Bu Bölümde

Reaktörle yürüyen ticari gemiler, SOLAS’ın bütün kurallarına uyar; üstüne daha sık denetlenir, hiç muafiyet alamaz ve kimseye makul olmayan bir radyasyon tehlikesi yaratmamak zorundadır.

Kısa Özet

  • Bölüm VIII, sevk gücünü nükleer reaktörden alan gemileri düzenler. Sadece 12 kural vardır.
  • Savaş gemileri hariç bütün nükleer gemilere uygulanır. Tonaj ve gemi türü sınırı yoktur.
  • Diğer SOLAS bölümleri de aynen geçerlidir. Bölüm VIII onların üstüne eklenir.
  • Nükleer gemi hiçbir koşulda hiçbir SOLAS kuralından muaf tutulamaz.
  • Gemide iki özel belge vardır: emniyet değerlendirmesi ve işletme el kitabı.
  • Sörvey (resmî denetim) en az yılda bir yapılır. Sertifika en fazla 12 ay geçerlidir.
  • Liman devleti gemiyi limana girmeden önce de denetleyebilir. Kazada kaptan hem bayrak devletine hem kıyı devletine derhâl haber verir.

Nükleer gemiyi, şehir içinde dolaşan ve içinde küçük bir enerji santrali taşıyan bir otobüs gibi düşünün. Bu otobüs önce her otobüs gibi trafik kurallarına uyar: fren, ışık, emniyet kemeri. Sonra santral yüzünden ek kurallar gelir: her yıl muayene, kısa süreli ruhsat, şehre girmeden önce belediyenin kontrolü. Üstelik “bu sefer idare edelim” denemez; hiçbir kuraldan muafiyet yoktur.

Neden bu kadar sıkı? Sıradan bir otobüs kaza yaparsa zarar çoğunlukla otobüs ve yakın çevresiyle sınırlı kalır. Santral taşıyan bir aracın kazası ise sokaktaki halkı, suyu ve gıdayı uzun süre etkileyebilir. Benzetme burada tutar. Tutmadığı yer şu: Gerçek kurallar trafik değil, SOLAS ve İdare (bayrak devleti) onayıdır.

Bölüm VIII Hangi Gemileri Kapsar?

Ölçüt, geminin ne taşıdığı değil, neyle yürüdüğüdür. Reaktör gemideyse Bölüm VIII uygulanır. Savaş gemileri dışındaki bütün nükleer gemiler bu bölüme tabidir. Tonaj sınırı yoktur; yolcu gemisi, yük gemisi ya da buzkıran fark etmez. Nükleer denizaltılar ve nükleer uçak gemileri gibi askerî gemiler kapsam dışıdır.

Durum Nereye bakılır?
Reaktörle yürüyen gemi Bölüm VIII
Nükleer yakıt, plütonyum, radyoaktif atık yük olarak taşıyan gemi Bölüm VII, Kısım D (INF Kodu)
Ambalajlı radyoaktif madde taşıma Bölüm VII, Kısım A (IMDG Kodu, Sınıf 7)

Kolay hatırla: Reaktör makine dairesinde → VIII. Nükleer madde ambarda → VII.

Diğer SOLAS Kuralları Ne Olacak, Muafiyet Var mı?

Diğer SOLAS bölümleri, Bölüm VIII’in değiştirdiği yerler dışında aynen uygulanır. Yani nükleer gemi de yapı, yangından korunma, can kurtarma ve seyir kurallarına uyar. Bölüm VIII bunların yerine değil, üstüne gelir. En önemli değişiklikler sörvey ve sertifika konularındadır.

Muafiyet ise hiçbir koşulda yoktur. Bu yasak, Sözleşme’nin herhangi bir kuralı için geçerlidir; sadece Bölüm VIII için değil.

Alt kat:  Genel SOLAS kuralları (II-1, II-2, III, IV, V ...)
            +
Üst kat:  Reaktöre özgü Bölüm VIII kuralları
            =
Nükleer gemi (muafiyet yok)

Dikkat: Nükleer gemi, örneğin Bölüm III’teki bir can kurtarma kuralından da muaf tutulamaz.

Reaktör Nasıl Güvence Altına Alınır?

Üç kural birbirini tamamlar. Kural 4 onayı, Kural 5 tasarım koşullarını, Kural 6 hedefi belirler.

  • Onay (Kural 4): Reaktörün tasarım, inşa, denetim ve montaj standartlarını İdare onaylar. Radyasyonun sörveylere getireceği sınırlamalar dikkate alınır.
  • Gemi koşulları (Kural 5): Reaktör, normal ve olağanüstü seyir koşullarına göre tasarlanır.
  • Hedef (Kural 6): Denizde veya limanda makul olmayan radyasyon ya da nükleer tehlike olmamalıdır.
Gemi hareketleri Kaza durumları
Yalpa, baş-kıç vurma, titreşim, gövdenin eğilmesi, ani manevralar Çatışma, karaya oturma, batma

Benzetme: Kural 4, duvarın içine gömülecek tesisatı sıva yapılmadan kontrol etmek gibidir. Sonradan açıp bakamayacağınız yeri, kapatmadan önce onaylarsınız.

