Bu Derste

Bu dersin sonunda:

  • perdelerin dört görevini ve görevlerine göre perde türlerini sayabileceksiniz,
  • stifnerli düz perde ile oluklu perdeyi yapı ve avantajlarıyla karşılaştırabileceksiniz,
  • her yük gemisinde bulunması gereken su geçirmez perdeleri ve perde güvertesini tanımlayabileceksiniz,
  • çatışma perdesinin yerini kuralına göre hesaplayabilecek ve üzerindeki açıklık sınırlamalarını açıklayabileceksiniz,
  • su geçirmez ile hava geçirmez arasındaki farkı ve ilgili kapama düzenlerini anlatabileceksiniz,
  • koferdamların ve gemideki tank türlerinin görevlerini açıklayabileceksiniz,
  • hava firarı, iskandilsounding borusu, sintine kuyusu ve deniz sandığının yapısını ve kurallarını açıklayabileceksiniz.

Bir gemi yaralandığında onu yüzer tutan şey, suyun yalnızca yaralanan bölmede kalmasıdır. Bunu sağlayan iki şey vardır: gemiyi bölmelere ayıran perdeler ve bu bölmelerin delik vermemesini sağlayan kapama düzenleri. Tek bir açık su geçirmez kapı, iki bölmenin birden dolmasına ve geminin batmasına yetebilir. Bu yüzden bu ders, yapı bilgisi kadar vardiya disiplinini de ilgilendirir.

Ders üç bölümden oluşur. Önce perdeler: görevleri, türleri, yapıları ve gemideki yerleri, özellikle de en önemlisi olan çatışma perdesi. Sonra su geçirmez bütünlük: kapılar, kaportalar, lumbuzlar ve havalandırmalar. En son tanklar ve onlara bağlı düzenler: hava firarı, iskandil borusu, sintine kuyusu ve deniz sandığı.

Pik tankları ve çatışma perdesinin kısa tanıtımı (Bölüm 1), çift dip yapısı (Bölüm 8) ve güverte yapısı (Bölüm 9) bilinen kabul edilir. Bölmeleme ve yaralı stabilite hesapları Gemi Stabilitesi serisinde, pik bölgelerinin yapısı Bölüm 11’de, tankerlerde yük tankı düzeni Bölüm 13’te, tank ve ambar denetimleri Bölüm 14’te işlenir.

Temel Kavramlar

  • Perde (bulkhead): Gemiyi bölmelere ayıran düşey levha yapı.
  • Bölmeleme (subdivision): Gemiyi, bir veya birkaç bölmesi dolduğunda yüzer kalacak biçimde bölmelere ayırma.
  • Perde güvertesi (bulkhead deck): Su geçirmez enine perdelerin yükseltildiği en üst güverte.
  • Su geçirmez (watertight): Tasarlandığı su yüksekliğinin basıncında iki yönden de su geçirmeyen.
  • Hava geçirmez (weathertight): Her deniz koşulunda gemiye su girmesini engelleyen, ama sürekli basınca göre tasarlanmayan.
  • Koferdam (cofferdam): İki tank veya mahal arasındaki dar, boş ara bölme.

Perdeler Ne İşe Yarar?

Perdeler aynı anda dört görev üstlenir:

  1. Su geçirmez bölmeleme: Yaralanan bölmeye giren suyu o bölmede tutar, geminin yüzer kalmasını sağlar.
  2. Yangın sınırı: Yangının ve dumanın bir bölmeden diğerine yayılmasını geciktirir.
  3. Yükleri ve sıvıları ayırma: Farklı yükleri, yük ile makineyi ve farklı sıvıların bulunduğu tankları ayırır.
  4. Yapısal mukavemet: Enine perdeler kesitin biçimini korur ve racking’e karşı en etkili elemanlardır. Boyuna perdeler tekne kirişinin gövdesi gibi kesme kuvveti taşır ve boyuna mukavemete katılır (Bölüm 6). Perdeler ayrıca güverteleri, tülanileri ve boyunaları taşıyan dayanak noktalarıdır (Bölüm 7).

Hangi Perde Türleri Vardır?

