Bu Bölümde

Bölüm I, SOLAS’ın teknik kurallarının hangi gemilere uygulanacağını, kimin denetleyeceğini, hangi sertifikanın ne kadar geçerli olacağını ve liman devletinin gemiyi nasıl kontrol edeceğini düzenleyen “idari omurga”dır.

Kısa Özet

  • Bölüm I teknik kural koymaz; diğer bölümlerin nasıl uygulanıp denetleneceğini söyler. 3 kısım, 21 kuraldan oluşur.
  • Kurallar, aksi belirtilmedikçe yalnızca uluslararası sefer yapan gemilere uygulanır.
  • 12’den fazla yolcu taşıyan gemi yolcu gemisidir; geri kalan her gemi yük gemisidir.
  • Gemiyi bayrak devleti (İdare) denetler; işi klas kuruluşuna devredebilir ama sorumluluk İdarede kalır.
  • Yolcu gemisi sertifikası 12 ay, yük gemisi sertifikaları en fazla 5 yıl geçerlidir. Ara sörvey pencereleri yıldönümü tarihinin ±3 ayıdır.
  • Liman devleti geçerli sertifikayı kabul eder; açık gerekçe varsa ayrıntılı inceler, gerekirse gemiyi alıkoyar.
  • Kaza soruşturmasının amacı suçlu bulmak değil, kuralları geliştirmektir.

Bölüm I’i bir araç muayene sistemi gibi düşünün. Hangi araçların muayeneye gireceği (kapsam), muayeneyi kimin yaptığı (İdare ve yetkili kuruluşlar), muayenenin ne sıklıkla yenileneceği (sörvey döngüsü), verilen belgenin ne kadar geçerli olduğu (sertifika süresi) ve trafik polisinin yolda belgeyi nasıl kontrol ettiği (liman devleti kontrolü) burada yazılıdır. Frenin, lastiğin, farın teknik şartları ise başka yönetmeliklerdedir; SOLAS’ta da bunlar diğer bölümlerdedir.

Benzetmenin tuttuğu yer: belge geçerliyse yoldaki kontrol genelde belgeye bakar, ama göze batan bir arıza varsa daha ayrıntılı inceleme yapılır. Tutmadığı yer: bir gemi farklı devletlerin limanlarına gider ve bu devletler, bayrak devletinin sertifikasını kendi sertifikaları gibi kabul etmek zorundadır. Karadaki araç muayenesinde böyle uluslararası bir karşılıklı tanıma zinciri yoktur.

Bölüm I Kime Uygulanır ve Temel Tanımlar Neler?

Kural 1’e göre kurallar, aksi açıkça belirtilmedikçe yalnızca uluslararası sefer yapan gemilere uygulanır. Uluslararası sefer, Sözleşmenin uygulandığı bir ülkeden o ülke dışındaki bir limana (veya tersi) yapılan seferdir. Ama bu ilk filtredir; her bölümün kendi uygulama kuralına da bakılır. Kural 2, SOLAS’ın ortak dilini tanımlar.

Terim Kısaca
İdare Bayrak devletinin hükümeti
Yolcu Kaptan, mürettebat, gemide işle ilgili çalışanlar ve 1 yaşından küçük çocuklar dışındaki herkes
Yolcu gemisi 12’den fazla yolcu taşıyan gemi
Yük gemisi Yolcu gemisi olmayan her gemi
Yeni gemi Omurgası 25 Mayıs 1980‘de veya sonrasında kızağa konmuş gemi
Mil 1.852 m (6.080 fit)
Yıldönümü tarihi Sertifikanın bitiş tarihine karşılık gelen, her yılın gün ve ayı

Kolay hatırla: “12 dahil değil, 13 yolcu gemisi yapar.” Tam 12 yolcu taşıyan gemi yolcu gemisi değildir. Bebek (1 yaş altı) ve mürettebat sayıya girmez.

İstisna, Muafiyet ve Eşdeğer Arasındaki Fark Ne?

