Bu Derste

Bu dersin sonunda:

  • baş yapısının neden daha güçlü yapıldığını açıklayabilecek, panting ve dövülme takviyelerini sayabileceksiniz,
  • baş ve kıç formlarını ayırt edebilecek, balblı başın direnci nasıl azalttığını anlatabileceksiniz,
  • kıç bodoslamanın kısımlarını ve şaft düzenini makineden pervaneye sıralayabileceksiniz,
  • dümenin parçalarını ve dengesiz, dengeli, yarı dengeli ve askılı dümenleri karşılaştırabileceksiniz,
  • ana ve yedek dümen makinesinin performans koşullarını ve deneme sıklığını hatırlayabileceksiniz,
  • pervane terimlerini (hatve, kayma, sağ el, sol el) tanımlayabilecek, sabit ve ayarlanabilir kanatlı pervaneyi karşılaştırabileceksiniz,
  • kavitasyonu ve yan iticilerle azimut sevk sistemlerini açıklayabileceksiniz.

Geminin iki ucu, ortasından çok farklı bir dünyadır. Baş, dalgaları ilk karşılayan, sudan çıkıp dalgaya çarpan ve bir çarpışmada ilk ezilen yerdir; bu yüzden kalın, sık takviyeli ve özel biçimlidir. Kıç ise geminin “motor ve direksiyon” bölgesidir: pervane burada döner, dümen burada çevrilir ve gemiyi ileri iten kuvvet tekneye buradan girer.

Ders bu iki ucu sırayla işler. Önce baş: bodoslama, panting ve dövülme takviyeleri, baş formları. Sonra kıç: kıç formları, kıç bodoslama, şaft kovanı ve şaft düzeni. Ardından dümen ve dümen makinesi, en son pervane ve yan iticiler.

Panting ve dövülme kavramları (Bölüm 6), posta düzeni (Bölüm 7) ve pik perdeleri (Bölüm 10) bilinen kabul edilir. Demirlemeanchoring ve bağlama donanımı Bölüm 12’de işlenir; ana makinenin çalışması ile dümen ve pervanenin manevra etkileri ise makine ve gemi manevrası konularına aittir.

Temel Kavramlar

  • Baş bodoslama (stem): İki bordanın baş tarafta birleştiği, geminin en ön ucunu oluşturan düşey eleman.
  • Kıç bodoslama (sternframe): Kıç ucu oluşturan, dümeni taşıyan ve şaftın tekneden çıktığı ağır eleman.
  • Şaft kovanı (stern tube): Pervane şaftının tekneden geçtiği su geçirmez boru.
  • Dümen rodu (rudder stock): Dümen palasını dümen makinesine bağlayan kalın şaft.
  • Hatve (pitch): Pervanenin kaymasız bir tam turda teorik ilerlemesi.
  • Kavitasyon (cavitation): Kanat arkasında basınç düşünce buhar kabarcıklarının oluşup patlaması.

Baş Neden Daha Güçlü Yapılır?

Geminin baş ucu üç tehlikeyle karşı karşıyadır: ağır havada dalgalar doğrudan çarpar, baş-kıç vurmada sudan çıkıp dalgaya düşer ve bir çarpışmada ilk hasarı alır. Bu yüzden baş yapısı teknenin geri kalanından daha sık ve daha güçlü takviye edilir.

Baş yapısı

Baş bodoslama

Baş bodoslama omurganın baştaki devamıdır ve alt ucunda omurgaya bağlanır. İki türü vardır:

  • Lama bodoslama (bar stem): Kalın bir lamadan veya dövme ya da dökme çelik parçadan yapılır. Eski gemilerde ve küçük teknelerde bodoslamanın tamamı, büyük gemilerde çoğu zaman yalnızca alt kısmı böyledir.
  • Levha bodoslama (plate stem): Kavisli bükülmüş kalın levhalardan yapılır, iç tarafından göğüslükler ve düşey bir merkez levhasıyla takviye edilir. Günümüz gemilerinde, özellikle balblı gemilerde bodoslamanın büyük kısmı böyledir. Darbede yırtılmak yerine ezilip biçim değiştirdiği için hasarı sınırlar.

