Bu Bölümde

Bölüm XI-1, geminin kim olduğunu, kime ait olduğunu, geçmişini ve kimin tarafından ne kadar iyi denetlendiğini izlenebilir kılan birkaç ayrı emniyet önlemini tek çatı altında toplar.

Kısa Özet

  • Bölüm XI-1 bir “toplama” bölümdür. Ortak amacı şeffaflık ve izlenebilirliktir. 1994’te “Bölüm XI” adıyla eklendi, 2002’de XI-2 gelince adı XI-1 oldu.
  • Gemi adına sörvey yapan tanınmış kuruluşlar (RO), RO Kodu‘na göre yetkilendirilir.
  • Dökme yük gemileri ve petrol tankerleri, yaşlandıkça daha sıkı denetlenir (ESP, yoğunlaştırılmış sörvey).
  • Gemiye ömür boyu değişmeyen bir IMO numarası verilir. Şirket ve kayıtlı sahip de kendi numarasını alır.
  • Sürekli Özet Kaydı (CSR), geminin bayrak, ad ve sahip geçmişini gemide tutar. Eski kayıtlar silinemez.
  • Liman devleti, açık gerekçe varsa mürettebatın temel prosedürleri bilip bilmediğini de denetler.
  • Kazalar suçlu bulmak için değil, önlemek için soruşturulur. Her gemide kapalı mahaller için gaz ölçüm cihazı bulunur.

Bölüm XI-1’i bir insanın resmî kayıt dosyası gibi düşünün. Kişinin değişmeyen bir kimlik numarası vardır (IMO numarası). Bir nüfus kaydı vardır; soyadı veya adres değişse de eski bilgiler silinmez, yenisi altına eklenir (CSR). Kişinin işvereni ve ev sahibi ayrı kayıtlıdır (şirket ve kayıtlı sahip numaraları). Yaşı ilerledikçe sağlık kontrolleri sıklaşır ve ayrıntılanır (ESP). Muayeneyi yapan doktorların da yetkili ve nitelikli olması gerekir (RO Kodu).

Benzetme, “kimlik ve iz” fikrinde iyi tutar. Tutmadığı yer şu: Bölüm XI-1 ayrıca liman denetimi, kaza soruşturması ve gaz ölçüm cihazı gibi kimlikle doğrudan ilgisi olmayan konuları da kapsar. Bunlar da aynı amaca, yani emniyetin kâğıtta değil gerçekte sağlanmasına hizmet eder.

Bölüm XI-1 Neden “Toplama” Bir Bölümdür?

Çoğu SOLAS bölümü tek bir teknik konuyu ele alır: yangın, can kurtarma, seyir gibi. Bölüm XI-1 ise ayrı görünen yedi konuyu bir araya getirir. Hepsini birleştiren soru şudur: “Bu gemi kimdir, geçmişi nedir, kim tarafından ve ne kadar iyi denetlenmektedir?”

Grup Kurallar Konu
Gemiyi kim denetliyor? 1, 2, 2-1 Tanınmış kuruluşlar, ESP, sörvey süreleri
Gemi ve sahipleri kim? 3, 3-1, 5 IMO numarası, şirket/sahip numarası, CSR
İşletme ve kazalar 4, 6 Liman devleti kontrolü, kaza soruşturması
Somut donanım 7 Atmosfer ölçüm cihazı

Kolay hatırla: XI-1 emniyet (safety), XI-2 güvenlik (security). “1” önce geldi: 1994’te Bölüm XI olarak eklendi, 2002’de XI-2 gelince “-1” eki aldı.

Gemiyi Kim, Ne Kadar Sıkı Denetler? (Kural 1, 2, 2-1)

Kural 1: İdare (bayrak devleti), sörvey yetkisini tanınmış kuruluşlara (klas kuruluşları dahil) devredebilir. Bunu SOLAS’a ve RO Kodu‘na göre yapar. RO Kodu’nun Kısım 1 ve 2’si zorunlu, Kısım 3’ü tavsiye niteliğindedir. Kod hem SOLAS hem MARPOL’de kullanılır. Bu yüzden MSC ve MEPC’nin değişiklikleri aynı metinle, aynı anda yürürlüğe girmelidir.

Kural 2: Dökme yük gemileri ve petrol tankerleri, 2011 ESP Kodu‘na göre yoğunlaştırılmış sörveye tabidir. ESP Kodu; yaşla genişleyen yakın inceleme, kalınlık ölçümü ve kaplama değerlendirmesi gibi ek işler öngörür.

