir?

Okyanusları kıyıdan dışa doğru dört halka gibi düşünün. Her halkayı, oraya hangi istasyonun “yetiştiği” tanımlar:

Alan Kim kapsıyor? Fikir vermek için
A1 En az bir VHF DSC kıyı istasyonu Kıyıdan yaklaşık 20–30 mil
A2 A1 dışında, en az bir MF DSC kıyı istasyonu Yaklaşık 100–150 mil
A3 A1–A2 dışında, gemideki terminalin desteklediği tanınmış uydu hizmeti Kutuplar dışında okyanusların çoğu
A4 Geri kalan her yer Esas olarak kutup bölgeleri

A1 ve A2’yi kıyı devletleri tanımlar ve IMO’ya bildirir. A3’ün sınırı, gemideki uydu terminaline göre değişebilir.

Dikkat: Mil değerleri kural metninde yoktur; yalnızca fikir verir. “A1 alanı 30 mildir” gibi bir ifade yanlıştır. A1, VHF DSC kıyı istasyonunun kapsamıyla tanımlanır.

Her Gemide Hangi “Temel Paket” Bulunur?

Deniz alanı ne olursa olsun her gemide şunlar vardır:

  • VHF telsiz: Kanal 70’te DSC alarmı; kanal 6, 13 ve 16’da konuşma. Kanal 70’i sürekli dinleyen bir DSC nöbet alıcısı.
  • Radar SART veya AIS-SART: Kurtarıcının ekranında yerinizi gösteren verici.
  • MSI alıcısı: Uyarıları ve hava tahminlerini sefer boyunca alır.
  • EPIRB: Gemi batarsa kendiliğinden yüzer ve suda çalışır. Elle de alınıp tek kişi tarafından filikaya taşınabilir.

VHF kanallarını şöyle ayırın:

Kanal Frekans Ne için?
70 156,525 MHz Yalnızca DSC — sesle konuşulmaz
16 156,800 MHz Sesli tehlike, acil, emniyet ve çağrı
13 156,650 MHz Köprüüstünden köprüüstüne seyir emniyeti
6 156,300 MHz Gemiler arası ve olay yeri (hava araçları dahil)

Can kurtarma araçları için:

Gemi SART İki yönlü VHF
300–500 GT yük gemisi En az 1 En az 2
Yolcu gemisi ve ≥ 500 GT yük gemisi Her bordada en az 1 En az 3

Yolcu gemilerinde ayrıca uçak ve helikopterlerle konuşmak için 121,5 MHz ve 123,1 MHz havacılık frekanslarında çalışan bir araç bulunur.

Kolay hatırla: Kanallar büyükten küçüğe “70 yazar, 16 konuşur, 13 manevra yapar, 6 kurtarır.“

Deniz Alanına Göre Ne Eklenir?

Her alan, temel pakete bir katman ekler. Gemi geçeceği en uzak alanın gerekliliklerine uyar.

A1: Temel paket + VHF dışı bir yoldan gemiden karaya alarm
 ↓
A2: + MF (DSC 2.187,5 kHz, konuşma 2.182 kHz) + 2.187,5 kHz DSC nöbeti + MF dışı ikincil alarm aracı
 ↓
A3: + Tanınmış uydu terminali + MF + ikincil alarm aracı
 ↓
A4: + MF/HF (bütün tehlike frekansları) + ikincil alarm aracı olarak yalnızca 406 MHz EPIRB

A4’te uydu kapsamı yoktur. Bu yüzden uzun menzil HF’ye dayanır. İkincil alarm aracı da kutupları kapsayan 406 MHz sistemi olur. EPIRB ikincil alarm aracıysa köprüüstünden çalıştırılabilmelidir: ya seyir yerine yakın kurulur, ya uzaktan çalıştırma düzeni konur, ya da ikinci bir EPIRB eklenir.

Kolay hatırla: “Vapur Maviden Uzaklaştıkça Halka büyür”: VHF (A1) → MF (A2) → Uydu (A3) → HF (A4).

Elektrik Kesilirse Telsiz Ne Olur?

Tehlike çoğu zaman elektriği de götüren bir olayla başlar: yangın, su alma, makine arızası. Bu yüzden gemide, sevk gücünden ve elektrik sisteminden bağımsız bir yedek enerji kaynağı bulunur. Bu kaynak telsizleri aynı anda belirli bir süre besler:

Gemide kurallara uygun, telsizleri de besleyen acil durum kaynağı… Yedek kaynak en az
Var 1 saat
Yok 6 saat

Yedek kaynak bataryaysa bataryalar en fazla 10 saatte şarj olmalı ve kapasiteleri gemi denizde değilken en fazla 12 ayda bir kontrol edilmelidir.

