Bu Derste

Bu dersin sonunda:

  • korozyonun nasıl oluştuğunu, onu hızlandıran etkenleri ve korozyon payının neden gerektiğini açıklayabileceksiniz,
  • yedi korozyon türünü ve gemide korozyona en açık bölgeleri sayabileceksiniz,
  • boya sistemlerini ve kaplama durumu sınıflarını, kurban anot ve dış akım sistemlerini açıklayabileceksiniz,
  • yapıdaki hasar türlerini tanıyabilecek, önemli korozyon kavramını tanımlayabilecek ve gemide yapılacak denetimleri sayabileceksiniz,
  • klas kuruluşlarının görevini ve beş yıllık sörvey döngüsünü (yıllık, ara, yenileme, dip denetimi) açıklayabileceksiniz,
  • Genişletilmiş Sörvey Programının başlıca öğelerini sayabileceksiniz,
  • havuz türlerini, havuz planını, takoz düzenini ve havuzda yapılan işleri açıklayabileceksiniz.

Önceki on üç bölüm gemiyi kurdu. Bu son bölüm, kurulan geminin otuz yıla yakın bir ömür boyunca nasıl ayakta tutulduğunu anlatır. Gemiyi yavaş yavaş tüketen bir düşman vardır: korozyon. Korozyon çeliği inceltir; incelen çelik burkulur, çatlar, delinir. 1990’larda yaşlı dökme yük gemilerinin peş peşe kaybedilmesi, bu sessiz düşmanın yorulmayla birleşince ne kadar tehlikeli olduğunu göstermiştir.

Ders bu düşmana karşı kurulan dört savunma hattını sırayla işler: korozyonu tanımak (türleri ve en açık bölgeleri), onu önlemek (boya ve katodik koruma), hasarı erken görmek (gemi personelinin denetimi, klas sörveyleri ve Genişletilmiş Sörvey Programı) ve onarmak (havuzlama).

Bu dersin bir zabit için önemi büyüktür: sörveyörler birkaç yılda bir gelir, ama tankları ve ambarları her gün gören, ilk çatlağı ilk fark eden gemi personelidir.

Önceki bölümlerdeki yapı elemanları ve tanklar bilinen kabul edilir. Kapalı mahallere giriş prosedürleri emniyet konularında, havuzlamada stabilite Gemi Stabilitesi serisinde, gemi belgelerinin tamamı ve liman devleti denetimi SOLAS serisinde işlenir.

Temel Kavramlar

  • Korozyon (corrosion): Metalin çevresiyle kimyasal veya elektrokimyasal tepkimeyle bozulması.
  • Korozyon payı (corrosion margin): Yapı boyutlarına ömür boyu oluşacak korozyon için eklenen kalınlık.
  • Katodik koruma (cathodic protection): Çeliği bir elektrik devresinin katodu yaparak korozyonu durdurma.
  • Önemli korozyon (substantial corrosion): Kalınlık kaybının izin verilen sınırın dörtte üçünü aştığı durum.
  • Klas kuruluşu (classification society): Gemiler için kural koyan ve uygunluğu denetleyen bağımsız kuruluş.
  • Havuzlama (dry-docking): Geminin denetim, bakım ve onarım için sudan çıkarılması.

Korozyon Nasıl Oluşur?

Korozyon, metalin çevresiyle kimyasal veya elektrokimyasal tepkimeye girerek bozulmasıdır. Çelik deniz suyu, nem ve oksijenle tepkimeye girer; yüzeyde pas (demir oksit) oluşur ve metal giderek incelir. Deniz suyu içindeki tuzlar sayesinde iyi bir elektrik iletkenidir ve korozyonu hızlandırır.

Korozyonu hızlandıran etkenler:

  • ıslanma ve kuruma döngüsü,
  • yüksek sıcaklık,
  • oksijen bolluğu,
  • yükün içindeki kükürt gibi maddeler.

Korozyon yapı elemanlarının kalınlığını azaltarak mukavemetlerini düşürür; kalınlığı azalmış levhalar daha kolay burkulur, çatlar ve delinir. Bu yüzden yapı boyutları belirlenirken geminin ömrü boyunca oluşacak korozyon için bir korozyon payı eklenir. Bu bir tasarruf hesabıdır: levha, ömrünün sonunda bile gereken kalınlığın üstünde kalacak kadar kalın başlatılır.