Kim Korunuyor, Ölçüt Ne?

Bölümün ana fikri tek bir ölçüttür. Nükleer gemi; insanlara ve çevreye makul olmayan bir radyasyon veya nükleer tehlike oluşturmamalıdır. Ölçüt “sıfır risk” değildir. Bu ölçüt Kural 6, 7 ve 11’de tekrar eder.

İnsanlar Çevre ve kaynaklar
Mürettebat Su yolları
Yolcular Gıda kaynakları
Halk Su kaynakları

Kolay hatırla: “3 insan + 3 kaynak“: mürettebat, yolcu, halk + su yolu, gıda, su.

Hangi Özel Belgeler Var?

Emniyet değerlendirmesi, geminin neden emniyetli olduğunu gösterir. İşletme el kitabı ise nasıl emniyetli işletileceğini öğretir. İkisini de İdare onaylar, ikisi de sürekli güncel tutulur. Fark, kime hitap ettiklerindedir.

Emniyet değerlendirmesi (Kural 7) İşletme el kitabı (Kural 8)
Ne işe yarar? Tesisin ve geminin emniyetini değerlendirmek İşletme personeline rehberlik
Kim okur? Denetleyen devletler Gemideki işletme personeli
Nerede? İdarede; ziyaret edilecek ülkelere yeterli süre önce verilir Gemide bir kopya

Kolay hatırla: Değerlendirme dışarıya (devletlere), el kitabı içeriye (personele).

Sörvey ve Sertifika Nasıl İşler?

Nükleer gemi en az yılda bir sörvey edilir; yük gemisi olsa bile. Sörvey, Bölüm I’deki ilgili sörvey kurallarını (yolcu gemisi için Kural 7, yük gemisi için Kural 8, 9 ve 10) ve emniyet değerlendirmesinin özel gerekliliklerini kapsar. Radyasyon yüzünden sörveyin sınırlandığı kısımlar bunun dışında kalır; onların güvencesi onay aşamasında sağlanmıştır.

Bölüm I’deki genel sertifika türleri (Kural 12(a)) ve süre-uzatma hükümleri (Kural 14) uygulanmaz. Bunun yerine iki özel sertifika vardır: Nükleer Yolcu Gemisi Emniyet Sertifikası ve Nükleer Yük Gemisi Emniyet Sertifikası. Süre en fazla 12 aydır ve uzatılamaz. Sertifikayı İdare ya da yetkilendirdiği kişi veya kuruluş düzenler; tam sorumluluk her durumda İdarededir.

Onaylı emniyet değerlendirmesi → Yıllık sörvey → Sertifika (en fazla 12 ay) → Tekrar sörvey → ...

Benzetme: Normal yük gemisinin sertifikası beş yıla kadar olabilen bir ehliyete, nükleer geminin sertifikası her yıl yenilenen bir sağlık raporuna benzer.

Liman Devleti ve Kaza Hâli

Özel kontrol (Kural 11): Olağan liman devleti kontrolüne (Bölüm I, Kural 19) ek olarak yapılır. Limana girmeden önce de, limanda da uygulanabilir. İki şeyi doğrular: geçerli bir Nükleer Gemi Emniyet Sertifikası var mı ve makul olmayan bir radyasyon ya da başka bir tehlike yok mu.

Kaza (Kural 12): Çevre için tehlike oluşturabilecek bir kazada kaptan derhâl iki yere haber verir. Bunlar İdare (bayrak devleti) ve geminin bulunduğu ya da hasarlı hâlde yaklaştığı suların bağlı olduğu ülkenin yetkili makamıdır. Bu yükümlülük, Bölüm I, Kural 21’deki genel kaza soruşturması hükümlerine eklenir.

Kural 7: Değerlendirme ülkeye önceden gönderilir
   → Kural 11: Ülke, limana girişten önce özel kontrol yapar
      → Kaza olursa Kural 12: Bayrak devleti + kıyı devleti derhâl bilgilendirilir

Dikkat: Özel kontrol olağan liman devleti kontrolünün yerine geçmez, ona eklenir.

Sayıları Kolay Hatırlamak

Sayı Ne anlatır Hafıza ipucu
VIII Nükleer gemiler bölümü VII yükü (nükleer madde ambarda), VIII yürüyüşü (reaktör gemide) anlatır: bir sonraki bölüm, bir adım içeri.
12 Bölümdeki kural sayısı 12 kural, 12 ay: aynı sayı iki kez.
12 ay Sertifikanın en uzun geçerlilik süresi Bir takvim yılı; uzatma yok.
Yılda en az 1 Sörvey sıklığı “Her yıl bir muayene, her yıl yeni sertifika.”
5 yıl Diğer yük gemilerinde sertifika süresi (karşılaştırma için) Normal gemi 5 yıl, nükleer gemi 1 yıl.
0 Verilebilecek muafiyet “Sıfır muafiyet.”
2 Kazada haber verilecek yer sayısı Bayrak + kıyı.
3 + 3 Korunanlar 3 insan grubu + 3 kaynak.