Kural 2-1: ESP dışındaki yük gemilerinde ara ve yenileme sörveyleri, ESP Kodu’ndaki süreler içinde yapılıp tamamlanabilir. Yani sörvey bir zaman aralığına yayılabilir.

Dikkat: Kural 2-1, ESP’nin yoğun içeriğini (yakın inceleme, kalınlık ölçümü) diğer gemilere getirmez. Sadece sörveyin zamanlamasında esneklik sağlar.

Gemi Nasıl Tanınır? (Kural 3 — IMO Numarası)

IMO numarası gemiye bir kez verilir. Gemi adı, bayrağı veya sahibi değişse bile değişmez. Uygulamada “IMO” harfleriyle başlayan yedi haneli bir numaradır. Numara, Bölüm I sertifikalarına yazılır ve gemiye kalıcı olarak işaretlenir.

Kime verilir? Eşik
Yolcu gemileri 100 GT ve üzeri
Yük gemileri 300 GT ve üzeri
İşaretleme Nerede? En az harf yüksekliği
Dış (görünür) Kıç; veya gemi ortasında iki bordada; veya üst yapının iki yanında ya da ön yüzünde. Yolcu gemisinde ayrıca havadan görülen yatay bir yüzeyde 200 mm
İç (kolay erişilir yerde) Makine mahallinin uç enine perdesi; veya ambar ağzı; tankerde pompa dairesi; ro-ro gemisinde ro-ro mahallinin uç enine perdesi 100 mm

İşaret kontrast renkle boyanır. Kabartma, oyma, nokta zımbalama veya eşdeğer bir yöntemle kolay silinmez hâle getirilir. Çelik/metal olmayan gemilerde yöntemi İdare onaylar.

Kolay hatırla: Dış 200, iç 100: “Uzaktan görülecek olan büyük yazılır.” Dış işaret tanımak için, iç işaret dış boyanınca gerçek kimliği bulmak içindir.

Gemiyi Kim İşletiyor, Kime Ait? (Kural 3-1)

Gemiye numara vermek yetmez; arkasındaki sorumlular da izlenmelidir. Her şirkete ve kayıtlı sahibe de IMO sistemine uygun bir kimlik numarası verilir. Kayıtlı sahibi İdare belirler. Şirket, Bölüm IX’daki ISM tanımına göredir (geminin işletme sorumluluğunu üstlenen kuruluş).

Numara Kime Nereye yazılır
IMO gemi numarası Gemiye Bölüm I sertifikaları; gövde ve iç yapı
Şirket numarası ISM şirketine DOC, SMC ve ISSC
Kayıtlı sahip numarası Kayıtlı sahibe CSR

Şirket numarası, bu belgelerin 1 Ocak 2009 veya sonrasında düzenlendiği ya da yenilendiği tarihten itibaren yazılır.

Benzetme: Kayıtlı sahip evin tapu sahibi, şirket ise evi işleten yönetici gibidir. Aynı kişi olabilirler ama olmak zorunda değiller; bu yüzden iki ayrı numara vardır.

Geminin Geçmişi Nerede Durur? (Kural 5 — CSR)

IMO numarası “hangi gemi?”, şirket ve sahip numaraları “bugün kimin?” sorusunu cevaplar. CSR ise “dün kimindi, hangi adla, hangi bayrakla?” sorusunu cevaplar. Bölüm I’in uygulandığı her gemiye İdare bir CSR düzenler. 1 Temmuz 2004’ten önce inşa edilmiş gemilerde CSR en azından 1 Temmuz 2004’ten itibaren geçmişi gösterir.

CSR’deki bilgiler mantıklı bir sırayla dizilir:

Bayrak (1-2) → Gemi (3-5) → Sahip ve kiracı (6-8) → Şirket (9-10) → Denetleyenler (11-14) → Sicilden çıkış (15)

Bir bilgi değişince:

Değişiklik olur → Şirket veya kaptan, İdarenin yetkisiyle CSR'ye işler → İdare en geç 3 ay içinde güncel sürümü düzenler
  • Dili İngilizce, Fransızca veya İspanyolcadır; İdarenin resmî dilinde çevirisi eklenebilir.
  • Önceki kayıtlar değiştirilemez, silinemez, karalanamaz.
  • Bayrak, sahip, çıplak gemi kiracısı veya şirket değişse de CSR gemide kalır. Yeni İdare önceki CSR’leri kendi CSR’sine ekler.