Panting’e karşı takviyeler

Baş uçta dalga basıncı sürekli değiştiği için borda kaplaması içeri ve dışarı esner (Bölüm 6). Baş pikte buna karşı dört önlem alınır:

  1. Sık postalar: Baş pikte postalar gemi ortasındakinden daha sık konur.
  2. Panting stringerleri ve delikli platformlar (panting stringers, perforated flats): Belirli düşey aralıklarla borda bordaya uzanan yatay elemanlar. Stringer bordaya kaynaklı yatay levha şerididir; delikli platform bütün kesiti kaplayan, üzerinde büyük delikler olan yatay levhadır. Delikler, tanktaki sıvının platformlar arasında serbestçe akmasını sağlar.
  3. Panting kemereleri (panting beams): Stringer seviyelerinde, belirli postalarda iki bordayı birbirine bağlayan enine kemereler; bordaların birbirinden bağımsız esnemesini önler.
  4. Göğüslükler (breasthooks): Bodoslamanın iç tarafında, iki bordayı ve stringerleri bodoslamaya bağlayan üçgen yatay levhalar.

Bu düzeni bir fıçının çemberlerine benzetebilirsiniz: stringerler ve göğüslükler bordaları yatay olarak sarar, panting kemereleri iki bordayı karşılıklı birbirine bağlar. Benzer ama daha hafif panting takviyeleri kıç pikte de yapılır.

Dövülmeye karşı takviyeler

Baştaki düz dip, gemi ağır denizde sudan çıkıp dalgaya düştüğünde şiddetli darbeler alır; bu etki draftın küçük olduğu balastlı seferlerde daha belirgindir (Bölüm 6). Bu yüzden baş dikmeden geriye, genellikle gemi boyunun yaklaşık dörtte birine kadar uzanan bölgede:

  • dip kaplaması daha kalın yapılır,
  • dolu döşekler her postaya konur (Bölüm 8),
  • dip boyunaları veya yan tülaniler daha sık konur.

Baş Formları

Baş ve kıç formları
Form Tanımı Neden kullanılır?
Dik baş (vertical stem) Bodoslama düşey Eski tip
Eğik baş (raked stem) Bodoslama yukarıya doğru öne eğik Eğim ve dışa açılım (flare) dalgayı yarar, güverteyi kuru tutar, çarpışmada hasarın su hattı üstünde kalma olasılığını artırır; günümüz ticaret gemilerinin büyük çoğunluğu. Belirgin kavisle öne uzananına klipper baş (clipper bow) denir.
Balblı baş (bulbous bow) Su hattının altında, bodoslamanın önüne uzanan yuvarlak çıkıntı Dalga direncini azaltır; büyük ve dolgun formlu gemilerde yakıt tasarrufu
Maier formu (Maier form) Baş kesitleri belirgin V, bodoslamanın alt kısmı (forefoot) geriye kesik V kesitler suyun gövde boyunca düzgün akmasıyla sürtünme direncini, baş ve kıçın çalık kesilmesi dalga direncini azaltır
Buzkıran baş (icebreaking bow) Su hattı bölgesinde çok eğik Gemi buzun üzerine çıkar, ağırlığıyla kırar
Kayıcı baş (planing bow) Düz ve geniş dipli Yüksek süratli küçük teknelerin su yüzeyine yükselmesi

Balb direnci nasıl azaltır?

İlerleyen her gemi başında bir dalga oluşturur; bu dalgayı yaratmak için harcanan enerji dalga direncidir. Balb da kendi dalgasını oluşturur. Balbın konumu ve biçimi, onun dalgası ile geminin baş dalgası birbirini kısmen yok edecek biçimde ayarlanır. Bir dalganın tepesi öbürünün çukuruna denk gelince ikisi birbirini söndürür. Bu ayar belirli bir hız ve draft için yapılır; bu yüzden etki en çok tasarım hızında ve tasarım draftında elde edilir. Gemi çok yavaş seyrederse veya çok farklı bir draftta olursa balbın yararı azalır.