Korozyonun Türleri

Korozyon türleri
Tür Nasıl görünür? Nerede, neden?
Genel (düzgün) korozyon (general) Geniş alanda yaklaşık eşit kalınlık kaybı; gevşek pas, kabuklanma Geniş yüzeyler
Çukurcuk korozyonu (pitting) Küçük alanlarda derin oyuklar Tank dipleri ve yatay yüzeyler, su ve tortunun biriktiği yerler
Oluk korozyonu (grooving) Kaynak dikişi kenarı boyunca dar, uzun oluk Kaynak kenarları; gerilme yığılmasıyla birleşince çatlak başlatabilir
Galvanik korozyon (galvanic) Daha aktif metalin hızla aşınması Farklı iki metal deniz suyunda temas ettiğinde: bronz pervane–çelik kıç bodoslama, alüminyum üst yapı–çelik güverte (Bölüm 5)
Aralık korozyonu (crevice) Dar, havasız aralıklarda ilerleme Üst üste binen levhalar, contalar, takviyelerin altı
Erozyon korozyonu (erosion) Koruyucu tabakanın aşınarak kalkması Hızlı su akışı, kum veya yük sürtünmesi: pervane çevresi, deniz sandıkları, ambar tabanları
Mikrobiyolojik korozyon (MIC) Hızlı çukurcuk Havasız ortamda yaşayan bakteriler; tank dipleri ve balast tankları

Çukurcuk korozyonu en sinsi olanıdır. Bir levhanın ortalama kalınlığı ölçüldüğünde neredeyse sağlam görünebilir, ama tek bir derin oyuk levhayı baştan sona delebilir. Bir tank dibine dağılmış birkaç iğne deliği, tankın su almasına yeter.

Korozyon En Çok Nerede Görülür?

  • Balast tankları: Sürekli dolup boşalan, nemli ve ılık tanklar gemide korozyonun en yoğun olduğu yerlerdir. Özellikle tank tavanları, güverte altına yakın bölgeler ve sıcak yük tanklarına komşu yüzeyler hızlı aşınır.
  • Tankerlerde yük tanklarının tavanı ve dibi: Tavanda inert gazın içindeki kükürt bileşikleri ve nem; dipte yükten ayrılan suyun birikmesi.
  • Dökme yük gemilerinde ambarlar: Kömür ve kükürtlü yükler ambar postalarının alt uçlarında ve braketlerinde hızlı korozyon yapar; kepçe ve kazıcı darbeleri boyayı kaldırır (Bölüm 13).
  • Ambar kapakları, mezarnalar ve açık güverte: Deniz suyu ve serpintiye sürekli maruz.
  • Faça ve dış kaplama: Islanma-kuruma döngüsü, rıhtım ve römorkör teması (Bölüm 1).
  • Kaynak dikişleri, kenarlar ve köşeler: Boyanın ince kaldığı ve gerilmenin yoğunlaştığı yerler.

Korozyon Nasıl Önlenir?

Birinci savunma: boya ve kaplama

Temel korunma yolu, çeliği deniz suyundan ve havadan ayıran bir boya tabakasıdır. Boyanın ömrü büyük ölçüde yüzey hazırlığına bağlıdır: yüzey önce kumlama veya raspa ile pastan, kirden ve yağdan arındırılır; boya üreticinin belirlediği kat sayısında ve kalınlıkta, uygun sıcaklık ve nem koşullarında uygulanır. Paslı bir yüzeye sürülen boya, pasın üstünde kısa sürede kabarıp dökülür.

Yer Kaplama
Balast tankları Genellikle açık renkli epoksi kaplama; açık renk korozyon ve çatlakların kolay görülmesini sağlar. Yeni gemilerde deniz suyu balast tankları belirli bir yüzey hazırlığı, kalınlık ve denetim standardına göre kaplanır; hedef ömür 15 yıl.
Karina Korozyon önleyici astar katlarının üstüne tutunma önleyici boya (antifouling). Deniz canlılarının tutunması direnci ve yakıt tüketimini artırır. Çevreye çok zararlı olan organik kalay (TBT) içeren boyalar yasaklanmıştır.
Yük tankları ve ambarlar Yüke dayanıklı özel kaplamalar; paslanmaz çelik olmayan kimyasal tanklarında yüke uygun kaplama (Bölüm 13)

Kaplamanın durumu üç düzeyde değerlendirilir:

Durum Tanımı
İyi (GOOD) Yalnızca küçük noktasal paslanma
Orta (FAIR) Kenarlarda ve kaynak dikişlerinde yerel bozulma ve paslanma
Kötü (POOR) Geniş alanlarda bozulma, sert pas kabuğu

İkinci savunma: katodik koruma

Katodik koruma, çeliği bir elektrik devresinin katodu yaparak korozyonu durdurur. Boyayla birlikte kullanılır ve boyanın hasar gördüğü yerlerde çeliği korur. Bölüm 5’teki galvanik korozyonu hatırlayın: iki metal temas ettiğinde daha aktif olan aşınır, öbürü korunur. Katodik koruma bu zararlı olayı yararlı hale getirir: aşınması için bilerek daha aktif bir metal eklenir.

Katodik koruma
  • Kurban anotlar (sacrificial anodes): Çelikten daha aktif çinko veya alüminyum alaşımından bloklar; gemide çoğunlukla tutya denir. Karinaya, dümene, kıç bodoslamaya, deniz sandıklarına ve balast tanklarının içine kaynaklanır veya cıvatalanır. Anot kendisi aşınarak çeliği korur; tükenen anotlar havuzlamada yenilenir. Tankerlerin yük tanklarında alüminyum anotlar düşerse kıvılcım çıkarabileceği için yerleştirilebilecekleri yükseklik sınırlıdır.
  • Dış akım sistemi (ICCP): Gemi elektriğinden beslenen, tekneden yalıtılmış anotlarla tekneye koruyucu akım verilir. Referans elektrotlar tekne potansiyelini sürekli ölçer, kontrol ünitesi akımı buna göre ayarlar. Büyük gemilerin dış kaplamasını korur.

Pervane şaftının tekneyle elektriksel bağlantısını sağlayan şaft topraklama düzeneği (shaft earthing device), pervanenin de katodik korumadan yararlanmasını sağlar ve yataklarda elektrik akımının yol açtığı aşınmayı önler.

Yapıda Hangi Hasarlar Görülür?

Hasar Tanımı ve nedenleri
Kalınlık kaybı (wastage) Korozyonla levha ve profil kalınlığının azalması
Çatlak (crack) Yorulma, gerilme yığılması, kaynak hatası veya darbe sonucu malzemede ayrılma (Bölüm 6)
Burkulma (buckling) Basma gerilmesi altında levhanın veya profilin dalgalanması ya da yana yatması; kalınlık kaybı burkulmayı kolaylaştırır
Ezilme ve göçük (indentation, deformation) Rıhtım, römorkör, yük ve kepçe darbeleri, ağır deniz
Kaynak ve bağlantı hasarı Braket uçlarında, kesiklerde, boyunaların perdelerden geçtiği yerlerde kaynak dikişinin kopması

Bu hasarlar birbirini besler: korozyon kalınlığı azaltır, ince levha burkulur veya gerilme yığılan köşede çatlar, çatlak yorulmayla büyür.

Önemli korozyon

Korozyonla kalınlığı, izin verilen azalma sınırının dörtte üçünü aşacak ölçüde azalmış bölgelere önemli korozyon bölgeleri denir. Bu bölgeler sonraki sörveylerde daha sık ölçülür. Kalınlığı izin verilen sınırın altına düşen levhalar ve profiller yenilenir.

Adım adım bir örnek düşünelim. Bir levhanın izin verilen kalınlık azalması 4 mm olsun. Bu sınırın dörtte üçü 3 mm’dir. Ölçümde 3,2 mm kayıp bulunursa bölge önemli korozyon bölgesi sayılır ve sonraki sörveylerde daha sık ölçülür. Kayıp 4 mm’yi aşarsa levha yenilenir.

Gemide yapılan denetimler

Yapının durumu yalnızca sörveylerde değil, gemi personelinin düzenli denetimleriyle de izlenir. Güverte zabitleri yük mahallerini, ambar kapaklarını ve balast tanklarını denetler ve hasarları raporlar. Bakılacak noktalar:

  • kaplamanın bozulduğu yerler, pas lekeleri ve kabuklanma,
  • çukurcuk korozyonu, özellikle tank diplerinde ve yatay yüzeylerde,
  • braket uçlarında, ambar köşelerinde, kesiklerde ve perde bağlantılarında çatlaklar,
  • burkulmuş, ezilmiş veya göçmüş levha ve profiller,
  • dökme yük gemilerinde ambar postalarının alt uçları ve braketleri,
  • ambar kapaklarının contaları, sıkıştırma çubukları, kilitleri ve tahliye kanalları (Bölüm 9),
  • tanklar arasındaki ve tanklardan ambarlara sızıntılar,
  • anotlar, hava firarları, iskandilsounding boruları ve sintine kuyuları (Bölüm 10).