Dikkat: Gemi satılınca CSR eski sahiple gitmez; gemide kalır. Eski bayrak devleti, kendi dönemine ait kopyayı yeni bayrak devletine iletir.

Liman Devleti Yalnızca Belgelere mi Bakar? (Kural 4)

Olağan liman devleti kontrolü (Bölüm I, Kural 19) esas olarak sertifikalara bakar. Ama belgeleri tam olan bir gemide mürettebat yangın pompasını çalıştıramıyorsa gemi gerçekte emniyetli değildir. Kural 4 burada devreye girer. Kaptanın veya mürettebatın temel gemi içi prosedürleri bilmediğine dair açık gerekçeler varsa, liman devleti işletme gerekliliklerini de kontrol eder. Durum düzeltilene kadar gemi limandan ayrılamaz. Kontrolde Kural 19’un usulleri uygulanır.

Açık gerekçe → İşletme kontrolü (ör. tatbikat) → Eksik var mı? → Evet: düzeltilene kadar gemi limanda

Kolay hatırla: Kural 19 “kâğıda“, Kural 4 “ellere” bakar.

Kaza Soruşturması ve Gaz Ölçümü (Kural 6 ve 7)

Kural 6: Her İdare, deniz kazalarını ve olaylarını Kaza Soruşturma Kodu‘na (MSC.255(84)) göre soruşturur. Kod’un Kısım I ve II’si zorunludur. Kısım III (rehberlik) mümkün olan en geniş ölçüde dikkate alınır. Temel ilke: Amaç suçlu bulmak değil, benzer kazaları önlemektir. Kural 6, Bölüm I, Kural 21’deki genel soruşturma yükümlülüğüne eklenir.

Kural 7: Bölüm I’in uygulandığı her gemide taşınabilir atmosfer ölçüm cihazı bulunur. Cihaz, kapalı mahale girmeden önce en az dört gazı ölçebilmelidir. Cihazların kalibrasyonu için uygun imkân sağlanır; kalibrasyon üretici talimatına göre gemide veya karada yapılabilir.

Gaz Neden önemli?
Oksijen (O₂) Azlığı bilinç kaybı ve ölüm; fazlası yangın riski
Yanıcı gaz veya buhar Patlama ve yangın
Hidrojen sülfür (H₂S) Çok zehirli
Karbon monoksit (CO) Renksiz, kokusuz, zehirli

Dikkat: Bump test (kullanım öncesi doğruluk kontrolü) kalibrasyon değildir. Kural 7’nin istediği kalibrasyon imkânıdır.

Sayıları Kolay Hatırlamak

Sayı Ne anlatır Hafıza ipucu
1994 Bölüm “XI” adıyla eklendi Önce tek bölüm vardı.
2002 XI-2 eklendi, ad XI-1 oldu “İkinci” bölüm 2002’de geldi.
100 GT IMO numarası eşiği, yolcu gemisi Yolcu taşıyan daha küçükten başlar.
300 GT IMO numarası eşiği, yük gemisi Yük gemisi 3 kat daha büyük eşik.
200 mm Dış işaretleme en az harf yüksekliği Dış = büyük = 200.
100 mm İç işaretleme en az harf yüksekliği İç = yarısı = 100.
1 Ocak 2009 Şirket numarasının belgelere ve sahip/şirket numaralarının CSR’ye girişi “2009’da numaralar belgelere girdi.”
1 Temmuz 2004 Eski gemilerde CSR geçmişinin en az başladığı tarih CSR’nin “doğum günü”.
3 ay CSR güncellemesi için en geç süre “Bir mevsim içinde güncelle.”
15 CSR’deki asgari bilgi sayısı Bayraktan sicilden çıkışa 15 adım.
4 Ölçülmesi gereken gaz sayısı O₂ – yanıcı – H₂S – CO.
2011 ESP Kodu’nun sürümü “2011 ESP.”

Karıştırmayın

Kural 2 mi, Kural 2-1 mi?

Kural 2 Kural 2-1
Dökme yük gemileri ve petrol tankerleri ESP dışındaki yük gemileri
ESP’nin yoğun içeriği uygulanır Yalnızca sörvey süreleri esnetilir

Şirket mi, kayıtlı sahip mi?