Kıç Formları

Form Tanımı Özelliği
Tümsek (eliptik) kıç (counter stern) Su hattı üstünde dümenin arkasına uzanan, yukarıdan eliptik görünen kıç Eski buharlı gemiler
Kruvazör kıç (cruiser stern) Su hattının altına kadar inen yuvarlak kıç Su hattı boyunu uzatarak direnci azaltır
Ayna kıç (transom stern) Düz ve dik bir yüzeyle kesilmiş kıç Yapımı kolay, kıçta geniş güverte; günümüz ticaret gemileri ve yüksek süratli tekneler
Skegli kıç (skeg stern) Pervane önünde, kıç gövdenin düşey yüzgeç gibi aşağı uzandığı kıç Yön kararlılığı ve pervaneye düzgün akış. İki pervaneli gemilerde çift skegli kıç (twin skeg).

Kıç Bodoslama ve Şaft Düzeni

Kıç bodoslamanın kısımları

Kıç bodoslama büyük ve karmaşık biçimli olduğu için dökme çelikten veya kalın levhaların kaynaklanmasıyla yapılır. Tek pervaneli ve dümen dikmeli bir gemide dört kısmı vardır:

  • Pervane dikmesi (propeller post): Öndeki düşey kısım; ortasındaki kalın göbekten (boss) şaft kovanı geçer.
  • Dümen dikmesi (rudder post): Arkadaki düşey kısım; dümeni taşıyan yuvalar (gudgeons) bunun üzerindedir.
  • Taban parçası (sole piece): İki dikmeyi alttan bağlayan yatay kısım; dümenin alt yatağını taşır.
  • Pervane boşluğu (aperture): İki dikme ile taban parçası arasında, pervanenin döndüğü açıklık.

Kıç bodoslama kıç pikteki döşeklere ve yapıya sağlam biçimde bağlanır. Askılı veya yarı dengeli dümenli gemilerde dümen dikmesi ve taban parçası yoktur; dümen, kıç gövdeden aşağı uzanan bir dümen boynuzuna (rudder horn) veya yalnızca dümen roduna asılır.

Kıç bodoslama, dümen, şaft ve pervane düzeni

Şaft kovanı

Pervane şaftı tekneden şaft kovanı (stern tube) içinden geçerek çıkar. Şaft kovanı, kıç pik perdesi ile pervane dikmesi arasında uzanan ve iki ucundan tekneye su geçirmez bağlanan bir borudur; içinde şaftı taşıyan yataklar vardır. Günümüz gemilerinde bu yataklar yağla yağlanır; kovanın iki ucundaki sızdırmazlık elemanları (stern tube seals) hem yağın denize sızmasını hem deniz suyunun kovana girmesini önler. Eski gemilerde yataklar deniz suyuyla yağlanan sert ahşaptan (lignum vitae) yapılırdı.

Makineden pervaneye şaft düzeni

Gücün yolunu makineden pervaneye izleyelim:

  1. İtme yatağı (thrust block): Ana makinenin hemen gerisindedir. Pervanenin ürettiği itme kuvvetini şafttan alıp tekneye aktarır. Gemiyi ileri iten kuvvet tekneye bu yatak üzerinden geçtiği için yatağın oturduğu temel çok güçlü yapılır.
  2. Ara şaftlar ve ara şaft yatakları (intermediate shafts and bearings): İtme yatağı ile şaft kovanı arasında şaftı taşır.
  3. Pervane şaftı (tail shaft, propeller shaft): Şaft kovanının içinden geçer; pervane şaftın konik ucuna oturtulup bir somunla sıkıştırılır.

