Bu Bölümde
Bölüm XI-2, uluslararası sefer yapan gemileri ve onlara hizmet veren liman tesislerini terör, korsanlık, kaçakçılık ve sabotaj gibi kasıtlı eylemlere karşı korumak için temel yükümlülükleri koyar ve ayrıntıları ISPS Kodu’na bırakır.
Kısa Özet
- Emniyet (safety) kazalara, güvenlik (security) kasıtlı eylemlere karşı korumadır. Bölüm XI-2 güvenliği düzenler.
- Bölüm 1 Temmuz 2004‘te yürürlüğe girdi. Ayrıntılar ISPS Kodu‘ndadır: A Kısmı zorunlu, B Kısmı tavsiye.
- Uluslararası sefer yapan yolcu gemilerine, 500 GT ve üzeri yük gemilerine, MODU’lara ve bunlara hizmet veren liman tesislerine uygulanır.
- Güvenlik seviyesini hem bayrak devleti hem liman devleti belirler. Farklıysa yüksek olan geçerlidir.
- SSAS, saldırı anında kıyıya sessiz uyarı gönderir. Gemide alarm çalmaz.
- Kaptan emniyet ve güvenlik kararlarında kısıtlanamaz. Emniyet ile güvenlik çatışırsa emniyet öne çıkar.
- Liman devleti önce ISSC‘ye bakar. Daha fazlası için açık gerekçe gerekir. Haksız tutulan gemi tazminat isteyebilir.
Bölüm XI-2’yi bir apartmanın güvenlik sistemi gibi düşünün. Apartmanda zaten yangın merdiveni ve sigorta kutusu vardır; bunlar emniyet içindir. Güvenlik sistemi ise başka bir şeye, kapıyı zorlayan hırsıza karşıdır. Görevli kapıda ziyaretçiyi kaydeder (Seviye 1). Mahallede hırsızlık artınca girişler azaltılır, devriye sıklaşır (Seviye 2). Kapının yanında bir de sessiz alarm butonu vardır; basılınca polise gider ama binada zil çalmaz, hırsız fark etmesin diye (SSAS). Apartman yöneticisi, güvenlik için yangın kapısını kilitlemek isteyen birine “Hayır, yangında kaçış yolu kapanır” diyebilir (kaptanın takdir yetkisi).
Benzetme, emniyet ile güvenliğin farkını ve sessiz alarmı iyi anlatır. Tutmadığı yer şu: Gemi bir ülkeden diğerine gider. Bu yüzden kurallar iki devlet arasında paylaşılır: bayrak devleti ve liman devleti. Ayrıca sistem yalnızca gemiyi değil, gemiye hizmet veren liman tesisini de kapsar.
Emniyet mi, Güvenlik mi? XI-2 ve ISPS Kodu
SOLAS’ın çoğu bölümü gemiyi yangın, su alma, çatışma gibi kazalara karşı korur. Bu emniyettir. Bölüm XI-2 ise birinin bilerek zarar vermeye çalıştığı durumları ele alır. Bu güvenliktir. Bölüm, Aralık 2002’deki Diplomatik Konferans’ta ISPS Kodu ile birlikte kabul edildi ve 1 Temmuz 2004’te yürürlüğe girdi. Bölüm 13 kısa kuraldan oluşan bir çerçevedir; ayrıntılar ISPS Kodu’ndadır.
| ISPS Kodu | Niteliği |
|---|---|
| A Kısmı | Zorunlu gereklilikler |
| B Kısmı | Tavsiye; A Kısmının nasıl uygulanacağına rehber |
ISPS Kodu’nda üç güvenlik seviyesi vardır: Seviye 1 normal, Seviye 2 yüksek risk, Seviye 3 olayın muhtemel ya da yakın olduğu istisnai durum.
Kolay hatırla: Emniyet = El değmeden olan kaza. Güvenlik = Gizli niyetli kişi.