Şirket Kayıtlı sahip
Bölüm IX (ISM) tanımı; işletmeci İdare belirler; sicildeki malik
Numarası DOC, SMC ve ISSC’de Numarası CSR’de

Bölüm I, Kural 19 mu, Bölüm XI-1, Kural 4 mü?

  • Kural 19: Sertifikaların geçerliliğine bakar.
  • Kural 4: Açık gerekçe varsa mürettebatın temel prosedürleri bilip bilmediğine bakar; usul yine Kural 19’unkidir.

Bölüm XI-1 mi, XI-2 mi?

  • XI-1: Emniyet (safety) önlemleri.
  • XI-2: 2002’de eklenen güvenlik (security) bölümü.

Doğru mu, Yanlış mı?

  1. Bölüm XI-1, SOLAS’a 2002’de eklenmiştir.
  2. RO Kodu’nun üç kısmı da zorunludur.
  3. ESP, dökme yük gemileri ve petrol tankerlerine uygulanır.
  4. Kural 2-1, ESP dışındaki yük gemilerine kalınlık ölçümü zorunluluğu getirir.
  5. 250 GT’lik bir yolcu gemisine IMO numarası verilmesi gerekir.
  6. IMO numarasının dış işaretlemesi en az 100 mm yüksekliğinde olmalıdır.
  7. Şirket kimlik numarası DOC, SMC ve ISSC’ye yazılır.
  8. Gemi satıldığında CSR eski sahiple birlikte gemiden ayrılır.
  9. CSR’deki eski bir kayıt hatalıysa silinebilir.
  10. Kaza Soruşturma Kodu’na göre soruşturmanın amacı benzer kazaları önlemektir.

Cevaplar

  1. Y — 1994’te “Bölüm XI” adıyla eklendi; 2002’de XI-2 gelince adı XI-1 oldu.
  2. Y — Kısım 1 ve 2 zorunlu, Kısım 3 tavsiye niteliğindedir.
  3. D — 2011 ESP Kodu’na göre.
  4. Y — Yalnızca ara ve yenileme sörveylerinin zamanlamasında esneklik sağlar.
  5. D — Yolcu gemisi eşiği 100 GT’dir.
  6. Y — Dış en az 200 mm, iç en az 100 mm’dir.
  7. D — 1 Ocak 2009 veya sonrasında düzenlenen ya da yenilenen belgelere.
  8. Y — CSR gemide kalır.
  9. Y — Önceki kayıtlar değiştirilemez, silinemez, karalanamaz.
  10. D — Amaç suçlu bulmak değil, kazaları önlemektir.

Kopya Kâğıdı

Konu Bilmeniz gereken
Bölümün tarihi 1994’te Bölüm XI; 2002’de XI-2 gelince XI-1
Ortak amaç Şeffaflık ve izlenebilirlik
Tanınmış kuruluşlar (Kural 1) RO Kodu; Kısım 1–2 zorunlu, Kısım 3 tavsiye; MSC ve MEPC değişiklikleri aynı ve aynı anda
ESP (Kural 2) Dökme yük gemileri ve petrol tankerleri; 2011 ESP Kodu
Diğer yük gemileri (Kural 2-1) Ara ve yenileme sörveyleri ESP Kodu’ndaki sürelere yayılabilir
IMO numarası (Kural 3) Yolcu ≥ 100 GT, yük ≥ 300 GT; değişmez
İşaretleme (Kural 3) Dış ≥ 200 mm, iç ≥ 100 mm; kalıcı, kontrast renk
Şirket/sahip numarası (Kural 3-1) Şirket numarası DOC, SMC, ISSC’de; 1 Ocak 2009’dan itibaren
İşletme kontrolü (Kural 4) Açık gerekçe varsa; düzeltilene kadar gemi limandan ayrılamaz; Kural 19 usulleri
CSR (Kural 5) İdare düzenler, gemide tutulur; eski gemilerde en az 1 Temmuz 2004’ten itibaren
CSR güncellemesi En geç 3 ay; arada şirket veya kaptan işler
CSR kuralları İngilizce/Fransızca/İspanyolca; eski kayıtlar silinemez; devirde gemide kalır
Kaza soruşturması (Kural 6) Kaza Soruşturma Kodu; Kısım I–II zorunlu; amaç önlemek
Gaz ölçüm cihazı (Kural 7) Taşınabilir; O₂, yanıcı gaz, H₂S, CO; kalibrasyon imkânı

Kaynak: International Maritime Organization (IMO). SOLAS Consolidated Edition. London: IMO Publications.