Doğrultularına göre perdeler enine (transverse) ve boyuna (longitudinal) olarak ikiye ayrılır. Görevlerine göre adları şöyledir:

Perde Tanımı
Su geçirmez perde (watertight bulkhead) Bölmeleme için, belirli bir su yüksekliğinin basıncına sızdırmadan dayanacak biçimde yapılır.
Tank perdesi (tank bulkhead) Bir tankın sınırıdır; tank doluyken sıvı basıncını sürekli taşır.
Yağ geçirmez perde (oiltight bulkhead) Akaryakıt, yağ veya petrol yükü tanklarını sınırlar; su geçirmezden daha sıkı sızdırmazlık ister.
Çalkantı perdesi (swash bulkhead) Büyük tankların içinde, üzerinde büyük delikler olan perde; çalkantıyı azaltır, su geçirmez değildir.
Yangın perdesi (fire bulkhead) Yaşam ve servis mahallerinde, belirli yangın dayanım sınıflarına göre yapılır.
Adi bölme perdesi (non-tight bulkhead, partition) Yalnızca mahalleri ayırır; sızdırmazlık veya mukavemet görevi yoktur.

Su geçirmez perde ile tank perdesi arasındaki farka dikkat edin: su geçirmez perde basıncı ancak gemi yaralanınca, bir kez görür; tank perdesi ise tank her dolduğunda basınç altındadır. Tank perdeleri bu yüzden daha ağır koşullara göre boyutlandırılır.

Perde Nasıl Yapılır?

Stifnerli düz perde ve oluklu perde

Stifnerli düz perde

Düz perde alttan yukarı dizilen yatay levha sıralarından oluşur. Su basıncı derinlikle arttığından alt sıralar üst sıralardan daha kalındır. Levhalar belirli aralıklarla düşey stifnerlerle takviye edilir; stifnerlerin uçları alt ve üst yapıya braketlerle bağlanır. Yüksek perdelerde stifnerlerin boyunu kısaltmak ve onları ara noktalarda taşımak için yatay perde stringerleri kullanılır.

Oluklu perde

Oluklu perde, levhanın kıvrılarak dalgalı veya trapez kesite getirilmesiyle yapılır. Kıvrımlar levhaya stifner gibi rijitlik kazandırdığı için ayrıca stifner kaynaklamak gerekmez. Bir kâğıdı düz tutarsanız kolayca bükülür; akordeon gibi katlarsanız kendi ağırlığını taşıyacak kadar sertleşir. Oluklu perdenin mantığı budur.

Avantajları:

  • kaynak miktarı ve işçilik azalır,
  • yüzeyde yük veya tortunun takılacağı çıkıntı olmadığı için ambar ve tank temizliği kolaylaşır,
  • aynı mukavemet daha hafif yapıyla sağlanabilir.

Dökme yük gemilerinde oluklu enine perdeler yaygındır. Perdenin alt ucu iç dip üzerinde yükselen eğimli bir alt taban (lower stool) üzerine, üst ucu güverte altındaki bir üst taban (upper stool) altına oturur. Tabanlar perdenin yüksekliğini kısaltır, yükü dip ve güverte yapısına yayar ve ambar köşelerinde yük birikmesini azaltır. Kimyasal tankerlerde tank temizliğinin kolaylığı için oluklu boyuna ve enine perdeler kullanılır.

Su Geçirmez Enine Perdeler Nerelere Konur?

Su geçirmez enine perdelerin sayısı ve yeri geminin boyuna, tipine ve makine dairesinin konumuna göre belirlenir. Her yük gemisinde en az şu perdeler bulunur:

  • Çatışma perdesi (collision bulkhead): En baştaki su geçirmez enine perde.
  • Kıç pik perdesi (aft peak bulkhead): Kıç pik tankını geminin geri kalanından ayırır. Şaft kovanının (stern tube) iç ucu, bu perde ile kıç bodoslama arasındaki su geçirmez bölmenin içindedir; böylece şaft kovanından sızan su makine dairesine yayılmaz.
  • Makine dairesi perdeleri: Makine dairesinin baş ve kıç sınırları. Kıçta makineli gemilerde kıç pik perdesi aynı zamanda makine dairesinin kıç perdesidir.