Bölüm Kimlere Uygulanır? (Kural 2)
Ortak şart uluslararası seferdir. Bu şart yoksa bölüm uygulanmaz.
| Kapsamdakiler | Tonaj sınırı |
|---|---|
| Yolcu gemileri (yüksek süratli yolcu tekneleri dahil) | Yok |
| Yük gemileri (yüksek süratli yük tekneleri dahil) | 500 GT ve üzeri |
| Hareketli açık deniz sondaj üniteleri (MODU) | Yok |
| Bu gemilere hizmet veren liman tesisleri | — |
Kapsam dışı: savaş gemileri, donanma yardımcı gemileri ve ticari olmayan devlet hizmetindeki devlet gemileri. Ara sıra uluslararası gemi kabul eden tesislerde uygulama ölçüsüne Akit Hükümet karar verir. Karar bir liman tesisi güvenlik değerlendirmesine dayanır ve güvenlik seviyesini zayıflatmamalıdır.
Dikkat: 400 GT’lik bir yük gemisi uluslararası sefer yapsa da kapsam dışıdır. Ama 400 GT’lik bir yolcu gemisi uluslararası sefer yapıyorsa kapsamdadır.
Güvenlik Seviyesini Kim Belirler? (Kural 3, 4 ve 7)
Görev iki devlete düşer. Bayrak devleti kendi gemileri için seviyeyi belirler ve bildirir. Liman/kıyı devleti ise kendi liman tesisleri ve limanına girecek gemiler için belirler. Seviye değişince bilgi güncellenir.
İki seviye farklıysa ne olur? Liman devletininki daha yüksekse gemi yüksek olana uyar. Yükseltmeye de gecikmeden uyum sağlar.
Kıyı devletinin karasularındaki gemilere karşı da görevleri vardır (Kural 7). Güvenlik seviyesini bildirir. Gemilerin tavsiye isteyebileceği ve endişelerini bildirebileceği bir irtibat noktası sağlar. Saldırı riski görürse gemileri ve İdarelerini seviye ve alınacak önlemler hakkında bilgilendirir.
Bayrak devleti: Seviye 1 Liman devleti: Seviye 2
↘ ↙
Gemi → Seviye 2 (yüksek olan), gecikmeden
Kolay hatırla: “İki seviye varsa yukarı bak.”
Şirket ve Gemi Ne Yapmalı? (Kural 4 ve 5)
Şirketler ve gemiler bu bölüme ve ISPS Kodu A Kısmına uyar; B Kısmını dikkate alır. Geminin uyumu doğrulanır ve Uluslararası Gemi Güvenlik Sertifikası (ISSC) ile belgelendirilir. Gemi uyum sağlayamıyorsa bunu yetkili makama bildirir. Bildirim, gemi/liman arayüzünden veya limana girişten, hangisi önceyse ondan önce yapılır.
Kural 5, şirkete özel bir görev verir. Şu bilgiler gemide, kaptanın elinde her zaman bulunur:
| Soru | Cevap nerede? |
|---|---|
| Mürettebatı kim atıyor? | Gemide |
| Geminin kullanımına kim karar veriyor? | Gemide |
| Gemi kiralanmışsa çarter tarafları kim? | Gemide |
Dikkat: Gemi limana girmeden açıkta bir gemi/liman arayüzü yapacaksa (ör. demir yerinde malzeme alımı), uyumsuzluk bildirimi ondan önce yapılır.
Sessiz Alarm: SSAS (Kural 6)
Gemi güvenlik uyarı sistemi (SSAS), saldırı anında kıyıdaki yetkili makama (şirket de olabilir) gizlice uyarı gönderir. Uyarıda geminin kimliği, konumu ve güvenliğinin tehdit altında olduğu yer alır. Uyarı, kapatılana veya sıfırlanana kadar sürer. Sistem başka gemilere uyarı göndermez ve gemide alarm çaldırmaz.
- Köprüüstünden ve en az bir başka yerden devreye alınabilir.
- Butonlar yanlışlıkla basılmayı önleyecek şekilde tasarlanır.