Tespit edilen hasar; yeri posta numarası, sıra harfi ve güverte seviyesiyle belirtilerek (Bölüm 7 ve 9), mümkünse fotoğraflanarak kaydedilir ve şirkete bildirilir. Tank ve ambar içleri sınırlı ve havasız mahaller olduğundan denetimler kapalı mahale giriş prosedürlerine uyularak yapılır.

Yapısal bakım şirketin planlı bakım sistemi (PMS) içinde düzenlenir. Küçük boya ve bakım işleri denizde ve limanda gemi personelince yapılır; kalınlık yenilemeleri ve büyük onarımlar havuzlamada veya tersanede yapılır.

Klas Kuruluşları ve Sörveyler

Klas kuruluşları ne yapar?

Klas kuruluşları, gemilerin yapımı ve bakımı için teknik kurallar hazırlayan ve gemilerin bu kurallara uygunluğunu denetleyen bağımsız kuruluşlardır. Bir gemi; tasarım planları onaylandıktan, inşası sörveyörlerce izlendikten ve deneyleri yapıldıktan sonra klasa alınır ve klas belgesi alır. Hizmeti boyunca düzenli sörveylerden geçtiği sürece klasını korur. Klası askıya alınan gemi sigortalanamaz ve ticari olarak çalışamaz.

Önde gelen klas kuruluşları, ortak kurallar ve yorumlar hazırladıkları IACS (Uluslararası Klas Kuruluşları Birliği) çatısı altında bir araya gelir. Türk Loydu, Türkiye’nin ulusal klas kuruluşudur.

Klas kuruluşları ayrıca bayrak devleti adına statü sörveylerini yapar ve uluslararası sözleşmelerin gerektirdiği belgeleri düzenler; bu yetkiyle çalışan kuruluşlara tanınmış kuruluş (recognized organization, RO) denir. Yük hattı, emniyet yapım, emniyet donanım ve kirlenmenin önlenmesi belgeleri statü belgelerine örnektir.

Kısacası klas kuruluşu iki şapka takar: kendi kuralları adına klas sörveyi, bayrak devleti adına statü sörveyi.

Beş yıllık sörvey döngüsü

Klas ve statü sörveyleri beş yıllık bir döngüde birbiriyle uyumlu düzenlenir.

Beş yıllık sörvey döngüsü
Sörvey Ne zaman? Kapsamı
Yıllık sörvey (annual) Her yıl, belgenin yıl dönümünden 3 ay önce ile 3 ay sonra arasında Tekne, kapama düzenleri, makineler ve donanımın genel durumu gözle
Ara sörvey (intermediate) İkinci veya üçüncü yıllık sörvey yerine Yıllıktan kapsamlı; yaşlı gemilerde balast tankları ve yük mahallerinin içi de
Yenileme sörveyi (renewal, special) Beş yılda bir; belgeler yeniden düzenlenir En kapsamlı: tank ve ambar içleri, kalınlık ölçümleri, tank deneyleri
Dip denetimi (bottom inspection) Beş yılda en az iki kez; biri yenileme sörveyine denk gelir; aralarında en fazla 36 ay Kural olarak havuzda; belirli koşullarda biri dalgıçlarla su altı sörveyiyle (in-water survey) değiştirilebilir

Bunların yanında pervane şaftı, kazanlar ve diğer makineler için ayrı aralıklı sörveyler vardır. Bazı gemilerde tekne ve makine sörveyleri beş yıla yayılan sürekli sörvey (continuous survey) düzeniyle parça parça yapılır.

Bir hasar, kaza veya büyük onarımdan sonra hasar sörveyi (damage survey) yapılır. Onarım hemen yapılamıyorsa klas kuruluşu, geminin belirli bir süre içinde onarılmasını isteyen bir klas koşulu (condition of class) koyabilir.

Yıllık sörvey penceresini bir örnekle görelim. Belgenin yıl dönümü 15 Mart ise yıllık sörvey 15 Aralık ile 15 Haziran arasında herhangi bir tarihte yapılabilir.