Benzetme: Acil jeneratör varsa batarya, jeneratör devreye girene kadar “köprü” kurar; 1 saat yeter. Jeneratör yoksa batarya tek dayanaktır; süre altı katına çıkar.

Donanım Nasıl Hazır Tutulur?

Telsiz donanımının sürekli çalışır durumda olması üç yöntemle sağlanır: donanımı çiftlemek (yedek cihaz), karada bakım ve denizde elektronik bakım yeterliği (gemide arıza giderebilecek kişi).

Alan Kaç yöntem?
A1 ve A2 Bir veya birkaçı
A3 ve A4 En az ikisi

EPIRB yılda bir test edilir. Test, sertifikanın bitiminden önceki 3 ay içinde (yük gemisinde yıldönümünün ±3 ayı da olabilir) yapılır. Karada onaylı bir tesiste bakım en fazla 5 yılda bir yapılır. GNSS arızalanırsa konum ve saat en fazla 4 saatte bir elle güncellenir.

Dikkat: E-posta veya internet gibi genel haberleşme donanımı bozuldu diye gemi alıkonmaz. Yeter ki tehlike, acil ve emniyet işlevleri eksiksiz çalışsın.

Telsizi Kim Kullanır, Muafiyet Nasıl Verilir?

Her gemide ITU Telsiz Tüzüğü’ne uygun sertifikalı personel (uygulamada GOC veya ROC belgeli) bulunur. Biri tehlike anında haberleşmeden birincil sorumludur. Yolcu gemilerinde tehlike anında yalnızca haberleşmeyle uğraşacak en az bir kişi atanır. Önemli olaylar GMDSS telsiz jurnaline yazılır.

İdare, deniz alanına göre donanımı düzenleyen Kural 7–11‘den muafiyet verebilir. Örneğin gemi, donatıldığı alanın dışına tek bir sefer yapacaksa. Ancak gemi yine de dokuz işlevi karşılamak zorundadır. Muafiyetler gerekçesiyle IMO’ya bildirilir.

Dikkat: Muafiyet cihazdan verilir, işlevden verilmez. “Hangi cihazla” esneyebilir; “yardım çağırabilmek” esnemez.

Sayıları Kolay Hatırlamak

Sayı Ne anlatır Hafıza ipucu
300 GT Bölüm IV’ün uygulandığı yük gemisi alt sınırı “Telsiz için 500’ü beklemeyiz; 300’de başlar.”
1999 GMDSS’in tam yürürlüğü Yeni bin yıla girmeden sistem hazırdı.
1 Ocak 2024 GMDSS modernizasyonunun yürürlüğü (2022’de kabul) Konsolide baskıyla aynı yıl.
9 GMDSS işlevi sayısı “Ver, duyur, yönet, bul” + 3 günlük emniyet.
2 Gemiden karaya alarmda ayrı ve bağımsız yol sayısı İki ayrı telefon.
24 saat GMDSS kimliklerine RCC erişimi Kurtarma merkezi hiç uyumaz.
70 / 16 / 13 / 6 VHF kanalları “70 yazar, 16 konuşur, 13 manevra yapar, 6 kurtarır.”
2.187,5 kHz MF DSC tehlike frekansı Yarımlı olan dijitaldir: “,5” = DSC.
2.182 kHz MF telsiz telefon tehlike frekansı Tam sayı olan sestir.
8.414,5 kHz A4’te HF DSC nöbet frekansı Bu da “,5” ile biter → DSC.
406 MHz EPIRB uydu sistemi “4-0-6: A4‘ün tek ikincil alarm aracı” — 4 ile başlar.
121,5 / 123,1 MHz Yolcu gemisinin havacılık frekansları “12” ile başlar, gökyüzüne bakar.
1 SART + 2 VHF 300–500 GT yük gemisi Küçük gemi: 1 ve 2.
Her bordada 1 SART + 3 VHF Yolcu ve ≥ 500 GT yük gemisi Büyük gemi: iki yan, üç telsiz.
1 saat / 6 saat Yedek enerji süresi Jeneratör varsa 1, yoksa 6 kat.
10 saat Batarya şarj süresi üst sınırı Bir gecede dolar.
12 ay Batarya kapasite kontrolü Yılda bir.
5 yıl EPIRB karada bakım aralığı Bir elin parmakları.
4 saat GNSS arızasında elle konum güncelleme Bir vardiya süresi kadar.

Karıştırmayın

EPIRB mi, SART mı?

EPIRB SART / AIS-SART
Alarm verir mi? Evet, uydu üzerinden karaya Hayır
Ne yapar? Alarm + yer bulma sinyali Kurtarıcının radarında veya AIS ekranında yerinizi gösterir
Frekans 406,0–406,1 MHz Radar SART 9,2–9,5 GHz; AIS-SART 161,975 ve 162,025 MHz

Kanal 70 mi, kanal 16 mı?