Pervane suyu geriye iter, su da pervaneyi ileri iter. Bu kuvvet şaft boyunca ileri doğru iletilir ve itme yatağında tekneye geçer; yani gemiyi aslında itme yatağı “iter”.

Makine dairesi gemi ortasında olan gemilerde ara şaftlar, ambarların altından geçen bir şaft tüneli (shaft tunnel) içindedir (Bölüm 1). Şaft tüneli su geçirmez yapılır ve kıç ucunda yukarı çıkan bir acil kaçış yolu bulunur.

Dümen Nasıl Çalışır?

Dümen, kıçta su altındaki hareketli yüzeydir. Bir açıyla çevrildiğinde üzerinden akan su dümene yana doğru bir kuvvet uygular; bu kuvvet kıçı yana iterek gemiyi döndürür. Dümenin etkisi üzerinden geçen suyun hızına bağlıdır. Pervanenin hemen arkasındaki dümen, pervanenin ittiği hızlı su akışından yararlandığı için daha etkilidir. Bu yüzden gemi dururken bile kısa bir makine hareketi dümeni etkili kılar.

Dümenin parçaları

  • Dümen palası, dümen yelpazesi (rudder blade): Suyla temas eden ve yön kuvvetini üreten gövde. Günümüzde iki yüzü levhayla kaplı, içi yatay ve düşey levhalarla bölmelere ayrılmış, akış biçimli (aerofoil kesitli) içi boş bir yapıdır. İçine su dolup dolmadığını anlamak ve suyu boşaltmak için altta dreyn tapası (drain plug) vardır.
  • Dümen rodu (rudder stock): Palayı dümen makinesine bağlayan ve dönmeyi ileten kalın şaft. Tekneye dümen kovanı (rudder trunk) içinden girer. Pala ile rod arasında ayrılabilmeleri için flanşlı veya konik bir bağlantı (coupling) bulunur.
  • İğneler ve yuvalar (pintles and gudgeons): Pala üzerindeki iğneler dümen dikmesi, boynuz veya taban parçası üzerindeki yuvalara oturur; dümen bu yapılara menteşe gibi bağlanır.
  • Taşıyıcı yatak (rudder carrier bearing): Yeke dairesinde, dümenin ağırlığını taşır.
  • Kalkma stoperi (jumping stopper): Karaya oturmada veya dalga etkisiyle dümenin yukarı kalkmasını önler.
  • Dümen stopları (rudder stops): Dümenin belirli bir açıdan fazla dönmesini önleyen mekanik dayanaklar. Dümen açısı genellikle her iki tarafa 35° ile sınırlıdır.

Dümen türleri

Dümen türleri

Dümenler, palanın rod eksenine göre konumuna göre sınıflanır:

Tür Pala nerede? Nasıl taşınır? Özelliği
Dengesiz (unbalanced) Tamamı rod ekseninin kıç tarafında Dümen dikmesine iğnelerle Çevirmek için büyük kuvvet gerekir; eski gemiler
Dengeli (balanced) Alanının bir kısmı, genellikle yaklaşık dörtte biri, eksenin önünde Ön ve arka kuvvetler kısmen dengelenir; küçük dümen makinesi yeter
Yarı dengeli (semi-balanced) Yalnızca alt kısımda denge alanı; üst kısım boynuzun arkasında Dümen boynuzuna Boynuzlu dümen (horn rudder) veya Mariner tipi
Askılı (spade) Dengeli; alt ucunda dayanak yok Yalnızca dümen roduyla; rod çok güçlü Konteyner, Ro-Ro gemileri, yatlar

Dengeli dümenin mantığını bir kapı üzerinde düşünün: menteşesi kenarda olan kapıyı rüzgâr kolayca çarpar, ama menteşesi ortaya yakın döner kapıyı rüzgâr iki yandan iter ve kuvvetler birbirini dengeler. Dengeli dümende de rod ekseninin önündeki alan, arkadaki alanın oluşturduğu momenti kısmen karşılar.