- Bölüm IV’teki telsiz tesisatıyla da sağlanabilir.
| Hangi gemi? | Ne zamana kadar? |
|---|---|
| 1 Temmuz 2004 ve sonrası inşa | İnşadan itibaren |
| Önceden inşa yolcu gemileri; 500 GT ve üzeri petrol/kimyasal tankeri, gaz taşıyıcı, dökme yük gemisi, yüksek süratli yük teknesi | 1 Temmuz 2004 sonrası ilk telsiz tesisatı sörveyi |
| Önceden inşa diğer 500 GT ve üzeri yük gemileri ve MODU’lar | 1 Temmuz 2006 sonrası ilk telsiz tesisatı sörveyi |
Uyarıyı alan İdare, geminin yakınındaki devletlere derhal haber verir. Başka bayraklı bir gemiden uyarı alan Akit Hükümet, ilgili İdareye ve gerekiyorsa yakındaki devletlere derhal haber verir.
Benzetme: SSAS, bankadaki veznedarın masa altındaki sessiz butonu gibidir: Polis haberdar olur, soyguncu olmaz. Fark şu: SSAS bir tehlike (distress) alarmı değildir; yakındaki gemileri çağırmaz.
Son Söz Kaptanındır (Kural 8)
Kaptan, mesleki yargısıyla emniyet ve güvenlik için gerekli gördüğü kararlarda şirket, çarterer veya başka biri tarafından kısıtlanamaz. Kişileri ve eşyalarını gemiye almayı reddedebilir. Akit Hükümetin usulüne uygun yetkilendirdiği kişiler bunun dışındadır. Konteynerler dahil yük yüklemeyi de reddedebilir.
Emniyet ile güvenlik çatışırsa kaptan emniyeti korumak için gereken gereklilikleri uygular. Güvenlik seviyesiyle mümkün olduğunca orantılı geçici güvenlik önlemleri alabilir.
Çatışma → Emniyet gereklilikleri uygulanır → Geçici güvenlik önlemi → Derhal İdareye (gerekirse liman devletine) bilgi → İdare çatışmayı çözer
Kolay hatırla: Kilitli kapı yangında kaçış yolunu kapatıyorsa önce can, sonra kilit.
Liman Devleti Yabancı Gemiyi Nasıl Denetler? (Kural 9)
Limandayken: Kontrol önce gemide geçerli bir ISSC veya Geçici ISSC olup olmadığına bakmakla sınırlıdır. Geçerli sertifika kabul edilir. Açık gerekçe varsa ya da sertifika gösterilemezse orantılı kontrol önlemleri uygulanır: denetleme, geciktirme, tutma, faaliyet kısıtlama, limandan çıkarma veya daha hafif idari önlemler.
Girişten önce: Liman devleti bilgi isteyebilir: geçerli sertifika ve veren makam, şu anki seviye, önceki limanlardaki seviye ve ek önlemler, gemiden gemiye faaliyetler, diğer pratik bilgiler. Gemi bu kayıtları son 10 liman tesisi uğrağı için tutar. Gemi güvenlik planının ayrıntıları istenemez. Kaptan bilgi vermeyi reddedebilir, ama bunun girişin reddiyle sonuçlanabileceğini bilerek.
Uyumsuzluk şüphesinde önce gemi ile İdaresi arasında iletişim kurulur. Sonuç alınamazsa veya başka açık gerekçeler varsa şu adımlar atılabilir:
- Uyumsuzluğun giderilmesini istemek
- Geminin karasularında veya iç sularda belirlenen bir yere gitmesini istemek
- Gemi karasularındaysa denetlemek
- Limana girişi reddetmek
Kaptan, niyet bildirilince limana girmekten vazgeçebilir; o zaman kural uygulanmaz.
Sınırlar:
- Hafif idari önlemler dışındaki önlemlerde İdare derhal yazılı bilgilendirilir; RSO ve IMO da bilgilendirilir.
- Giriş reddi ve limandan çıkarma için iki şart birlikte gerekir: yakın tehdit ve başka uygun yol olmaması.
- Önlemler, uyumsuzluk giderilene kadar sürer.
- Haksız tutulan veya geciktirilen gemi tazminat hakkı kazanır.
- Acil durum, insani nedenler ve güvenlik amaçlı erişim engellenemez.
Benzetme: Sınırdaki pasaport kontrolü gibidir. Geçerli pasaport genellikle yeterlidir. Ayrıntılı aramaya ancak somut bir şüphe varsa geçilir.