Kanal 70 Kanal 16
Yalnızca dijital (DSC) alarm ve çağrı Sesli tehlike, acil, emniyet ve çağrı
Sesle konuşulmaz Alarmdan sonra konuşma burada sürer

Tehlike paneli mi, tehlike alarm paneli mi? (ikisi de yolcu gemisi gerekliliği)

Tehlike paneli Tehlike alarm paneli
Alarm gönderir Gelen alarmları gösterir
Dümen idare yerinde, yanlışlıkla basmaya karşı korumalı Alarmın hangi hizmetten geldiğini belirtir

İkisi tek panelde birleştirilebilir.

300 GT mi, 500 GT mi? Bölüm IV yük gemilerinde 300 GT’den başlar. Diğer bölümlerin çoğunda sınır 500 GT’dir.

Doğru mu, Yanlış mı?

  1. Bölüm IV, 400 GT’lik bir yük gemisine uygulanmaz.
  2. Gemiden karaya tehlike alarmı en az iki ayrı ve bağımsız yolla gönderilebilmelidir.
  3. VHF kanal 70’te sesli tehlike çağrısı yapılır.
  4. A1 alanı kural metninde kıyıdan 30 mil olarak tanımlanmıştır.
  5. A4 alanında ikincil tehlike alarm aracı 406 MHz uydu hizmetidir (EPIRB).
  6. Uygun acil durum kaynağı olmayan gemide yedek enerji kaynağı telsizleri en az 6 saat beslemelidir.
  7. A3 alanındaki gemide donanımın kullanılabilirliği tek bir yöntemle sağlanabilir.
  8. EPIRB karada en fazla 5 yılda bir bakıma gider.
  9. SART, uydu üzerinden RCC’ye alarm gönderir.
  10. Muafiyet alan gemi, dokuz GMDSS işlevini yerine getirmek zorunda değildir.

Cevaplar

  1. Y — Bölüm IV, 300 GT ve üzeri yük gemilerine uygulanır.
  2. D — Her biri farklı bir telsiz hizmeti kullanmalıdır.
  3. Y — Kanal 70 yalnızca DSC içindir; sesli haberleşme kanal 16’dadır.
  4. Y — Mesafeler kuralda yoktur; A1, VHF DSC kıyı istasyonunun kapsamıyla tanımlanır.
  5. D — A4 uydu kapsamı dışındadır; kutupları da kapsayan 406 MHz sistemi kullanılır.
  6. D — Uygun acil kaynak varsa 1 saat yeterlidir.
  7. Y — A3 ve A4’te en az iki yöntemin birleşimi gerekir.
  8. D — Ayrıca yılda bir test edilir.
  9. Y — SART alarm vermez, yalnızca kurtarıcının ekranında yeri gösterir.
  10. Y — Muafiyet yalnızca Kural 7–11’deki donanımdan verilir; işlevler yine karşılanmalıdır.

Kopya Kâğıdı

Konu Bilmeniz gereken
Kapsam Bütün yolcu gemileri + ≥ 300 GT yük gemileri
Ana ilke Gemiden karaya alarm en az 2 ayrı ve bağımsız yolla
İşlevler 9 GMDSS işlevi + genel haberleşme
Deniz alanları A1 VHF, A2 MF, A3 uydu, A4 geri kalanı (kutuplar); en uzak alana göre donatım
Temel paket VHF DSC (70) + konuşma (6, 13, 16), SART/AIS-SART, MSI alıcısı, serbest yüzen EPIRB
VHF kanalları 70 DSC · 16 sesli tehlike/çağrı · 13 köprüden köprüye · 6 olay yeri
MF tehlike frekansları DSC 2.187,5 kHz · telsiz telefon 2.182 kHz
A4 MF/HF; DSC nöbeti 2.187,5 + 8.414,5 kHz + bir başka HF frekansı; ikincil alarm 406 MHz EPIRB
Can kurtarma telsizi 300–500 GT: 1 SART + 2 VHF · yolcu ve ≥ 500 GT: her bordada 1 SART + 3 VHF
Yolcu gemisine özel 121,5 / 123,1 MHz havacılık; tehlike paneli + tehlike alarm paneli; yalnızca haberleşmeden sorumlu kişi
Yedek enerji Uygun acil kaynak varsa 1 saat, yoksa 6 saat; şarj ≤ 10 saat; kapasite kontrolü ≤ 12 ay
Bakım A1–A2: bir veya birkaç yöntem · A3–A4: en az iki yöntem
EPIRB Yılda bir test; ≤ 5 yılda bir karada bakım
Konum GNSS arızasında ≤ 4 saatte bir elle güncelleme
Muafiyet Yalnızca Kural 7–11 donanımından; 9 işlev korunur; IMO’ya bildirilir

Kaynak: International Maritime Organization (IMO). SOLAS Consolidated Edition. London: IMO Publications.