Karıştırmayın

Nükleer gemi mi, nükleer yük taşıyan gemi mi?

Nükleer gemi Nükleer yük taşıyan gemi
Reaktör gemide, sevk gücünü sağlar Nükleer madde ambarda
Bölüm VIII Bölüm VII, Kısım D (INF) veya Kısım A (IMDG, Sınıf 7)

Nükleer yük gemisi mi, sıradan yük gemisi mi?

Sıradan yük gemisi Nükleer yük gemisi
Sertifika süresi En fazla 5 yıl En fazla 12 ay
Sörvey 5 yıllık döngü içinde En az yılda bir
Süre uzatma Bölüm I, Kural 14’e göre Uygulanmaz
Muafiyet Belirli koşullarla mümkün Hiçbir koşulda yok

Olağan liman kontrolü mü, özel kontrol mü?

  • Olağan kontrol (Bölüm I, Kural 19): gemi limana geldikten sonra.
  • Özel kontrol (Kural 11): buna ek; limana girişten önce de yapılabilir.

Doğru mu, Yanlış mı?

  1. Bölüm VIII, nükleer denizaltılara da uygulanır.
  2. Nükleer gemiler için tonaj alt sınırı yoktur.
  3. Bölüm VIII uygulanan bir gemiye diğer SOLAS bölümleri uygulanmaz.
  4. Nükleer gemi, Bölüm III’teki bir kuraldan muaf tutulabilir.
  5. Dizel makineli ve kullanılmış nükleer yakıt taşıyan gemi Bölüm VIII’e tabidir.
  6. Nükleer yük gemisinin sertifikası en fazla 12 ay geçerlidir.
  7. İşletme el kitabının bir kopyası gemide bulunur.
  8. Emniyet değerlendirmesi liman devletine gemi yanaşırken verilir.
  9. Özel kontrol, limana girişten önce de yapılabilir.
  10. Kazada kaptan yalnızca bayrak devletini bilgilendirir.

Cevaplar

  1. Y — Savaş gemileri kapsam dışıdır.
  2. D — Tonaj ve tür sınırı yoktur.
  3. Y — Diğer bölümler, değiştirilen hükümler dışında aynen uygulanır.
  4. Y — Hiçbir koşulda, hiçbir kuraldan muafiyet verilmez.
  5. Y — Reaktör gemide olmadığı için Bölüm VII, Kısım D (INF Kodu) uygulanır.
  6. D — Yük gemisi olsa bile en fazla 12 aydır; uzatma yoktur.
  7. D — İdare onaylı el kitabının kopyası gemide bulundurulur.
  8. Y — Ziyaret edilecek ülkelere yeterli süre önce verilir.
  9. D — Limana girişten önce ve limanda yapılabilir.
  10. Y — İlgili kıyı devletinin yetkili makamı da derhâl bilgilendirilir.

Kopya Kâğıdı

Konu Bilmeniz gereken
Kapsam (Kural 1) Savaş gemileri dışındaki bütün nükleer gemiler; tonaj ve tür sınırı yok
Ölçüt Yük değil, sevk gücü: reaktör gemideyse Bölüm VIII
Diğer bölümler (Kural 2) Değiştirilenler dışında aynen uygulanır
Muafiyet (Kural 3) Hiçbir koşulda yok
Reaktör onayı (Kural 4) Tasarım, inşa, denetim, montaj İdare onaylı; sörvey sınırlamaları dikkate alınır
Gemi koşulları (Kural 5) Normal ve olağanüstü seyir koşullarına uygun tasarım
Radyasyon emniyeti (Kural 6) Makul olmayan radyasyon veya nükleer tehlike yok
Emniyet değerlendirmesi (Kural 7) İdare onaylı, güncel; ziyaret edilecek ülkelere yeterli süre önce
İşletme el kitabı (Kural 8) İdare onaylı, güncel, gemide
Sörvey (Kural 9) En az yılda bir; değerlendirmenin özel gereklilikleri dahil
Sertifika (Kural 10) Nükleer Yolcu / Yük Gemisi Emniyet Sertifikası; en fazla 12 ay; uzatma yok
Sorumluluk Sertifikanın tam sorumluluğu İdarede
Özel kontrol (Kural 11) Olağan kontrole ek; limana girişten önce ve limanda
Kaza (Kural 12) Kaptan bayrak devletini ve ilgili kıyı devletini derhâl bilgilendirir
Destek belgesi Nükleer Ticaret Gemileri Emniyet Kodu (A.491(XII)), tavsiye niteliğinde

Kaynak: International Maritime Organization (IMO). SOLAS Consolidated Edition. London: IMO Publications.