Genişletilmiş Sörvey Programı (ESP)

1990’larda yaşanan ve çoğu yaşlı dökme yük gemilerinin yapısal çöküntüsüyle sonuçlanan kayıplar, korozyon ve yorulmanın yaşla hızla arttığını gösterdi. Bu yüzden dökme yük gemileri ve petrol tankerleri, olağan sörveylerden daha kapsamlı bir Genişletilmiş Sörvey Programına tabidir:

  • Yakın denetim (close-up survey): Yapı elemanlarının sörveyörün elinin uzanabileceği uzaklıktan denetlenmesi. Bunun için tanklara ve ambarlara iskele, sal, sepetli vinç veya kalıcı erişim düzenleriyle ulaşılır.
  • Kalınlık ölçümleri (thickness measurements): Belirlenen kesitlerde ve elemanlarda ultrasonik cihazlarla sistemli olarak yapılır; sayısı ve kapsamı gemi yaşlandıkça artar.
  • Sörvey planlaması: Yenileme sörveyinden önce gemi sahibi ve klas kuruluşu birlikte bir program hazırlar; denetlenecek tanklar, kesitler ve erişim yöntemleri önceden belirlenir.
  • Sörvey rapor dosyası (survey report file): Sörvey raporları, kalınlık ölçüm raporları ve yapısal durum özetleri gemide bulundurulur; her yeni sörveyör geminin yapısal geçmişini görebilir.
  • Kaplama durumu: Kaplaması iyi durumda olmayan balast tankları her yıl denetlenir.

Yakın denetimin önemi şuradadır: 20 metre yükseklikteki bir tank tavanındaki saç teli inceliğinde bir çatlak, tank dibinden el fenerlightiyle görülemez. Ancak ona elinizi uzatabilecek kadar yaklaştığınızda fark edilir.

Havuzlama

Havuzlama, geminin karinasının denetlenmesi, bakımı ve onarımı için sudan çıkarılmasıdır. Ticaret gemileri genellikle beş yılda iki kez, dip denetimi takvimine uygun olarak havuzlanır.

Havuz türleri

  • Kuru havuz (graving dock): Kıyıda kazılarak yapılan, ağzı bir kapıyla kapatılan havuz. Gemi havuz suyla doluyken içeri alınır, kapı kapatılır, su pompalanarak gemi takozlar üzerine oturtulur.
  • Yüzer havuz (floating dock): Balast tanklarıyla batırılıp çıkarılabilen U kesitli yüzer yapı. Havuz batırılır, gemi üzerine alınır, havuzun tankları boşaltılır ve havuz gemiyle birlikte yükselir.
  • Gemi kaldırma platformları ve kızaklar (shiplifts, slipways): Küçük gemiler bir platform veya araba üzerinde sudan çıkarılır.

Havuz planı ve hazırlık

Kuru havuzda gemi

Gemi havuza girmeden önce tersaneye havuz planı (docking plan) gönderilir. Planda posta numaralarıyla şunlar gösterilir:

  • geminin dip biçimi,
  • takoz konabilecek güçlü yapı noktaları: merkez tülani, perdeler ve dolu döşekler,
  • takoz konmaması gereken yerler,
  • karinadaki dreyn tapaları, deniz sandıkları, iskandil ve parakete sensörleri, katodik koruma anotları, yalpa omurgaları ve diğer çıkıntılar.

Tersane takozları bu plana göre dizer.

Gemi havuza genellikle küçük bir kıça trimle ve meylsiz hazırlanır. Tankların durumu ve gemideki ağırlıklar, havuzlamada geminin dengesini ve takozlara gelen yükü etkilediğinden önceden planlanır. Geminin kıçı takozlara ilk değdiği andan tüm omurga boyunca oturuncaya kadar geçen süre stabilite bakımından kritiktir; bu konu Gemi Stabilitesi serisinde işlenir.

Takozlar ve destekler

  • Omurga takozları (keel blocks): Merkez hattı boyunca omurga ve merkez tülani altına dizilir; geminin ağırlığının büyük kısmını taşır.
  • Yan takozlar, sintine takozları (side blocks, bilge blocks): Omurga takozlarının iki yanına, tülanilerin ve döşeklerin altına konur; gemiyi yana devrilmeye karşı destekler ve yükü yayar.
  • Yan destekler (side shores): Bazı havuzlarda havuz duvarından bordaya uzanan payandalar.