Gemi uzadıkça bunlara ambar perdeleri eklenir. Su geçirmez enine perdeler gemi boyunca mümkün olduğunca eşit aralıklarla dağıtılır ve aynı enine düzlemde, dipten perde güvertesine kadar kesintisiz yükseltilir. Perdenin altındaki çift dipte su geçirmez döşek bulunur (Bölüm 8).

Su geçirmez enine perdeler ve çatışma perdesinin konumu

Perde güvertesi

Perde güvertesi, su geçirmez enine perdelerin yükseltildiği en üst güvertedir. Gemi yaralandığında su, perde güvertesinin altında perdelerle sınırlanmış bölmelerde kalır. Bu yüzden perde güvertesinin altındaki dış kaplama açıklıkları, perdelerdeki açıklıklar ve perde güvertesinden geçen borular bölmelerin su geçirmezliğini bozmayacak biçimde düzenlenir. Yük gemilerinin çoğunda perde güvertesi fribord güvertesiyle aynıdır.

Çatışma Perdesi: Gemideki En Önemli Perde

Bir çatışmada en çok hasar gören bölge geminin başıdır. Çatışma perdesi, baştan bir çarpışma veya çarpmada baş pik bölmesine giren suyun geminin geri kalanına yayılmasını önler. Bu yüzden gemideki en önemli su geçirmez perdedir.

Nereye konur?

Perdenin yeri, baştaki bölme ne çok büyük ne çok küçük olacak biçimde sınırlanmıştır. Baş dikmeden (FP) ölçülen uzaklık:

  • en az: 0,05L veya 10 m’den küçük olanı,
  • en fazla: 0,08L veya 0,05L + 3 m’den büyük olanıdır.

Burada L geminin kural boyudur (Bölüm 2).

Neden iki sınır var? Bölme çok küçük olursa baştan gelen bir çarpışma perdeyi de yaralayabilir. Bölme çok büyük olursa dolduğunda gemi başa aşırı trim yapar ve batabilir. Balblı gemilerde ölçü baş dikmeden değil, balbın uzunluğuna bağlı olarak kurallarla belirlenen bir referans noktasından alınır.

Adım adım bir hesap yapalım. L = 150 m olan bir gemi düşünelim.

  1. En az uzaklık: 0,05 × 150 = 7,5 m; 10 m ile karşılaştırınca küçük olan 7,5 m.
  2. En fazla uzaklık: 0,08 × 150 = 12 m; 0,05 × 150 + 3 = 10,5 m; büyük olan 12 m.
  3. Çatışma perdesi FP’den 7,5 m ile 12 m arasında olmalıdır.

L = 250 m olan bir gemide en az uzaklık için 0,05 × 250 = 12,5 m ile 10 m karşılaştırılır ve küçük olan 10 m alınır; en fazla uzaklık için 0,08 × 250 = 20 m ile 12,5 + 3 = 15,5 m karşılaştırılır ve büyük olan 20 m alınır.

Üzerinde hangi açıklıklar olabilir?

Çatışma perdesi perde güvertesine kadar su geçirmez olarak yükseltilir ve açıklıkları en aza indirilir:

  • Perde güvertesinin altında perdede kapı, menhol, giriş açıklığı veya havalandırma kanalı bulunamaz.
  • Baş pik tankındaki sıvının alınıp verilmesi için perdeden yalnızca bir boru geçirilebilir. Bu boru, perde üzerindeki ve perde güvertesinin üzerinden kumanda edilebilen vidalı kapamalı bir valfle donatılır.

Bölmeleme Gemiyi Nasıl Yüzer Tutar?

Gemi yaralandığında içeri giren su yaralanan bölmeyi doldurur; gemi bu ek ağırlık kadar batar, trim ve meyil yapar. Bölmelemenin amacı, bir veya birkaç bölme dolduğunda bile geminin yeterli fribord ve stabiliteyle yüzer kalmasıdır. Hangi gemilerin kaç bölme dolduğunda yüzer kalması gerektiği olasılığa dayanan bölmeleme ve yaralı stabilite kurallarıyla belirlenir; bu hesaplar Gemi Stabilitesi serisinde işlenir.