İstisna (Kural 3): Aksi belirtilmedikçe kurallar şu gemilere hiç uygulanmaz: savaş ve asker taşıma gemileri, 500 GT altı yük gemileri, mekanik güçle yürütülmeyen gemiler, ilkel ahşap gemiler, ticari olmayan gezi yatları, balıkçı gemileri. Büyük Göller ve St. Lawrence Nehri’nin belirlenen kesiminde yalnızca sefer yapan gemilere de, Bölüm V dışında, uygulanmaz. Bu karar Sözleşmenindir; takdir yoktur.

Muafiyet (Kural 4): İdare belirli bir gemiyi iki durumda muaf tutabilir: olağanüstü koşullarda tek seferlik uluslararası sefer veya yenilikçi tasarım (Bölüm II-1, II-2, III ve IV’ün bazı hükümlerinden). Gemiye Muafiyet Sertifikası verilir. Yenilikçi tasarım muafiyeti IMO’ya bildirilir.

Eşdeğer (Kural 5): Kuralın istediği donanım yerine, en az onun kadar etkili olduğu deneme veya başka yollarla tespit edilen başka bir çözüm kabul edilir. Ayrıntılar ve deneme raporu IMO’ya bildirilir.

İstisna Muafiyet Eşdeğer
Kim karar verir? Sözleşme İdare İdare
Gereklilik ne olur? Gemi baştan kapsam dışı Gereklilik kalkar Gereklilik başka yolla karşılanır

Benzetme: İstisna, “bu sınav senin bölümünde yok” demektir. Muafiyet, “bu sınava özel izinle girmeyeceksin” demektir. Eşdeğer ise “sınavı başka bir yöntemle, ama aynı zorlukta vereceksin” demektir.

Gemiyi Kim Denetler?

Kural 6’ya göre sörvey ve denetimleri İdarenin görevlileri yapar. İdare bu işi yetkili sörveyörlere veya tanınmış kuruluşlara (RO, çoğunlukla klas kuruluşları) devredebilir. Bunlara en azından onarım isteme ve liman devletinin talebiyle denetim yapma yetkisi verilmelidir. Devredilen yetkinin kapsamı IMO’ya bildirilir. Gemi tehlikeliyse veya sertifikayla örtüşmüyorsa sörveyör düzeltici önlem ister; önlem alınmazsa sertifika geri çekilir.

Dikkat: Yetki devredilir, sorumluluk devredilmez. Sörveyin eksiksizliği ve sertifikanın tam sorumluluğu her zaman İdarededir.

Sörveyler Ne Zaman Yapılır?

Bütün yıllık, ara ve periyodik sörvey pencereleri yıldönümü tarihinin ±3 ayıdır. Yolcu gemisinde yapı, makine ve teçhizat tek sertifikadadır; yenileme sörveyi her 12 ayda bir yapılır (Kural 7). Yük gemisinde ise teçhizat, telsiz ve yapı üç ayrı döngüdür; yenileme en fazla 5 yılda bir yapılır (Kural 8, 9, 10). Kaza veya önemli onarımdan sonra ek sörvey yapılır.

Teçhizat (Kural 8) Telsiz (Kural 9) Yapı (Kural 10)
Yenileme En fazla 5 yıl En fazla 5 yıl En fazla 5 yıl
Yıllık Her yıldönümü ±3 ay — Her yıldönümü ±3 ay
Ara / periyodik Periyodik: 2. veya 3. yıldönümü Periyodik: her yıldönümü Ara: 2. veya 3. yıldönümü
Özel not 500 GT ve üzeri Can kurtarma araçlarındaki telsiz dahil Karina: 5 yılda en az 2 kez, arası ≤ 36 ay
Yük gemisi, 5 yıllık döngü (teçhizat / yapı):
İlk sörvey → Yıllık (1.) → Yıllık veya ara/periyodik (2. ya da 3.) → Yıllık (4.) → Yenileme (en geç 5. yıl)

Kolay hatırla: “Ara = yApı“, “Periyodik = teçhizat ve telsiz“. Telsiz en çok konuşan: periyodik sörveyi her yıl.

Sörveyden Sonra Gemi Nelere Dikkat Etmeli?

