Bu Bölümde

Bölüm IX, geminin donanımını değil nasıl yönetildiğini düzenler: ISM Kodu’nu zorunlu kılar, şirkete DOC ve gemiye SMC verir ve sistemin kâğıtta değil gerçekte işlemesini ister.

Kısa Özet

  • Bölüm IX sadece 6 kısa kuraldır; asıl içerik ISM Kodu‘ndadır (A.741(18)).
  • ISM’in amacı: gemilerin güvenli işletimi ve deniz kirliliğinin önlenmesi.
  • Şirket, gemi sahibi olabilir; ya da işletme sorumluluğunu ve ISM görevlerini üstlenen yönetici veya çıplak gemi kiracısı (gemiyi mürettebatsız kiralayan) olabilir.
  • Yolcu gemileri tonaj sınırı olmadan, yük gemileri ve MODU’lar 500 GT ve üzeri ise kapsamdadır. Tarihler: 1 Temmuz 1998 ve 1 Temmuz 2002.
  • İki belge vardır: DOC şirkete, SMC gemiye verilir. DOC düşerse SMC’ler de düşer.
  • Belge almak yetmez; sistem sürdürülmelidir.
  • Sistem periyodik olarak doğrulanır. Liman devleti, işletme gerekliliklerini de denetleyebilir.

ISM’i bir restoranın mutfak düzeni gibi düşünün. Mutfakta en iyi fırınlar ve bıçaklar olabilir. Ama kimin neyi kontrol edeceği belli değilse, hijyen kontrol listesi yoksa, yanık ya da zehirlenme olayları kayda geçip incelenmiyorsa, iyi aletler tek başına müşteriyi korumaz. Diğer SOLAS bölümleri “fırınlar”la ilgilenir; Bölüm IX ise “mutfak düzeni”yle.

Restoran zincirinin merkezine verilen kalite belgesi DOC‘a, her şubenin kendi denetim belgesi SMC‘ye benzer. Merkezin belgesi iptal edilirse şubelerin belgesi de anlamını kaybeder. Benzetme burada tutar. Tutmadığı yer: Gemide son emniyet sözü kaptandadır ve belgeleri İdare (bayrak devleti) ya da onun yetkilendirdiği kuruluş verir.

Bölüm IX Neden Farklı?

SOLAS’ın çoğu bölümü perde, pompa, filika, radar gibi donanımla ilgilenir. Bölüm IX ise “Gemi nasıl yönetiliyor?” sorusunu sorar. ISM’in doğuşunda 1980’lerin sonundaki ağır kazalar etkili oldu. En bilineni, 1987’de baş kapısı açık bırakılarak limandan ayrılan ve alabora olan ro-ro yolcu gemisi Herald of Free Enterprise‘tır. Sorun donanım değil, sorumlulukların belirsizliğiydi.

1987 Herald of Free Enterprise kazası → 1993 ISM Kodu kabul → 1994 Bölüm IX ile zorunlu

Bölüm IX’un altı kuralı bir zincir oluşturur:

Kim? (K1) → Hangi gemiler? (K2) → Ne yapılacak? (K3) → Belge (K4) → Sürdürme (K5) → Denetim (K6)

Benzetme: Bölüm IX küçük bir kapıdır; açtığı oda (ISM Kodu) büyüktür.

ISM’de “Şirket” Kimdir?

Şirket her zaman gemi sahibi değildir. Gemi sahibi de olabilir; işletme sorumluluğunu ve ISM’in bütün görev ve sorumluluklarını üstlenen yönetici (manager) ya da çıplak gemi kiracısı (bareboat charterer) da. Böylece “asıl sorumlu kim?” sorusu netleşir. Bu tanım SOLAS’ın başka bölümlerinde de kullanılır: Bölüm V, VII, XI-1 ve XI-2.