Bölmelemenin etkili olması perdelerin ve kapama düzenlerinin bütünlüğüne bağlıdır. Açık bırakılmış tek bir su geçirmez kapı veya kapatılmamış bir menhol, suyun komşu bölmeye geçmesine ve iki bölmenin birlikte dolmasına yol açabilir.

Su Geçirmez mi, Hava Geçirmez mi?

Su geçirmez (watertight) Hava geçirmez (weathertight)
Neye karşı? Tasarlandığı su yüksekliğinin basıncı, iki yönden Her deniz koşulunda dalga ve serpinti
Sürekli basınç Dayanır Göre tasarlanmaz
Nerede? Perde güvertesi altındaki perdeler, kapılar, menholler Açık güvertedeki kapılar, ambar kapakları, havalandırma kapakları

Kısacası su geçirmez bir kapı su altında kalsa da sızdırmaz; hava geçirmez bir kapı ise üstüne gelen dalgayı içeri almaz ama su altında basınç altında kalmak için yapılmamıştır.

Su geçirmez kapılar

Su geçirmez perdelerde, mahaller arası geçiş gerektiğinde su geçirmez kapılar kullanılır:

  • Menteşeli su geçirmez kapılar (hinged watertight doors): Çevresinde lastik conta bulunan ve birden fazla kollu kilitle (dog) perdeye sıkıştırılan kapılar. Genellikle denizde kapalı tutulması gereken yerlerde kullanılır.
  • Sürgülü su geçirmez kapılar (sliding watertight doors): Yatay veya düşey kayan, elle veya hidrolik/elektrik güçle çalışan kapılar. Hem bulunduğu yerden hem de perde güvertesinin üzerinden kumanda edilir. Güçle çalışanlar köprüüstünden de kapatılabilir ve köprüüstünde açık/kapalı göstergeleri vardır. Kapı kapanırken sesli ve ışıklı uyarı verir.

Su geçirmez kapılar denizde kapalı tutulur. Yalnızca geçiş için kısa süre açılır ve geçişten hemen sonra kapatılır. Kapılar ve kumandaları düzenli olarak denenir.

Hava geçirmez kapama düzenleri

Açık güvertedeki ve kasara perdelerindeki açıklıklar şöyle kapatılır:

  • Kaporta, hava geçirmez kapı (weathertight door): Kasara ve güverte evi perdelerinde açık güverteye açılan çelik kapılar. Eşik, güverteye gelen suyun içeri akmasını önlemek için yükseltilir; fribord güvertesindeki kasara kapılarında eşik en az 380 mm‘dir.
  • Lumbuz (sidescuttle) ve pencere: Bordada ve kasara duvarlarında ışık ve hava açıklıkları. Lumbuzlar, cam kırılınca açıklığı su geçirmez kapatan iç taraftaki menteşeli çelik lumbuz kapaklarıyla (deadlights) donatılır. Fribord güvertesinin altındaki lumbuzların alt kenarı, en derin yükleme hattından belirli bir yüksekliğin üzerinde olmalıdır.
  • Havalandırma ağızları (ventilators): Güverte altına hava sağlar; güverteden yükseltilmiş bir mezarna üzerine oturur ve kapama düzeniyle donatılır.
  • Menholler ve küçük ambar ağızları: Contalı ve cıvatalı veya kilitli kapaklarla kapatılır.

Bu kapama düzenlerinin denizde kapalı ve sağlam tutulması, yükleme hattı belgesinin geçerliliği için de koşuldur (Bölüm 4).

Koferdam: Arada Bırakılan Boşluk

Koferdam, birbirine komşu iki tank veya mahal arasında bırakılan dar ve boş ara bölmedir. Bir sınırda oluşan sızıntının diğer tarafa doğrudan geçmesini önler; sızan sıvı koferdamda toplanır ve fark edilir. Kullanıldığı yerler:

  • akaryakıt veya yağ tankları ile tatlı su ve içme suyu tankları arasında,
  • tankerlerde yük tanklarını makine dairesinden, yaşam mahallerinden ve diğer mahallerden ayırmak için,
  • birbirine karışması tehlikeli olan farklı yüklerin veya sıvıların tankları arasında.

Koferdamlar denetim ve bakım için girilebilecek genişlikte yapılır, havalandırma ve iskandil borusu düzenleriyle donatılır.

