Bölüm 10 Simpson’s Rules for Areas and Centroids (Alan ve Merkezler İçin Simpson Kuralları)
Simpson kuralları, gemi gövdesinin eğri hatlarla sınırlanan alan ve hacimlerini eşit aralıklı ordinatlarla yaklaşık olarak hesaplamaya yarayan sayısal yöntemlerdir. Gemi gövdesi eğrileri (su hatları, posta kesitleri vb.) tek bir analitik fonksiyonla ifade edilemediğinden alan, hacim ve bunların merkezleri sayısal integral yöntemleriyle bulunur; gemi inşa ve stabilite hesaplarında en çok başvurulan ve güvenilir yöntem Simpson Kurallarıdır.
Simpson’ın Birinci Kuralı: 1/3 Kuralı
- Varsayım: Eğrinin ikinci dereceden bir parabol ($y = a_0 + a_1 x + a_2 x^2$) ya da üçüncü dereceden bir eğri olduğu kabul edilir.
- Uygulama Koşulu: Eşit aralıklı tek sayıda ordinat (3, 5, 7, 9…) ve dolayısıyla çift sayıda aralık bulunmalıdır.
- Üç Ordinat İçin Temel Formül:
$\text{Alan} = \frac{h}{3} (y_1 + 4y_2 + y_3)$
(Burada $h$: Ordinatlar arasındaki eşit aralık mesafesidir / Common Interval – CI).
- Çoklu Ordinatlara Genişletme:
– Simpson Çarpanları (SM): $1, 4, 2, 4, 2, 4, \dots, 2, 4, 1$
– Formül:
$\text{Alan} = \frac{h}{3} \times \Sigma_1$
(Eğer simetrik bir su hattının yarı genişlikleri -half ordinates- kullanılmışsa tam alan için $2$ ile çarpılır: $\text{WPA} = \frac{2h}{3} \times \Sigma_1$)
Simpson’ın İkinci Kuralı: 3/8 Kuralı
- Varsayım: Eğrinin üçüncü dereceden bir polinom ($y = a_0 + a_1 x + a_2 x^2 + a_3 x^3$) olduğu kabul edilir.
- Uygulama Koşulu: Ordinat sayısından 1 çıkarıldığında kalan sayı 3’e tam bölünmelidir (4, 7, 10, 13… ordinat).
- Dört Ordinat İçin Temel Formül:
$\text{Alan} = \frac{3h}{8} (y_1 + 3y_2 + 3y_3 + y_4)$
- Çoklu Ordinatlara Genişletme:
– Simpson Çarpanları (SM): $1, 3, 3, 2, 3, 3, 2, \dots, 3, 3, 1$
– Formül:
$\text{Alan} = \frac{3h}{8} \times \Sigma_2$
Simpson’ın Üçüncü Kuralı: Tek Dilim Hesabı
- Kullanım Amacı: Üç ardışık ordinat bilindiğinde, yalnızca ilk iki ordinat arasındaki (veya son iki ordinat arasındaki) tek bir dilimin alanını bulmak için kullanılır.
- Formül:
$\text{Alan}_{1-2} = \frac{h}{12} (5y_1 + 8y_2 – y_3)$
$\text{Alan}_{2-3} = \frac{h}{12} (5y_3 + 8y_2 – y_1)$
- Uç kısımlarda tek kalan aralıkların veya özel ambar/tank bölümlerinin alan hesaplarında büyük kolaylık sağlar.
Simpson Kurallarıyla Hacim Hesabı
Simpson kuralları aynı mantıkla tek boyuttan alana, alandan da hacme doğru genişletilebilir:
- Su Hattı Alanlarından Hacim Hesabı: Eşit draft aralıklarıyla ($h$) çizilen su hattı alanları ($A_0, A_1, A_2, \dots$) birer ordinat gibi kabul edilip Simpson kuralına sokulur:
$\text{Batık Hacim } (\nabla) = \frac{h}{3} \times \Sigma_{\text{alan}}$
$\text{Deplasman } (W) = \nabla \times \rho_{\text{su}}$
- Aynı hesap, posta kesit alanlarının gemi boyu boyunca integrali alınarak da yapılabilir.
Baş ve Kıçta Aralıkları Sıklaştırmak
Baş ve kıç bodoslamalarında gemi formu hızla değiştiğinden, bu eğriliği yakalayabilmek için buradaki aralık mesafesi yarıya indirilir ($h/2$):
- Kural: Aralık yarıya indiğinde ($h \rightarrow h/2$), o bölgedeki Simpson çarpanları da yarıya iner ($1, 4, 1 \rightarrow \frac{1}{2}, 2, \frac{1}{2}$).
- Çakışan sınırlardaki çarpanlar toplanarak kombine çarpanlar elde edilir:
– Örnek baş/kıç sıklaştırma serisi: $\frac{1}{2}, 2, 1\frac{1}{2}, 4, 2, 4, \dots, 1\frac{1}{2}, 2, \frac{1}{2}$
– Formülde ise ana aralık mesafesi ($h$) kullanılır.
LCF ve KB: Yüzme Merkezinin Konumu
Boyuna Konum: LCF
Su hattı alanının iki boyutlu geometrik merkezidir; gemi bu nokta etrafında trim ve meyil yapar.
- Su hattı ordinatları referans bir hatta göre (kıç dikme $AP$ veya mastar $\otimes$) moment kollarıyla çarpılır.
- Hesap kolaylığı için kollar metre cinsinden değil, aralık sayısı ($n \times CI$) cinsinden alınır.
- Bağıntı:
$\bar{x} = \frac{\text{Toplam Moment}}{\text{Toplam Alan}} = \frac{\Sigma_2}{\Sigma_1} \times h \quad (\text{Referans noktadan mesafe})$
Düşey Konum: KB
Batık hacmin üç boyutlu geometrik merkezinin omurgadan ($K$) yüksekliğidir:
- Eşit draft aralıklarındaki su hattı alanları omurgaya ($K$) göre moment kollarıyla ($0, 1, 2, 3 \times h$) çarpılır.
- Bağıntı:
$KB = \frac{\text{Omurgaya Göre Toplam Moment}}{\text{Toplam Batık Hacim}} = \frac{\Sigma_{\text{moment}}}{\Sigma_{\text{hacim}}} \times h \quad (\text{metre})$
Kaynak: Ship Stability for Masters and Mates