Kim? ISM’de şirket olur mu?
Gemi sahibi (işletmeyi kendisi yapıyorsa) Evet
ISM görevlerini üstlenen yönetim şirketi Evet
ISM görevlerini üstlenen çıplak gemi kiracısı Evet

Kolay hatırla: Şirket = sorumluluğu üstlenen, kâğıttaki sahip değil.

ISM Hangi Gemilere Uygulanır?

Bölüm IX, gemilerin inşa tarihi ne olursa olsun uygulanır. “Yeni gemi / mevcut gemi” ayrımı yoktur; eski bir gemiyi de iyi yönetmek mümkündür. Uygulama iki dalgada yapıldı; önce en yüksek riskli gemiler geldi.

Gemi türü Tonaj En geç
Yolcu gemileri (yüksek süratli yolcu tekneleri dahil) Sınır yok 1 Temmuz 1998
Petrol tankeri, kimyasal tanker, gaz taşıyıcı, dökme yük gemisi, yüksek süratli yük teknesi 500 GT ve üzeri 1 Temmuz 1998
Diğer yük gemileri ve MODU’lar (hareketli açık deniz sondaj birimleri) 500 GT ve üzeri 1 Temmuz 2002

Kapsam dışı: Devletin işlettiği ve ticari olmayan amaçlarla kullanılan gemiler. Ayrıca IMO Deniz Güvenliği Komitesi, mekanik sevk gücü olmayan MODU’ların bu bölüme uymasının gerekmediğine karar vermiştir.

Dikkat: Dökme yük gemisi tanımına cevher gemileri ve kombine gemiler de dahildir.

ISM Kimden Ne İster?

Kural 3 iki şey söyler. Birincisi, şirket ve gemi ISM Kodu’na uyar; Kod zorunludur. İkincisi, gemi ancak DOC sahibi bir şirket tarafından işletilebilir. Yük iki taraflıdır: karada iyi yazılmış ama gemide uygulanmayan sistem de, gemide özveriyle çalışılan ama karadan desteklenmeyen sistem de eksiktir.

ISM Kodu’nun başlıca unsurları üç grupta hatırlanabilir (bu liste Kod’un içeriğidir, Bölüm IX’un kural metninde yer almaz):

Grup Unsurlar
Kim ve neden Güvenlik ve çevre koruma politikası; şirketin sorumluluk ve yetkileri; atanmış kişi (DPA); kaptanın sorumluluğu ve üstün yetkisi
Nasıl çalışılır Kaynaklar ve personel; gemideki işlemler için planlar; acil durumlara hazırlık; gemi ve donanımın bakımı; dokümantasyon
Nasıl iyileşir Uygunsuzluk, kaza ve tehlikeli olayların raporlanması; şirket içi doğrulama ve gözden geçirme; belgelendirme ve periyodik doğrulama

ISM bir yapılacaklar listesi değil, bir çerçevedir. Her şirket kendi gemilerine ve risklerine uygun sistemi kurar.

Planla (politika, prosedür) → Uygula (işlem, tatbikat, bakım) → Kontrol et (rapor, iç denetim) → İyileştir (düzeltici önlem) → tekrar Planla

Kolay hatırla: DPA = gemiden en tepeye kestirme yol. Üstün yetki = emniyette son söz kaptanın.

Hangi Belge Kime Verilir?

İki belge vardır. DOC (Uygunluk Belgesi) şirkete verilir; SMC (Güvenlik Yönetim Sertifikası) gemiye. SMC verilmeden önce şirketin ve gemideki yönetimin onaylı sisteme uygun çalıştığı doğrulanır. Bir geminin SMC’si, şirketin o gemi türünü kapsayan geçerli bir DOC’una dayanır.