Bunların yanında palanın arka kenarına menteşeli ikinci bir kanat (flap) eklenen flaplı dümenler ve özel profilli yüksek etkili dümenler de kullanılır; düşük hızda manevra kabiliyetini artırırlar.

Dümen makinesi

Dümen makinesi (steering gear), köprüüstünden gelen kumandayla dümen rodunu çeviren ve dümeni istenen açıda tutan makinedir; yeke dairesinde (steering gear room) bulunur. Günümüz gemilerinde elektrohidrolik makineler kullanılır: elektrik motorlarıyla çalışan hidrolik pompalar, rodun üzerindeki yekeyi (tiller) iten hidrolik silindirleri (piston tipi) veya rodu doğrudan döndüren kanatlı bir hidrolik motoru (döner kanatlı tip) çalıştırır.

Dümen makinesi şu performans koşullarını sağlamalıdır:

Gemi durumu İstenen
Ana dümen makinesi En derin draft, en yüksek ileri servis hızı Dümeni bir taraftaki 35°’den diğer taraftaki 35°’ye çevirebilmeli; bir taraftaki 35°’den diğer taraftaki 30°’ye 28 saniyeden kısa sürede getirebilmeli
Yedek (yardımcı) dümen makinesi En derin draft, en yüksek ileri servis hızının yarısı veya 7 knot (hangisi büyükse) Dümeni bir taraftaki 15°’den diğer taraftaki 15°’ye 60 saniyede getirebilmeli

Köprüüstündeki kumanda arızalanırsa dümen makinesi yeke dairesinden doğrudan kumanda edilebilir. Bunun için yeke dairesinde dümen açısı göstergesi, köprüüstü ile haberleşme düzeni ve kumanda değişikliğinin nasıl yapılacağını gösteren talimat bulunur. Dümen düzeni gemi limandan ayrılmadan önceki 12 saat içinde denenir; acil dümen talimleri en az üç ayda bir yapılır.

Pervane Nasıl İter?

Pervane, ana makinenin şafta verdiği dönme hareketini, suyu geriye iterek gemiyi ileri yürüten itme kuvvetine dönüştürür. Kanatları bir vidanın dişleri gibi helis biçiminde eğimli yüzeylerdir. Pervane döndükçe kanatlar suyu geriye iter, tepki olarak gemi ileri gider.

Pervane terimleri

Pervane terimleri

  • Göbek (boss, hub): Kanatların bağlı olduğu, şaftın ucuna oturan orta kısım.
  • Kanat (blade): Göbekten dışa uzanan itici yüzey; ticaret gemilerinde genellikle 3 ile 7 arasında.
  • Kanat kökü ve kanat ucu (root and tip): Kanadın göbeğe birleştiği kısım ve en dış noktası.
  • Yüz ve sırt (face and back): Kanadın kıça bakan, suyu iten yüzü ve başa bakan yüzü.
  • Hücum kenarı ve firar kenarı (leading and trailing edge): İleri yolda suyu ilk kesen kenar ve suyun kanadı terk ettiği kenar.
  • Çap (diameter, D): Kanat uçlarının çizdiği dairenin çapı.
  • Hatve (pitch, P): Pervanenin kaymasız bir tam turda teorik ilerlemesi; vidanın diş adımına karşılık gelir.
  • Kayma (slip): Teorik ilerleme ile geminin gerçek ilerlemesi arasındaki fark. Pervane katı bir somunda değil suda döndüğü için gerçek ilerleme her zaman teorik ilerlemeden azdır.

Bir vidayı tahtaya çevirdiğinizde her turda tam bir diş adımı kadar ilerler; bu hatvedir. Aynı vidayı yumuşak bir malzemede çevirirseniz biraz kayar ve daha az ilerler; aradaki fark kaymadır.