Liman Tesisleri, Esneklik ve IMO’ya Bildirim (Kural 10–13)
Liman tesisleri (Kural 10): ISPS Kodu A Kısmına uyar. Önce değerlendirme (PFSA) ile zayıf noktalar bulunur. Sonra buna dayanan plan (PFSP) hazırlanır, onaylanır ve uygulanır. Akit Hükümet, her seviye için önlemleri ve Güvenlik Bildirimi (DoS) ne zaman isteneceğini belirler.
| Kural 11 — Alternatif anlaşma | Kural 12 — Eşdeğer düzenleme |
|---|---|
| Devletler arası, yazılı | Tek devletin kendi gemisi veya tesisi için |
| Sabit rotacourselı kısa uluslararası seferler | Belirli gemi/tesis veya grubu |
| Kapsamdaki gemi, kapsam dışı gemiyle gemiden gemiye faaliyet yapamaz | Önlemler A Kısmı kadar etkili olmalı |
| Düzenli aralıklarla gözden geçirilir | Ayrıntılar IMO’ya bildirilir |
IMO’ya bildirim (Kural 13): Akit Hükümetler ulusal makamları, SSAS uyarılarını ve kontrol bildirimlerini alacak, gemilere tavsiye verecek her zaman ulaşılabilir kişileri, RSO’ları ve onaylı PFSP listesini IMO’ya bildirir. İlk bildirimlerin son tarihi 1 Temmuz 2004‘tür. Onaylı planların güncel listesi 5 yılda bir yenilenir.
Kolay hatırla: Önce Assessment (değerlendirme), sonra Plan: “Önce teşhis, sonra tedavi.”
Sayıları Kolay Hatırlamak
| Sayı | Ne anlatır | Hafıza ipucu |
|---|---|---|
| Aralık 2002 | Bölüm ve ISPS Kodu’nun kabulü | Kabul 2002 sonu, yürürlük 2004 ortası. |
| 1 Temmuz 2004 | Yürürlük; yeni gemilerde SSAS; ilk IMO bildirimleri | “2004 her şeyin başlangıcı.” |
| 1 Temmuz 2006 | Mevcut “diğer” yük gemileri ve MODU’lar için SSAS başlangıcı | Riskli gemiler önce (2004), diğerleri 2 yıl sonra (2006). |
| 500 GT | Yük gemisi tonaj eşiği | “Beş yüz altı yük gemisi, kapsam dışı.” |
| 0 (sınır yok) | Yolcu gemisi ve MODU tonaj eşiği | Yolcu varsa büyüklüğe bakılmaz. |
| 3 | Güvenlik seviyesi sayısı | Normal – yüksek – istisnai: trafik ışığı gibi yeşil, sarı, kırmızı. |
| 2 | Seviyeyi belirleyen devlet; SSAS’ın en az devreye alma noktası; giriş reddi için birlikte gereken şart | “İkili bölüm.” |
| 10 | Kaydı tutulan son liman tesisi uğrağı | “Son on liman, on parmak.” |
| 13 | Bölümdeki kural sayısı | XI-2’de 13 kural. |
| 5 yıl | Onaylı PFSP listesinin yenilenmesi | “Beş yılda bir liste tazelenir.” |
Karıştırmayın
Emniyet mi, güvenlik mi?
| Emniyet (safety) | Güvenlik (security) |
|---|---|
| Kazalara ve doğal tehlikelere karşı | Kasıtlı eylemlere karşı |
| Örnek: yangın, çatışma, fırtına | Örnek: terör, korsanlık, kaçakçılık, sabotaj |
| Bölüm II-2, III, IX, XI-1 vb. | Bölüm XI-2 ve ISPS Kodu |
SSAS mı, tehlike alarmı mı?
| SSAS | Tehlike (distress) alarmı |
|---|---|
| Yalnızca kıyıdaki yetkili makama, sessizce | Yakındaki gemileri ve kurtarma merkezlerini harekete geçirmek için |
| Gemide alarm çalmaz | Duyurulması amaçlanır |
Kural 11 mi, Kural 12 mi?
- Kural 11: Devletler arası, yazılı, sabit rotalı kısa seferler için.