Kural 11’e göre gemi, sörveydeki uygun durumunu sürekli korumalıdır. Sörvey kapsamındaki yapı, makine ve teçhizatta İdarenin onayı olmadan değişiklik yapılamaz. Emniyeti etkileyen bir kaza veya kusur olursa kaptan veya donatan bunu ilk fırsatta İdareye ya da sertifikayı veren kuruluşa bildirir. Makam, yeni sörvey gerekip gerekmediğini araştırır. Gemi yabancı limandaysa liman yetkililerine de derhâl bildirim yapılır.

Benzetme: Muayeneden geçen araca sonradan onaysız tadilat yapmak, muayene belgesini anlamsız kılar. Gemide de sörvey “bir anlık fotoğraf” değildir; uygunluk her gün korunmalıdır.

Hangi Sertifika Verilir ve Nasıl Kullanılır?

İlk veya yenileme sörveyinden sonra Kural 12’ye göre sertifika düzenlenir. Başka bir Akit Hükümet de bayrak devletinin talebiyle sertifika düzenleyebilir; bu sertifika aynı değerdedir (Kural 13). Sertifika örnek formlara uygun olur; İngilizce veya Fransızca değilse bu dillerden birine çevirisi eklenir (Kural 15). Sertifikalar her zaman gemide bulunur (Kural 16). Diğer Akit Hükümetler bu sertifikaları kendi sertifikaları gibi kabul eder (Kural 17). Geçerli sertifikası olmayan gemi bu imtiyazlardan yararlanamaz (Kural 20).

Sertifika Gemi Kapsam
Yolcu Gemisi Emniyet Sertifikası Yolcu II-1, II-2, III, IV, V ve diğer ilgili hükümler
Yük Gemisi Emniyet İnşa Sertifikası Yük II-1 ve II-2 (yangın emniyet sistemleri ve yangın kontrol planları hariç)
Yük Gemisi Emniyet Teçhizatı Sertifikası Yük II-1, II-2, III ve V
Yük Gemisi Emniyet Telsiz Sertifikası Yük IV
Yük Gemisi Emniyet Sertifikası Yük Üç yük gemisi sertifikasının yerine tek belge
Muafiyet Sertifikası Muafiyet verilen Diğer sertifikalara ek

Bir yolcu gemisi bir seferde sertifikasındakinden az kişi taşıyorsa ve bu yüzden daha az can kurtarma aracı kurallara aykırı değilse, yalnızca o sefer için geçerli bir ek düzenlenebilir (Kural 18).

Dikkat: Yangın emniyet sistemleri ve yangın kontrol planları İnşa değil, Teçhizat sertifikasındadır. Teçhizat Kaydı da İnşa Sertifikasına eklenmez.

Sertifika Ne Kadar Geçerlidir?

Kural 14’e göre yolcu gemisi sertifikası en fazla 12 ay, yük gemisi sertifikaları en fazla 5 yıl geçerlidir. Muafiyet Sertifikası, bağlı olduğu sertifikadan uzun geçerli olamaz. Yenilemeden sonra yeni sürenin başlangıcı, sörveyin ne zaman bittiğine bağlıdır:

Sörvey, bitişten 3 aydan daha önce bitti   → Yeni süre SÖRVEY TARİHİNDEN başlar
Sörvey, bitişten önceki son 3 ayda bitti    → Yeni süre ESKİ BİTİŞ TARİHİNDEN başlar
Sörvey, bitişten sonra (gecikmeli) bitti    → Yeni süre yine ESKİ BİTİŞ TARİHİNDEN başlar
Uzatma Durum Azami
14(d) Yeni sertifika gemiye ulaşamadı 5 ay
14(e) Gemi sörvey limanında değil (yalnızca oraya varmak için) 3 ay
14(f) Kısa sefer yapan gemi 1 ay

Sertifika şu durumlarda geçersiz olur (14(i)): sörveyler zamanında yapılmazsa, şerh (onay kaydı) düşülmezse, gemi başka bayrağa geçerse. Bayrak değişikliği iki Akit Hükümet arasındaysa ve devirden sonraki 3 ay içinde istenirse, eski bayrak devleti sertifika ve sörvey raporu kopyalarını yeni İdareye gönderir.