DOC SMC
Kime? Şirkete Gemiye
Kim düzenler? İdare, Tanınmış Kuruluş (RO) veya İdarenin talebiyle başka bir Akit Hükümet İdare veya Tanınmış Kuruluş
Gemide ne bulunur? Kopyası Aslı
Neyi kapsar? Şirketin işlettiği gemi türleri Belirli bir gemi

ISM Kodu’na göre (Bölüm IX metninde değil) iki belge de en fazla beş yıl geçerlidir. DOC yıllık doğrulanır. SMC’ye beş yıl içinde bir ara doğrulama yapılır; genellikle ikinci ve üçüncü yıldönümleri arasında. Yeni şirkete geçici DOC, yeni gemiye geçici SMC verilebilir.

Kolay hatırla: DOC → Company (şirket), SMC → Ship (gemi). DOC düşerse SMC’ler de düşer.

Belge Almak Yeter mi, Kim Denetler?

Hayır. Kural 5 tek cümledir: Sistem ISM Kodu’na uygun şekilde sürdürülür. Rafta duran el kitapları, yapılmamış ama kayda geçmiş tatbikatlar “kâğıt üzerinde sistem” belirtileridir.

Denetim iki koldan yürür. Sistem, İdare, İdarenin talebiyle başka bir Akit Hükümet ya da Tanınmış Kuruluş tarafından periyodik olarak doğrulanır. SMC taşıması gereken gemi ayrıca Bölüm XI-1, Kural 4‘teki liman devleti kontrolüne tabidir; bu kontrol işletme gerekliliklerini de kapsar. Bu amaçla SMC, Bölüm I’in Kural 12 veya 13’üne göre düzenlenmiş bir sertifika gibi kabul edilir.

Uygulamada denetçi tatbikat ve bakım kayıtlarına, uygunsuzluk raporlarına ve personelin acil durum görevlerini bilip bilmediğine bakabilir. Ciddi eksiklikler büyük uygunsuzluk sayılabilir ve geminin tutulmasına yol açabilir.

Dikkat: “Sertifikalarımız geçerli” demek yetmez. Denetçi sistemin gemide fiilen işleyip işlemediğine bakabilir.

Sayıları Kolay Hatırlamak

Sayı Ne anlatır Hafıza ipucu
6 Bölüm IX’taki kural sayısı Zincirin 6 halkası: kim, hangi gemi, ne, belge, sürdürme, denetim.
A.741(18) ISM Kodu’nu kabul eden IMO kararı Geri sayım gibi okuyun: “7-4-1, ISM geliyor.”
1987 Herald of Free Enterprise kazası Açık kalan kapı → ISM’in doğuşu.
1993 / 1994 ISM’in kabulü / Bölüm IX ile zorunlu hâle gelmesi “93’te yazıldı, 94’te bağlandı.”
500 GT Yük gemileri ve MODU’lar için eşik Yolcu gemisinde sınır yok; yükte “beş yüz ve üzeri”.
1 Temmuz 1998 1. dalga: yolcu + tanker / dökme yük / yüksek süratli yük “98 = önce riskliler.”
1 Temmuz 2002 2. dalga: diğer yük gemileri + MODU “02 = geri kalanlar.”
5 yıl DOC ve SMC azami süresi (ISM Kodu) İki belge, aynı beş yıl.
Yıllık DOC doğrulaması Merkez her yıl kontrol edilir; aksaklık tüm filoya yansır.
2.–3. yıldönümü SMC ara doğrulaması (genellikle) Beş yılın tam ortası.

Karıştırmayın

DOC mu, SMC mi?

DOC SMC
Şirketin karnesi Geminin karnesi
Gemide kopyası Gemide aslı
Yıllık doğrulama Ara doğrulama
Başka bir Akit Hükümet de düzenleyebilir (İdarenin talebiyle) Kural metnine göre İdare veya RO düzenler

Şirket mi, gemi sahibi mi?

  • Gemi sahibi her zaman ISM’deki şirket değildir.
  • Şirket, işletme sorumluluğunu ve ISM görevlerini fiilen üstlenen taraftır.

Bölüm IX metni mi, ISM Kodu mu?