Gemideki Tanklar

Tank Yeri ve kullanımı
Çift dip tankları Dip ile iç dip arasında; balast, akaryakıt, tatlı su, yağ (Bölüm 8)
Baş pik tankı (fore peak tank) Baş bodoslama ile çatışma perdesi arasında; genellikle balast. Akaryakıt veya yanıcı sıvı konmaz.
Kıç pik tankı (aft peak tank) Kıç pik perdesi ile kıç bodoslama arasında; balast veya tatlı su
Derin tanklar (deep tanks) Çift dibin üzerinde, ambar veya makine dairesi bölgesinde yükselir; balast, akaryakıt veya sıvı yük
Kanat tankları (wing tanks) Bordalar boyunca, çift bordalı gemilerde dış ve iç borda arasında (Bölüm 9)
Alt ve üst kanat tankları (hopper and topside tanks) Dökme yük gemilerinde ambarın alt ve üst köşelerinde; balast (Bölüm 13)
Tortulama ve servis tankları (settling and service tanks) Makine dairesinde; yakıttaki su ve tortunun çöktürülmesi, makineye hazır yakıtın beslenmesi
Sintine ve çamur tankları (bilge holding and sludge tanks) Makine dairesinde; yağlı sintine suyu ve yakıt arıtımından çıkan çamur
Slop tankları (slop tanks) Tankerlerde; tank yıkama suyu ve yağlı artıklar

Baş pik tankına akaryakıt konmamasının nedeni açıktır: çatışmada ilk yaralanacak tank budur; içindeki yakıt denize dökülür ve yangın riski doğar.

Tank sınırları nasıl boyutlandırılır ve denenir?

Tank sınırları, tank doluyken sıvının basıncını ve gemi hareketleriyle oluşan çalkalanmayı taşıyacak biçimde boyutlandırılır. Tasarım basıncı, sıvının hava firarının üst ucuna kadar yükseldiği varsayılarak hesaplanır; çünkü tank taşarken sıvı gerçekten o yüksekliğe çıkar.

Sızdırmazlık, inşa sırasında ve büyük onarımlardan sonra iki yolla doğrulanır:

  • Hidrostatik deney: Tank su ile doldurulur.
  • Sızdırmazlık deneyi: Hava basıncı uygulanır, kaynaklar köpüklü sıvıyla kontrol edilir.

Tanklara ve Sintinelere Bağlı Düzenler

Çift dip tankının boruları ve sintine kuyusu

Hava firarı: tankın nefes borusu

Hava firarı (air pipe), her tankın en yüksek noktasından açık güverteye kadar yükseltilen havalandırma borusudur. Tank doldurulurken havanın çıkmasını, boşaltılırken havanın girmesini sağlar; tank taştığında sıvı da buradan çıkar. Hava firarı olmayan veya tıkalı bir tank doldurulurken aşırı basınçla, boşaltılırken vakumla hasar görebilir. Ağzını parmağınızla kapattığınız bir pipetten sıvı akmaz; tank da nefes alamadığında aynı biçimde tıkanır, üstelik çelik duvarları içeri veya dışarı bükülür.

Kurallar:

  • Hava firarlarının toplam kesit alanı, tanka bağlı dolum borusunun kesit alanından en az %25 büyük yapılır; tank en hızlı dolumda bile aşırı basınç görmez.
  • Açık güvertedeki hava firarlarının yüksekliği fribord güvertesinde en az 760 mm, kasara güvertelerinde en az 450 mm‘dir.
  • Ucunda dalga suyunun tanka girmesini önleyen otomatik kapanan başlık (air pipe head) bulunur; içindeki şamandırabuoy veya top su gelince ağzı kapatır, su çekilince açar.
  • Akaryakıt tanklarının hava firarı ucunda alevin tanka girmesini önleyen ince tel kafes (flame screen) bulunur.

İskandil borusu: tankın cetveli

İskandil borusu (sounding pipe), tanktaki sıvı seviyesini veya bir mahaldeki suyu ölçmek için tankın en alt noktasından güverteye kadar uzanan düz borudur. Ölçüm, ucuna ağırlık bağlı işaretli bir iskandil şeridi (sounding tape) borudan aşağı sarkıtılarak yapılır.