Dönüş yönü

İleri yolda kıçtan bakıldığında saat yönünde dönen pervaneye sağ el pervane (right-handed), saat yönünün tersine dönene sol el pervane (left-handed) denir. Tek pervaneli gemilerin çoğunda sağ el pervane vardır. İki pervaneli gemilerde pervaneler ileri yolda genellikle dışa doğru döner: sancak pervanesi sağ el, iskele pervanesi sol eldir. Dönüş yönü, pervanenin kıçı yana itme eğilimini ve dolayısıyla geminin manevra davranışını belirler.

Pervane türleri

Sabit kanatlı (FPP) Ayarlanabilir kanatlı (CPP)
Kanatlar Göbekle tek parça dökülür veya sabit bağlanır Göbekteki hidrolik düzenekle kendi eksenleri etrafında döndürülür
Hatve Değişmez Değiştirilebilir
Geri yol Ana makinenin dönüş yönü tersine çevrilir Makine aynı yönde ve sabit devirde döner; kanat açısı ters çevrilir
Kullanım Ticaret gemilerinde en yaygın; basit ve dayanıklı Sık manevra yapan feribotlar, römorkörler, şaft jeneratörlü gemiler

Pervaneler deniz suyuna dayanıklı bakır alaşımlarından, çoğunlukla nikel-alüminyum bronzdan dökülür. Kanat yüzeylerinin düzgünlüğü verimi doğrudan etkilediğinden pervaneler havuzlamada temizlenir ve parlatılır.

Batma ve kavitasyon

Pervanenin verimli çalışması için kanatlarının tamamen suya batmış olması gerekir. Balastlı seferlerde gemi, pervanenin yeterince batması için kıça trimli yüklenir.

Dönen kanatların arka yüzünde basınç aşırı düşerse su buharlaşır; oluşan kabarcıklar daha yüksek basınçlı bölgeye gelince patlar. Buna kavitasyon denir. Sonuçları itme kaybı, titreşim, gürültü ve kanat yüzeyinde aşınmadır.

Yan İticiler ve Diğer Sevk Düzenleri

  • Baş ve kıç iticiler (bow and stern thrusters): Baş veya kıç tarafta, su hattının altında borda bordaya açılmış bir tünel içindeki pervaneler. Başı veya kıçı yana iterek düşük hızda, yanaşma ve kalkmada römorkör ihtiyacını azaltır. Tünel ağızları dış kaplamada açıklık oluşturduğu için çevrelerindeki yapı takviye edilir.
  • Azimut iticiler ve pod sevk sistemleri (azimuth thrusters, podded propulsion): Pervane 360° döndürülebilen bir gövdeye bağlıdır. Hem itme hem yön verme işini gördükleri için dümene gerek kalmaz. Römorkörlerde, yolcu gemilerinde, buzkıranlarda ve açık deniz destek gemilerinde kullanılır.

Sık Karıştırılan Noktalar

  • Panting stringeri ile delikli platform: Stringer bordaya kaynaklı şerittir; delikli platform bütün kesiti kaplar.
  • Dövülme bölgesi baştan gemi boyunun yaklaşık dörtte birine kadardır; panting ise baş ve kıç pik bölgesindedir.
  • Balb her hızda aynı yararı sağlamaz; etki tasarım hızı ve draftında en büyüktür.
  • Pervane dikmesi öndedir, dümen dikmesi arkadadır.
  • Gemiyi tekneye iten kuvvet itme yatağından geçer; şaft kovanından değil.
  • Ana dümen makinesi: 35°’den 30°’ye 28 saniyeden kısa. Yedek: 15°’den 15°’ye 60 saniye.
  • Sağ el / sol el, ileri yolda kıçtan bakılarak belirlenir.
  • CPP’de geri yol için makine ters dönmez; kanat açısı değişir.