Takozların üstü dip kaplamasına zarar vermemek ve yükü yaymak için ahşap kaplıdır. Takozların dolu döşeklerin altına gelmesi (Bölüm 8), dip yapısının havuzlama yüklerini güvenle taşımasını sağlar. Bölüm 8’de “havuz takozlarının denk geldiği yerlerde dolu döşek” kuralını görmüştük; burada aynı kuralın öbür yüzünü görüyoruz.

Havuzda yapılan başlıca işler

  • karinanın yıkanması, kumlanması ve boyanması,
  • dip denetimi ve gerekli kalınlık ölçümleri,
  • kurban anotların yenilenmesi, dış akım sistemi anotlarının kontrolü,
  • deniz sandıkları, ızgaralar ve deniz valflerinin bakımı (Bölüm 10),
  • pervanenin denetimi ve parlatılması,
  • dümen boşluklarının (iğne ve yatak boşlukları, kalkma boşluğu) ölçülmesi (Bölüm 11),
  • şaft kovanı sızdırmazlık elemanlarının kontrolü ve şaft yatağı aşınmasının ölçülmesi,
  • iskandil ve parakete sensörlerinin bakımı,
  • demir zincirinin boşaltılıp ölçülmesi, zincirliğin temizlenmesi (Bölüm 12),
  • dreyn tapalarının açılması, tankların boşaltılması ve tapaların yeniden takılması.

Dreyn tapaları gemi havuzdan çıkmadan önce yeniden takılır ve sızdırmazlıkları kontrol edilir; hangi tapaların açılıp kapatıldığı bir listeyle izlenir. Unutulmuş tek bir tapa, havuz suyla dolduğunda bir tankın sessizce dolması demektir. Bu yüzden havuz doldurulurken tanklarda, makine dairesinde ve deniz sandıklarında su girişi olup olmadığı denetlenir.

Hasarlı havuzlama

Karaya oturma veya çatışma sonucunda dibi ya da bordası yaralanmış bir gemi havuzlanırken, hasarlı bölgedeki yapı takozlara oturamayabilir ve gemiye beklenmedik gerilmeler gelebilir. Bu durumda takoz düzeni hasara göre yeniden hazırlanır, su almış bölmelerin ağırlığı ve geminin stabilitesi hesaba katılır ve havuzlama klas kuruluşu ve tersaneyle birlikte planlanır.

Sık Karıştırılan Noktalar

  • Genel korozyon geniş alanda düzgün, çukurcuk korozyonu küçük alanda derindir. Ortalama kalınlık iyi görünse de çukurcuk levhayı delebilir.
  • Oluk korozyonu kaynak kenarında, aralık korozyonu üst üste binen yüzeylerin arasındadır.
  • Kurban anotta anot kendini feda eder; dış akım sisteminde anotlar tekneden yalıtılmıştır ve gemi elektriğiyle çalışır.
  • Önemli korozyon, izin verilen kaybın dörtte üçüdür; levha yenileme sınırı değil, sık ölçüm sınırıdır.
  • Yıllık sörvey penceresi yıl dönümünün ±3 ayıdır.
  • Ara sörvey ikinci veya üçüncü yıllığın yerine yapılır; ek bir sörvey değildir.
  • İki dip denetimi arasında en fazla 36 ay olabilir.
  • Klas sörveyi klas kuralları için, statü sörveyi bayrak devleti adına yapılır; ikisini aynı kuruluş yapabilir.
  • ESP dökme yük gemileri ve petrol tankerleri içindir.
  • Takozlar güçlü yapının altına konur: merkez tülani, perdeler, dolu döşekler.