  • Borunun alt ucunun hemen altında, şerit ağırlığının sürekli çarpmasıyla dip kaplamasının aşınmasını önleyen kalın bir darbe levhası (striking plate) bulunur.
  • Güvertedeki ucu vidalı kapakla kapatılır; makine dairesindeki iskandil borularında kendiliğinden kapanan musluklar kullanılır.

Seviye, uzaktan okunabilen elektronik veya pnömatik seviye ölçerlerle de izlenebilir. Sıvı yüzeyi ile tank üstü arasındaki boşluk ölçüldüğünde buna ulaj (ullage) denir. İskandil dipten yukarı sıvı yüksekliğini, ulaj üstten aşağı boşluğu verir. Her iki değerden de tankın kalibrasyon tablolarıyla sıvı hacmi bulunur.

Sintine ve sintine kuyuları

Sintine, ambarların ve makine dairesinin en alt kısmında yoğuşma, sızıntı ve yıkama suyunun toplandığı yerdir; su sintine pompaları ve sintine devresiyle dışarı atılır.

Çift dipli gemilerin ambarlarında sintine suyu iç dibe gömülü sintine kuyularında (bilge wells) toplanır:

  • Gemiler çoğunlukla kıça trimli seyrettiğinden kuyular her ambarın kıç ucunda, iskele ve sancakta bulunur; su kendiliğinden oraya akar.
  • Kuyuların hacmi genellikle en az 0,15 m³‘tür; üstleri yükün girmesini önleyen delikli ızgara kapaklarla örtülür.
  • Emiş borusunun ağzına katı parçaların pompaya ulaşmasını önleyen bir süzgeç (rose box, strum box) takılır.

Makine dairesinde sintine suyu makine dairesi sintine kuyularında ve sintine tanklarında toplanır; yağlı sintine suyu yağlı su ayırıcıdan geçirilmeden denize basılmaz.

Sintine kuyularının ve süzgeçlerin temiz tutulması hayati önemdedir: ambara su girdiğinde tıkalı bir süzgeç, pompanın suyu atamaması demektir.

Deniz sandığı

Deniz sandığı (sea chest), makine dairesinde dış kaplamanın iç tarafına yapılan ve gemi sistemlerinin deniz suyunu aldığı küçük, kutu biçimli bölmedir. Ana ve yardımcı makinelerin soğutma suyu, balast, yangın söndürme ve diğer servis devreleri deniz suyunu buradan alır.

Deniz sandıkları

Donanımı:

  • dış kaplamadaki ağzında iri parçaların girmesini önleyen ızgara (grating),
  • kaplamaya yakın, kapatılınca sandığı gemi içinden ayıran deniz valfi (sea suction valve),
  • deniz canlılarının üremesini önleyen kimyasal veya elektrolitik koruma düzenleri ve korozyona karşı anotlar,
  • ızgaraya yapışan yosun ve buzu temizlemek için buhar veya basınçlı hava üfleme bağlantısı.

Gemilerde genellikle iki deniz sandığı bulunur:

Alçak deniz sandığı (low sea chest) Yüksek deniz sandığı (high sea chest)
Yeri Dibe yakın Bordada daha yukarıda
Ne zaman? Açık denizde Sığ ve çamurlu sularda
Neden? Yalpada veya hafif durumda da su altında kalır Dipteki çamur ve kumun emilmesini önler

Sık Karıştırılan Noktalar

  • Su geçirmez ≠ hava geçirmez. Biri sürekli su basıncına, diğeri dalga ve serpintiye karşıdır.
  • Çalkantı perdesi su geçirmez değildir; delikli bir perdedir.
  • Çatışma perdesi sınırlarında “küçük olanı” en az, “büyük olanı” en fazla için kullanılır.
  • Çatışma perdesinde perde güvertesi altında kapı ve menhol olmaz; yalnızca bir boru, güverte üstünden kumandalı valfle geçer.
  • Hava firarı tankın en üstünden, iskandil borusu en altından çıkar.
  • İskandil dipten sıvı yüksekliği, ulaj üstten boşluk derinliğidir.
  • Hava firarı yüksekliği 760 / 450 mm; mezarna yüksekliği 600 / 450 mm; kaporta eşiği 380 mm. Bu üç kuralı birbirine karıştırmayın.
  • Alçak deniz sandığı açık denizde, yüksek deniz sandığı sığ suda kullanılır.

