Canlı Kaynakların Yönetimi, Avlanma Kotaları ve Özel Türler (Madde 61 – 72)

Bu kısım; deniz canlı kaynaklarının sürdürülebilir şekilde avlanmasını, kıyı devletinin kota koyma mekanizmasını, balık göçlerini ve denize kıyısı bulunmayan ülkelerin MEB kaynaklarından yararlanma şartlarını düzenler.

1. Canlı Kaynakların Korunması: TAC ve MSY İlkeleri (Madde 61)

  • Toplam İzin Verilebilir Av Miktarı (TAC – Total Allowable Catch): Kıyı devleti, MEB’indeki canlı kaynakların aşırı avlanma nedeniyle tükenmesini önlemek amacıyla bilimsel verileri esas alarak her tür için yıllık toplam av kotasını (TAC) belirler.
  • Azami Sürdürülebilir Verim (MSY – Maximum Sustainable Yield): Alınacak koruma tedbirleri; stokların biyolojik olarak kendini yenileyebileceği ve en yüksek sürekli ürünün alınabileceği (MSY) seviyede tasarlanmalıdır.
  • Bağlantılı Türlerin Korunması: Avlanan balık türlerinin yanında, onlarla beslenen veya aynı ekosistemi paylaşan diğer bağımlı türlerin de üreme dengesi gözetilmek zorundadır.

 

2. Canlı Kaynakların Optimum Kullanımı ve “Av Fazlası” Rejimi (Madde 62)

  • Kıyı Devletinin Kendi Avlanma Kapasitesi: Kıyı devleti, belirlediği toplam av kotasının (TAC) ne kadarını kendi balıkçı filosuyla avlayabileceğini tespit eder.
  • Av Fazlasına (Surplus) Başkalarının Erişimi: Kıyı devleti kotanın tamamını avlayacak kapasiteye sahip değilse; arta kalan “av fazlasını” (surplus) ikili veya bölgesel anlaşmalarla diğer devletlerin balıkçılarına açmakla yükümlüdür.
  • Yabancı Balıkçıların Uyması Gereken Kurallar: Kıyı devleti yabancı gemilere izin verirken; ruhsat harcı, av mevsimi ve bölge kısıtlamaları, gemi tipi ve ağ ebatları, gemiye yerel gözlemci alma ve avlanan balığın bir kısmını yerel limanlara indirme gibi çok sıkı şartlar koyabilir.

 

3. Sınır Aşan ve Uzaklara Göç Eden Türler (Madde 63 & 64)

  • Sınır Aşan Stoklar (Straddling Stocks — Madde 63): Aynı balık stoğu birden fazla devletin MEB’inde veya hem bir MEB’de hem de ona bitişik açık denizde yaşıyorsa; ilgili devletler ve açık denizde avlanan ülkeler bölgesel balıkçılık örgütleri aracılığıyla ortak koruma tedbirleri almak zorundadır.
  • Uzaklara Göç Eden Türler (Highly Migratory Species — Madde 64): Orkinos, kılıç balığı ve bazı köpekbalığı türleri (Ek I listesi) gibi okyanuslar arası uzun mesafeler kateden balıklar için kıyı devletleri ve diğer avcı devletler uluslararası örgütler (örneğin ICCAT) kurarak türün korunmasını birlikte yönetir.

 

4. Özel Türlerin Korunması: Memeliler, Anadrom ve Katadrom Balıklar (Madde 65 – 67)

  • Deniz Memelileri (Madde 65): Balinalar ve yunuslar gibi canlılar için kıyı devletleri veya uluslararası yetkili kuruluşlar (IWC – Uluslararası Balinacılık Komisyonu), sözleşmenin genel kurallarından çok daha katı koruma veya avlanma yasakları getirebilir.
  • Anadrom Türler (Tatlı Suda Doğup Denizde Büyüyenler — Örn. Somon — Madde 66):

– Bu balıklar üzerindeki birincil hak ve sorumluluk, balığın yumurtladığı nehirlerin ait olduğu menşe devlete (State of origin) aittir.

– Kural olarak anadrom balıklar MEB sınırlarının ötesindeki açık denizde avlanamaz; yalnızca menşe devletin suları ve MEB sınırları içinde avlanabilir.

  • Katadrom Türler (Denizde Doğup Tatlı Suda Büyüyenler — Örn. Yılan Balığı — Madde 67):

– Bu türlerin yönetim sorumluluğu, balığın ömrünün büyük kısmını geçirdiği iç suların bulunduğu devlete aittir. Avlanma yalnızca MEB sınırları içinde yapılabilir.

 

5. Hareketsiz / Yerleşik Türler İstisnası (Madde 68)

  • Süngerler, mercanlar, istiridyeler ve dipte sürekli deniz yatağına temas ederek yaşayan kabuklular gibi hareketsiz türler (sedentary species) MEB balıkçılık rejimine tabi değildir.
  • Bu canlılar doğrudan Kıta Sahanlığı (Part VI, Madde 77/4) rejimine tabidir ve kıyı devletinin münhasır mülkiyetindedir; üçüncü devletlere av fazlası hakkı tanınmaz.

 

6. Denize Kıyısı Olmayan ve Dezavantajlı Devletlerin Hakları (Madde 69 – 72)

  • Hak Sahipleri: Denize kıyısı bulunmayan ülkeler (land-locked states) veya coğrafi olarak balık ihtiyacını karşılayamayan dezavantajlı kıyı devletleri; aynı coğrafi bölgedeki komşu kıyı devletlerinin MEB’lerindeki “av fazlasından” (surplus) hakkaniyete uygun pay alma hakkına sahiptir.
  • Ekonomik Bağımlılık İstisnası (Madde 71): Kendi ekonomisi tamamen MEB’deki balıkçılığa bağımlı olan küçük bir kıyı devleti, bu av fazlasını üçüncü ülkelere açmak zorunda değildir.
  • Hakların Devri Yasağı (Madde 72): Denize kıyısı olmayan devletlere tanınan bu avlanma hakları; kiralama, lisans verme veya ortak girişim yoluyla üçüncü devletlere ya da onların şirketlerine kesinlikle devredilemez.