Özet

  • Baş; dalga, dövülme ve çarpışma nedeniyle daha güçlü yapılır. Bodoslama: lama veya levha (ezilir, yırtılmaz).
  • Panting: sık postalar, stringerler ve delikli platformlar, panting kemereleri, göğüslükler; kıç pikte daha hafif benzeri.
  • Dövülme: baştan yaklaşık L/4’e kadar kalın dip, her postada dolu döşek, sık boyuna veya tülani.
  • Baş formları: dik, eğik (klipper), balblı, Maier, buzkıran, kayıcı. Balb dalga direncini azaltır; tasarım hızı ve draftında en etkili.
  • Kıç formları: tümsek, kruvazör, ayna, skegli (çift skeg).
  • Kıç bodoslama: pervane dikmesi, dümen dikmesi, taban parçası, pervane boşluğu; askılı ve yarı dengeli dümenlerde boynuz veya yalnız rod.
  • Şaft kovanı kıç pik perdesi ile pervane dikmesi arasında; yağlı yataklar ve sızdırmazlık elemanları.
  • Şaft düzeni: itme yatağı → ara şaftlar → pervane şaftı; şaft tüneli su geçirmez ve kaçış yollu.
  • Dümen parçaları: pala (dreyn tapalı), rod, kovan, bağlantı, iğne ve yuva, taşıyıcı yatak, kalkma stoperi, stoplar (35°).
  • Dümen türleri: dengesiz, dengeli (yaklaşık dörtte bir önde), yarı dengeli (boynuzlu), askılı; flaplı dümenler.
  • Dümen makinesi: elektrohidrolik; ana 35°–35°, 35°→30° 28 s’den kısa; yedek 15°–15° 60 s; deneme kalkıştan önceki 12 saatte, acil talim üç ayda bir.
  • Pervane: 3–7 kanat; hatve, kayma; sağ el ve sol el; FPP ve CPP; nikel-alüminyum bronz; kıça trim; kavitasyon.
  • Yan iticiler ve 360° azimut veya pod sistemleri.

Kendinizi Sınayın

  1. Levha bodoslamanın darbe karşısındaki üstünlüğü nedir?
  2. Delikli platformdaki delikler ne işe yarar?
  3. Balblı baş hangi koşullarda en etkilidir, neden?
  4. Gemiyi ileri iten kuvvet tekneye hangi elemandan geçer?
  5. Yarı dengeli dümen nasıl taşınır ve başka hangi adlarla anılır?
  6. Ana dümen makinesinin performans koşulunu yazın.
  7. Aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
    a) Kayma, teorik ilerleme ile gerçek ilerleme arasındaki farktır.
    b) İki pervaneli gemilerde sancak pervanesi genellikle sağ eldir.
    c) CPP’li gemide geri yol için ana makine ters çevrilir.
    d) Kavitasyon kanat yüzeyinde aşınmaya yol açar.
  8. Balastlı seferde gemi neden kıça trimli yüklenir?
  9. Dümen düzeni ne zaman denenir, acil dümen talimi ne sıklıkta yapılır?

Cevaplar

  1. Yırtılmak yerine ezilip biçim değiştirir ve hasarı sınırlar.
  2. Tanktaki sıvının platformlar arasında serbestçe akmasını sağlar.
  3. Tasarım hızında ve tasarım draftında; çünkü balb dalgası ile baş dalgasının birbirini söndürmesi bu koşullara göre ayarlanmıştır.
  4. İtme yatağından.
  5. Üst kısmı tekneden aşağı uzanan dümen boynuzuna asılır; boynuzlu dümen veya Mariner tipi dümen.
  6. En derin draft ve en yüksek ileri servis hızında dümeni 35°’den diğer taraftaki 35°’ye çevirebilmeli; 35°’den diğer taraftaki 30°’ye 28 saniyeden kısa sürede getirebilmeli.
  7. c) Yanlıştır; makine aynı yönde döner, kanat açısı değiştirilir.
  8. Pervanenin tamamen suya batması ve verimli çalışması için.
  9. Limandan ayrılmadan önceki 12 saat içinde; acil dümen talimi en az üç ayda bir.