Özet

  • Perdeler: su geçirmez bölmeleme, yangın sınırı, ayırma, mukavemet.
  • Türler: su geçirmez, tank, yağ geçirmez, çalkantı, yangın, adi bölme.
  • Düz perde: alt sıralar kalın, düşey stifner, braket, perde stringeri. Oluklu perde: stifnersiz, az kaynak, kolay temizlik, hafif; dökme yükte alt ve üst tabanlı, kimyasal tankerlerde yaygın.
  • En az perdeler: çatışma, kıç pik (şaft kovanı içinde kalır), makine dairesi perdeleri; perdeler dipten perde güvertesine kesintisiz, altında su geçirmez döşek.
  • Çatışma perdesi FP’den en az 0,05L veya 10 m’nin küçüğü, en fazla 0,08L veya 0,05L + 3 m’nin büyüğü; perde güvertesi altında kapı ve menhol yok; tek boru, güverte üstünden kumandalı valf.
  • Bölmeleme ancak kapılar ve menholler kapalıysa işe yarar.
  • Su geçirmez kapılar: menteşeli (kollu kilitli) ve sürgülü (yerinden, perde güvertesi üstünden ve köprüüstünden; sesli ve ışıklı uyarı); denizde kapalı.
  • Hava geçirmez düzenler: kaporta (eşik en az 380 mm), lumbuz ve lumbuz kapağı, havalandırma ağzı, menhol; yükleme hattı belgesinin koşulu.
  • Koferdam sızıntıyı ayırır ve fark ettirir.
  • Tanklar: çift dip, baş ve kıç pik, derin, kanat, alt ve üst kanat, tortulama ve servis, sintine ve çamur, slop. Baş pikte yakıt olmaz.
  • Tank tasarım basıncı hava firarı ucuna kadar sıvı; hidrostatik ve sızdırmazlık deneyleri.
  • Hava firarı: kesit dolum borusundan en az %25 büyük; 760 / 450 mm; otomatik başlık; yakıtta tel kafes.
  • İskandil borusu: darbe levhası, vidalı kapak veya kendiliğinden kapanan musluk; ulaj üstten boşluk.
  • Sintine kuyuları ambarın kıç ucunda, en az 0,15 m³, ızgaralı, süzgeçli; yağlı sintine suyu ayırıcıdan geçmeden basılmaz.
  • Deniz sandığı: ızgara, deniz valfi, koruma ve anot, üfleme; alçak (açık deniz) ve yüksek (sığ su).

Kendinizi Sınayın

  1. Su geçirmez perde ile tank perdesinin basınç görme biçimi arasındaki farkı açıklayın.
  2. Oluklu perdenin üç avantajını yazın.
  3. Şaft kovanının iç ucu neden kıç pik perdesinin kıç tarafında kalır?
  4. L = 120 m olan bir gemide çatışma perdesinin FP’den en az ve en fazla uzaklığını hesaplayın.
  5. Çatışma perdesinden perde güvertesi altında ne geçebilir ve nasıl donatılır?
  6. Bir kasara kapısı hava geçirmezdir. Bu, su altında kalırsa sızdırmayacağı anlamına gelir mi?
  7. Aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
    a) Hava firarlarının toplam kesiti dolum borusundan en az %25 büyüktür.
    b) Fribord güvertesindeki hava firarı en az 760 mm yüksektir.
    c) İskandil borusu tankın en yüksek noktasından çıkar.
    d) Akaryakıt tankının hava firarında tel kafes bulunur.
  8. Sintine kuyuları neden ambarın kıç ucuna konur?
  9. Gemi sığ ve çamurlu bir limana girerken hangi deniz sandığı kullanılır, neden?