Kolay hatırla: Uzatmalar geri sayım gibi: 5 – 3 – 1 (ay). “Ulaşmadı 5, varamadı 3, kısa sefer 1.“

Liman Devleti Gemiyi Nasıl Denetler ve Kazalar Neden Soruşturulur?

Kural 19, Liman Devleti Kontrolü‘nün (PSC) dayanağıdır. Başka bir Akit Hükümetin limanındaki her gemi kontrole tabidir. Geçerli sertifikalar kabul edilir. Açık gerekçe varsa ayrıntılı inceleme yapılır ve gerekirse gemi alıkonur. Haksız alıkoyma veya gecikmede gemi tazminat isteyebilir.

Gemi limanda → Sertifikalar kontrol → Geçerli mi?
   ├─ Hayır (süresi dolmuş/geçersiz) → Gemi uygun hâle gelene kadar ayrılamaz
   └─ Evet → Açık gerekçe var mı?
              ├─ Hayır → Sertifika kabul edilir
              └─ Evet → Ayrıntılı inceleme → Gerekirse alıkoyma → Konsolos (yazılı, derhâl), sertifikayı düzenleyen kuruluş ve IMO'ya bildirim

Kural 21’e göre İdare, kuralların geliştirilmesine katkı sağlayacağını düşündüğü kazaları soruşturur ve bulguları IMO’ya iletir. IMO’nun raporları gemilerin kimliğini veya uyruğunu açıklayamaz ve kimseye sorumluluk yükleyemez. Ayrıntılı kurallar Bölüm XI-1, Kural 6 ve Kaza Soruşturma Kodu’ndadır.

Dikkat: PSC’nin çıkış noktası sertifikadır. Ayrıntılı inceleme için “açık gerekçe” şarttır; liman devletinin yetkisi sınırsız değildir.

Sayıları Kolay Hatırlamak

Sayı Ne anlatır Hafıza ipucu
3 kısım, 21 kural Bölüm I’in yapısı A-B-C: “Uygula, Belgele, Kazadan ders al.”
12’den fazla Yolcu gemisi eşiği “Bir düzine yolcu yetmez, 13 gerekir.”
1 yaş Bu yaşın altındaki çocuk yolcu sayılmaz “Kucaktaki bebek sayılmaz.”
25 Mayıs 1980 “Yeni gemi” omurga tarihi SOLAS 1974’ün yürürlük tarihiyle aynı gün.
1.852 m Mil “Mil 1852, metre gibi ezber.”
500 GT Yük gemisi istisna sınırı ve teçhizat sörveyi alt sınırı “500 altı yük gemisi dışarıda.”
±3 ay Yıllık, ara ve periyodik sörvey penceresi “Yıldönümünün üç ay önü, üç ay arkası.”
12 ay Yolcu gemisi sertifikası ve yenileme sörveyi “Yolcu gemisi her yıl baştan.”
5 yıl Yük gemisi sertifikası azami süresi “Yük gemisi beş yılda bir yenilenir.”
2 kez / 36 ay Karina denetimi: 5 yılda en az 2 kez, arası en fazla 36 ay “İki bakış, arası üç yılı geçmez.”
5 / 3 / 1 ay 14(d) / 14(e) / 14(f) uzatmaları Geri sayım: 5-3-1.
3 ay Bayrak değişikliğinde belge kopyası talep süresi Yine “üç ay” kuralı.
1929, 1948, 1960 Artık sertifika düzenlenemeyen eski SOLAS’lar “Eski üç SOLAS emekli.”
3 Şubat 2000 1988 Protokolü’nün (HSSC) yürürlüğü Bölüm I’in bugünkü hâli 2000’de oturdu.

Karıştırmayın

Ara sörvey mi, periyodik sörvey mi?

Ara Periyodik
Hangi sertifika? İnşa (yapı) Teçhizat ve Telsiz
Ne zaman? 2. veya 3. yıldönümü ±3 ay Teçhizat: 2. veya 3. yıldönümü; Telsiz: her yıldönümü

Yetki devri mi, sorumluluk devri mi? İdare sörveyi RO’ya devredebilir; sorumluluk her zaman İdarede kalır.

Erken mi, geç mi yenileme?