Başvuru Tabloları

Konu Değer veya kural
Dövülme takviye bölgesi Baş dikmeden geriye, gemi boyunun yaklaşık dörtte birine kadar
Dengeli dümende ön alan Genellikle pala alanının yaklaşık dörtte biri
Dümen açısı sınırı Genellikle her iki tarafa 35°
Ana dümen makinesi 35° → diğer tarafta 35°; 35° → diğer tarafta 30°, 28 s’den kısa (en derin draft, en yüksek ileri servis hızı)
Yedek dümen makinesi 15° → diğer tarafta 15°, 60 s (en derin draft; en yüksek servis hızının yarısı veya 7 knot, büyük olanı)
Dümen düzeni denemesi Limandan ayrılmadan önceki 12 saat içinde
Acil dümen talimi En az üç ayda bir
Pervane kanat sayısı Ticaret gemilerinde genellikle 3–7
Azimut / pod 360° döner
Dümen Rod eksenine göre pala Dayanak
Dengesiz Tamamı arkada Dümen dikmesi
Dengeli Yaklaşık dörtte biri önde —
Yarı dengeli Alt kısımda denge alanı Dümen boynuzu
Askılı Dengeli Yalnız rod

Terimler Sözlüğü (TR–EN)

Türkçe İngilizce
Baş bodoslama Stem
Lama bodoslama / Levha bodoslama Bar stem / Plate stem
Panting stringeri Panting stringer
Delikli platform Perforated flat
Panting kemeresi Panting beam
Göğüslük Breasthook
Dik baş / Eğik baş / Klipper baş Vertical stem / Raked stem / Clipper bow
Balblı baş Bulbous bow
Maier formu Maier form
Buzkıran baş / Kayıcı baş Icebreaking bow / Planing bow
Tümsek (eliptik) kıç Counter stern
Kruvazör kıç / Ayna kıç Cruiser stern / Transom stern
Skeg / Çift skegli kıç Skeg / Twin skeg stern
Kıç bodoslama Sternframe
Pervane dikmesi / Dümen dikmesi Propeller post / Rudder post
Taban parçası Sole piece
Pervane boşluğu Aperture
Dümen boynuzu Rudder horn
Şaft kovanı / Şaft kovanı sızdırmazlık elemanı Stern tube / Stern tube seal
İtme yatağı Thrust block
Ara şaft / Ara şaft yatağı Intermediate shaft / Intermediate bearing
Pervane şaftı Tail shaft, propeller shaft
Şaft tüneli Shaft tunnel
Dümen palası, dümen yelpazesi Rudder blade
Dümen rodu / Dümen kovanı Rudder stock / Rudder trunk
Bağlantı Coupling
İğne / Yuva Pintle / Gudgeon
Taşıyıcı yatak Rudder carrier bearing
Kalkma stoperi / Dümen stopu Jumping stopper / Rudder stop
Dreyn tapası Drain plug
Dengesiz / Dengeli / Yarı dengeli dümen Unbalanced / Balanced / Semi-balanced rudder
Askılı dümen Spade rudder
Flaplı dümen Flap rudder
Dümen makinesi / Yeke Steering gear / Tiller
Yeke dairesi Steering gear room
Pervane Propeller
Göbek / Kanat Boss, hub / Blade
Kanat kökü / Kanat ucu Blade root / Blade tip
Yüz / Sırt Face / Back
Hücum kenarı / Firar kenarı Leading edge / Trailing edge
Çap / Hatve / Kayma Diameter / Pitch / Slip
Sağ el / Sol el pervane Right-handed / Left-handed propeller
Sabit kanatlı pervane Fixed pitch propeller (FPP)
Ayarlanabilir kanatlı pervane Controllable pitch propeller (CPP)
Kavitasyon Cavitation
Baş itici / Kıç itici Bow thruster / Stern thruster
Azimut itici / Pod sevk sistemi Azimuth thruster / Podded propulsion