Cevaplar

  1. Su geçirmez perde basıncı ancak gemi yaralanınca görür; tank perdesi tank her dolduğunda sürekli basınç altındadır.
  2. Az kaynak ve işçilik; kolay temizlik; aynı mukavemet için daha hafif yapı.
  3. Şaft kovanından sızan su makine dairesine yayılmasın, su geçirmez kıç pik bölmesinde kalsın diye.
  4. En az: 0,05 × 120 = 6 m ile 10 m’nin küçüğü → 6 m. En fazla: 0,08 × 120 = 9,6 m ile 6 + 3 = 9 m’nin büyüğü → 9,6 m.
  5. Yalnızca bir boru; perde üzerinde, perde güvertesinin üzerinden kumanda edilebilen vidalı kapamalı valfle.
  6. Hayır. Hava geçirmez düzenler dalga ve serpintiye karşıdır, sürekli su basıncına göre tasarlanmaz.
  7. c) Yanlıştır; iskandil borusu tankın en alt noktasından çıkar.
  8. Gemiler çoğunlukla kıça trimli seyrettiği için su kendiliğinden ambarın kıç ucuna akar.
  9. Yüksek deniz sandığı; dipteki çamur ve kumun emilmesini önlemek için.

Başvuru Tabloları

Konu Değer veya kural
Çatışma perdesi (FP’den) En az: 0,05L veya 10 m’nin küçüğü; en fazla: 0,08L veya 0,05L + 3 m’nin büyüğü
Kaporta eşiği (fribord güvertesindeki kasara kapıları) En az 380 mm
Hava firarı kesiti Dolum borusu kesitinden en az %25 büyük
Hava firarı yüksekliği Fribord güvertesi en az 760 mm; kasara güverteleri en az 450 mm
Sintine kuyusu hacmi Genellikle en az 0,15 m³
Tank tasarım basıncı Sıvının hava firarı üst ucuna kadar yükseldiği varsayılır
Düzen Yeri Kritik parçası
Hava firarı Tankın en üstü → açık güverte Otomatik başlık; yakıtta tel kafes
İskandil borusu Tankın en altı → güverte Darbe levhası; vidalı kapak veya kendiliğinden kapanan musluk
Sintine kuyusu Ambarın kıç ucu, iskele ve sancak Izgara kapak, süzgeç
Deniz sandığı Makine dairesi, dış kaplama içi Izgara, deniz valfi, anot, üfleme

Terimler Sözlüğü (TR–EN)

Türkçe İngilizce
Perde Bulkhead
Enine / Boyuna perde Transverse / Longitudinal bulkhead
Su geçirmez perde Watertight bulkhead
Tank perdesi / Yağ geçirmez perde Tank bulkhead / Oiltight bulkhead
Çalkantı perdesi Swash bulkhead
Yangın perdesi Fire bulkhead
Adi bölme perdesi Non-tight bulkhead, partition
Perde stifneri / Perde stringeri Bulkhead stiffener / Bulkhead stringer
Oluklu perde Corrugated bulkhead
Alt taban / Üst taban Lower stool / Upper stool
Çatışma perdesi Collision bulkhead
Kıç pik perdesi Aft peak bulkhead
Şaft kovanı Stern tube
Perde güvertesi Bulkhead deck
Bölmeleme Subdivision
Su geçirmez / Hava geçirmez Watertight / Weathertight
Su geçirmez kapı (menteşeli / sürgülü) Watertight door (hinged / sliding)
Kollu kilit Dog
Kaporta, hava geçirmez kapı Weathertight door
Lumbuz / Lumbuz kapağı Sidescuttle / Deadlight
Havalandırma ağzı Ventilator
Koferdam Cofferdam
Derin tank / Kanat tankı Deep tank / Wing tank
Tortulama tankı / Servis tankı Settling tank / Service tank
Sintine tankı / Çamur tankı Bilge holding tank / Sludge tank
Slop tankı Slop tank
Hidrostatik deney / Sızdırmazlık deneyi Hydrostatic test / Leak test
Hava firarı / Hava firarı başlığı Air pipe / Air pipe head
Alev tutucu tel kafes Flame screen
İskandil borusu / İskandil şeridi Sounding pipe / Sounding tape
Darbe levhası Striking plate
Ulaj Ullage
Sintine / Sintine kuyusu Bilge / Bilge well
Süzgeç Rose box, strum box
Deniz sandığı Sea chest
Izgara Grating
Deniz valfi Sea suction valve
Alçak / Yüksek deniz sandığı Low / High sea chest