- Kural 12: Tek devlet, kendi gemisi veya tesisi için eşdeğer önlem.
İki seviye varsa hangisi?
- “Bayrak devletininki geçerli” değildir. Liman devletininki daha yüksekse o uygulanır.
Doğru mu, Yanlış mı?
- Bölüm XI-2, kazalara karşı emniyeti düzenler.
- ISPS Kodu’nun A Kısmı zorunlu, B Kısmı tavsiye niteliğindedir.
- Uluslararası sefer yapan 450 GT’lik bir yük gemisi bölümün kapsamındadır.
- Yolcu gemileri için tonaj sınırı yoktur.
- Liman devletinin seviyesi daha yüksekse gemi yine bayrak devletinin seviyesine uyar.
- SSAS devreye alınınca gemide sesli alarm çalar.
- SSAS köprüüstü ve en az bir başka yerden devreye alınabilmelidir.
- Liman devleti, giriş öncesinde gemi güvenlik planının ayrıntılarını isteyebilir.
- Haksız yere tutulan gemi tazminat hakkı kazanır.
- Emniyet ile güvenlik çatışırsa kaptan emniyeti korumak için gereken gereklilikleri uygular.
Cevaplar
- Y — Kasıtlı eylemlere karşı güvenliği düzenler.
- D — B Kısmı A Kısmının nasıl uygulanacağına rehberdir.
- Y — Yük gemisi eşiği 500 GT ve üzeridir.
- D — Yolcu gemileri ve MODU’lar için sınır yoktur.
- Y — Yüksek olan seviyeye uyar.
- Y — Gemide alarm çalmaz, başka gemilere de gitmez.
- D — Yanlışlıkla devreye almayı önleyecek şekilde tasarlanır.
- Y — Gemi güvenlik planının ayrıntıları bu kapsamda değildir.
- D — Kayıp veya zarar için tazminat hakkı doğar.
- D — Ayrıca orantılı geçici güvenlik önlemleri alabilir ve İdareyi derhal bilgilendirir.
Kopya Kâğıdı
| Konu | Bilmeniz gereken |
|---|---|
| Ana fikir | Güvenlik (security): kasıtlı eylemlere karşı koruma |
| Tarih | Aralık 2002’de kabul; 1 Temmuz 2004’te yürürlük |
| ISPS Kodu | A Kısmı zorunlu, B Kısmı tavsiye |
| Kapsam (Kural 2) | Uluslararası sefer: yolcu gemisi (sınırsız), yük gemisi ≥ 500 GT, MODU; liman tesisleri |
| Kapsam dışı | Savaş gemileri, donanma yardımcı gemileri, ticari olmayan devlet gemileri |
| Güvenlik seviyesi (Kural 3–4) | Bayrak ve liman devleti belirler; yüksek olan geçerli, gecikmeden uyulur |
| ISSC ve bildirim (Kural 4) | Uyum ISSC ile belgelenir; uyumsuzluk arayüz veya girişten önce bildirilir |
| Şirket (Kural 5) | Mürettebat, kullanım ve çarter bilgileri gemide, kaptanda |
| SSAS (Kural 6) | Sessiz, kıyıya; alarm yok, başka gemiye yok; köprüüstü + en az 1 yer |
| Kıyı devleti (Kural 7) | Seviye bilgisi ve irtibat noktası |
| Kaptan (Kural 8) | Kısıtlanamaz; çatışmada emniyet; derhal İdareye bilgi |
| Liman devleti (Kural 9) | Önce ISSC; açık gerekçede orantılı önlem; son 10 uğrak; SSP ayrıntısı istenemez |
| En ağır önlem | Yakın tehdit + başka yol yok; haksız tutmada tazminat |
| Liman tesisleri (Kural 10) | PFSA → PFSP; DoS ne zaman isteneceği belirlenir |
| Esneklik (Kural 11–12) | Alternatif anlaşma (devletler arası) / eşdeğer düzenleme (tek devlet) |
| IMO’ya bildirim (Kural 13) | İlk bildirim 1 Temmuz 2004; PFSP listesi 5 yılda bir |
Kaynak: International Maritime Organization (IMO). SOLAS Consolidated Edition. London: IMO Publications.