Bölüm IX kural metninde ISM Kodu’nda
Gemi DOC sahibi şirketçe işletilir Beş yıllık azami geçerlilik
Sistem sürdürülür Yıllık / ara doğrulama
Ticari olmayan devlet gemileri kapsam dışı Geçici DOC / SMC

Belge mi, sistem mi?

  • Geçerli DOC ve SMC, sistemin sürdürüldüğünü tek başına kanıtlamaz (Kural 5).

Doğru mu, Yanlış mı?

  1. Bölüm IX esas olarak geminin donanımını düzenler.
  2. ISM’de “şirket” her zaman gemi sahibidir.
  3. 350 GT’luk bir yolcu gemisi Bölüm IX kapsamındadır.
  4. 2.000 GT’luk bir genel kargo gemisi için uygulama tarihi en geç 1 Temmuz 1998’dir.
  5. Bölüm IX, inşa tarihi ne olursa olsun uygulanır.
  6. Gemide SMC’nin aslı, DOC’un kopyası bulunur.
  7. DOC geri çekilirse şirketin gemilerinin SMC’leri geçerli kalır.
  8. DOC ve SMC’nin en fazla beş yıl geçerli olması Bölüm IX’un kural metninde yazar.
  9. Liman devleti kontrolü ISM açısından işletme gerekliliklerini de kapsar.
  10. Devletin ticari olmayan amaçlarla işlettiği gemiler kapsam dışıdır.

Cevaplar

  1. Y — Geminin nasıl yönetildiğini düzenler.
  2. Y — İşletme sorumluluğunu ve ISM görevlerini üstlenen yönetici veya çıplak gemi kiracısı da olabilir.
  3. D — Yolcu gemileri için tonaj sınırı yoktur.
  4. Y — “Diğer yük gemileri” için tarih 1 Temmuz 2002’dir.
  5. D — Yeni / mevcut gemi ayrımı yoktur.
  6. D — Kural 4’e göre böyledir.
  7. Y — SMC’ler de geçerliliğini yitirir.
  8. Y — Bu bilgi ISM Kodu’nun içeriğidir.
  9. D — Bölüm XI-1, Kural 4’teki kontrol işletme gerekliliklerini de kapsar.
  10. D — Kural 2’ye göre kapsam dışıdır.

Kopya Kâğıdı

Konu Bilmeniz gereken
Özü Donanım değil yönetim; ISM Kodu (A.741(18)) zorunlu
Doğuş 1987 Herald of Free Enterprise; 1993 kabul; 1994 Bölüm IX
Yapı 6 kural: tanımlar, uygulama, gereklilikler, belgelendirme, sürdürme, doğrulama ve kontrol
Şirket (K1) Sahip ya da işletmeyi ve ISM görevlerini üstlenen yönetici / çıplak gemi kiracısı
Uygulama (K2) İnşa tarihinden bağımsız
1. dalga Yolcu gemileri (tonaj sınırı yok) + ≥ 500 GT tanker, gaz taşıyıcı, dökme yük, yüksek süratli yük teknesi: 1 Temmuz 1998
2. dalga ≥ 500 GT diğer yük gemileri ve MODU: 1 Temmuz 2002
Kapsam dışı Ticari olmayan devlet gemileri; mekanik sevk gücü olmayan MODU’lar (MSC kararı)
Gereklilik (K3) Şirket ve gemi uyar; gemi yalnızca DOC sahibi şirketçe işletilir
DOC (K4) Şirkete; kopyası gemide
SMC (K4) Gemiye; aslı gemide; DOC düşerse düşer
Süreler (ISM Kodu) İkisi de en fazla 5 yıl; DOC yıllık, SMC ara doğrulama; geçici belgeler mümkün
Sürdürme (K5) Belge yetmez, sistem işlemeli
Doğrulama (K6) Periyodik; İdare, başka Akit Hükümet veya RO
Liman devleti (K6) Bölüm XI-1, Kural 4; işletme gereklilikleri dahil

Kaynak: International Maritime Organization (IMO). SOLAS Consolidated Edition. London: IMO Publications.