Sörvey zamanı Yeni süre başlangıcı
3 aydan daha erken Sörvey tarihi
Son 3 ay içinde Eski bitiş tarihi
Gecikmeli Eski bitiş tarihi (gecikme ödüllendirilmez)

İstisna mı, muafiyet mi? 500 GT altı yük gemisi istisnadır (Sözleşme karar verir). Tek seferlik uluslararası sefer muafiyettir (İdare karar verir).

Doğru mu, Yanlış mı?

  1. Tam 12 yolcu taşıyan gemi SOLAS’a göre yolcu gemisidir.
  2. 500 GT altındaki yük gemileri, aksi belirtilmedikçe SOLAS kurallarının kapsamı dışındadır.
  3. Muafiyeti Sözleşme verir; İdarenin takdiri yoktur.
  4. İdare sörveyi bir klas kuruluşuna devrederse sertifikanın sorumluluğu da klas kuruluşuna geçer.
  5. Telsiz sertifikasında periyodik sörvey her yıldönümünün ±3 ayı içinde yapılır.
  6. Karina, beş yıllık süre içinde en az iki kez denetlenir ve iki denetim arası 36 ayı aşamaz.
  7. Yolcu Gemisi Emniyet Sertifikası en fazla 5 yıl geçerlidir.
  8. Gecikmeli tamamlanan yenileme sörveyinde yeni süre sörvey tarihinden başlar.
  9. Sörvey yapılmış olsa bile şerh düşülmemesi sertifikayı geçersiz kılar.
  10. IMO’nun kaza raporları sorumlu gemi veya kişiyi açıklar.

Cevaplar

  1. Y — Yolcu gemisi için 12’den fazla yolcu gerekir.
  2. D — Kural 3’teki istisnalardan biridir.
  3. Y — Muafiyeti İdare verir; Sözleşmenin kendisi istisnaları belirler.
  4. Y — Tam sorumluluk her zaman İdarede kalır.
  5. D — Kural 9.
  6. D — Kural 10.
  7. Y — Yolcu gemisi sertifikası en fazla 12 ay geçerlidir; 5 yıl yük gemileri içindir.
  8. Y — Eski bitiş tarihinden başlar; gecikme süre kazandırmaz.
  9. D — Kural 14(i).
  10. Y — Raporlar kimlik veya uyruk açıklayamaz, sorumluluk yükleyemez.

Kopya Kâğıdı

Konu Bilmeniz gereken
Yapı 3 kısım (A: uygulama/tanımlar, B: sörvey/sertifika, C: kazalar), 21 kural
Değişiklik Açık kabul (Akit Hükümetlerin 2/3’ü)
Kapsam Aksi belirtilmedikçe uluslararası sefer yapan gemiler
Yolcu gemisi 12’den fazla yolcu; mürettebat ve 1 yaş altı sayılmaz
Yeni gemi Omurga 25 Mayıs 1980 veya sonrası
İstisnalar Savaş, 500 GT altı yük, mekanik güçsüz, ilkel ahşap, ticari olmayan yat, balıkçı
Muafiyet / eşdeğer İdare karar verir; IMO’ya bildirim var
Denetim İdare veya yetkili sörveyör/RO; sorumluluk hep İdarede
Sörvey pencereleri Yıldönümü ±3 ay; ara = yapı, periyodik = teçhizat ve telsiz (telsizde her yıl)
Karina 5 yılda en az 2 kez; arası ≤ 36 ay
Sertifika süreleri Yolcu 12 ay; yük en fazla 5 yıl
Yenileme başlangıcı Son 3 ay içinde veya gecikmeli → eski bitiş; daha erken → sörvey tarihi
Uzatmalar 5 ay (ulaşmadı), 3 ay (limana varış), 1 ay (kısa sefer)
Geçersizlik Sörvey yok, şerh yok, bayrak değişti
PSC Geçerli sertifika kabul; açık gerekçe → inceleme/alıkoyma; haksız alıkoyma → tazminat
Kaza soruşturması Amaç ders çıkarmak; kimlik ve sorumluluk açıklanmaz

Kaynak: International Maritime Organization (IMO). SOLAS Consolidated Edition. London: IMO Publications.