Özet

  • Korozyon çeliği inceltir; ıslanma-kuruma, sıcaklık, oksijen ve kükürt hızlandırır; yapıya korozyon payı eklenir.
  • Türler: genel, çukurcuk, oluk, galvanik, aralık, erozyon, mikrobiyolojik.
  • En açık bölgeler: balast tankları, tanker yük tanklarının tavanı ve dibi, dökme yük ambarları, ambar kapakları ve açık güverte, faça, kaynak dikişleri ve köşeler.
  • Boya: yüzey hazırlığı belirleyici; balast tanklarında açık renkli epoksi (hedef 15 yıl); karinada antifouling (TBT yasak); kaplama durumu iyi, orta, kötü.
  • Katodik koruma: kurban anot (tutya; çinko veya alüminyum) ve dış akım sistemi (referans elektrotlu); şaft topraklama.
  • Hasarlar: kalınlık kaybı, çatlak, burkulma, göçük, kaynak hasarı; önemli korozyon = izin verilen kaybın dörtte üçü.
  • Gemi denetimleri: kaplama, çukurcuk, çatlak, burkulma, posta uçları, kapak contaları, sızıntılar, anotlar ve borular; yer posta numarası ve sıra harfiyle; kapalı mahal prosedürü; PMS.
  • Klas kuruluşu: kural ve denetim; klas belgesi; klası askıya alınan gemi çalışamaz; IACS; Türk Loydu; tanınmış kuruluş olarak statü sörveyleri.
  • Döngü: yıllık (±3 ay), ara (2. veya 3. yıl), yenileme (5 yıl), dip denetimi (5 yılda en az 2, aralık en fazla 36 ay; biri su altı sörveyi olabilir); sürekli sörvey; hasar sörveyi ve klas koşulu.
  • ESP: yakın denetim, ultrasonik kalınlık ölçümü, sörvey planlaması, sörvey rapor dosyası, kötü kaplamalı balast tanklarının yıllık denetimi.
  • Havuzlama: beş yılda iki kez; kuru havuz, yüzer havuz, kaldırma platformu; havuz planı; kıça trimli ve meylsiz giriş; omurga ve yan takozlar, yan destekler; havuz işleri; dreyn tapası listesi; hasarlı havuzlamada özel planlama.

Kendinizi Sınayın

  1. Korozyon payı neden eklenir?
  2. Çukurcuk korozyonu neden ortalama kalınlık ölçümüyle kolay gözden kaçar?
  3. Balast tankları neden açık renkli kaplanır?
  4. Kurban anot ile dış akım sistemi arasındaki farkı açıklayın.
  5. İzin verilen kalınlık kaybı 6 mm olan bir levhada 4,8 mm kayıp ölçüldü. Bu bölge nasıl sınıflanır?
  6. Belgenin yıl dönümü 1 Ekim olan bir geminin yıllık sörveyi hangi tarihler arasında yapılabilir?
  7. Aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
    a) Dip denetimi beş yılda en az iki kez yapılır.
    b) İki dip denetimi arasındaki süre 36 ayı geçemez.
    c) Ara sörvey her yıllık sörveye ek olarak yapılır.
    d) Yenileme sörveyi beş yılda bir yapılır.
  8. Genişletilmiş Sörvey Programındaki yakın denetim nedir?
  9. Havuz planında takoz konabilecek güçlü noktalar hangileridir?
  10. Dreyn tapaları için hangi önlem alınır, neden?

Cevaplar

  1. Geminin ömrü boyunca oluşacak korozyondan sonra bile yapının gerekli kalınlığın üstünde kalması için.
  2. Kalınlık kaybı küçük alanlarda derin oyuklar biçimindedir; ortalama kayıp az görünse de oyuklar levhayı delebilir.
  3. Korozyon ve çatlaklar açık renkli yüzeyde daha kolay görülür.
  4. Kurban anot çelikten daha aktif bir metal olarak kendisi aşınıp çeliği korur; dış akım sisteminde tekneden yalıtılmış anotlar gemi elektriğiyle koruyucu akım verir ve referans elektrotlarla akım ayarlanır.
  5. 6 mm’nin dörtte üçü 4,5 mm’dir; 4,8 mm bunu aştığı için önemli korozyon bölgesidir. 6 mm’yi aşmadığı için henüz yenileme gerekmez; sonraki sörveylerde daha sık ölçülür.
  6. 1 Temmuz ile 1 Ocak arasında.
  7. c) Yanlıştır; ara sörvey ikinci veya üçüncü yıllık sörveyin yerine yapılır.
  8. Yapı elemanlarının sörveyörün elinin uzanabileceği uzaklıktan denetlenmesi.
  9. Merkez tülani, perdeler ve dolu döşekler.
  10. Havuzdan çıkmadan önce yeniden takılıp sızdırmazlıkları kontrol edilir ve hangi tapaların açılıp kapatıldığı listeyle izlenir; unutulan bir tapa tankın su almasına yol açar.

Başvuru Tabloları

Konu Değer veya kural
Balast tankı kaplaması hedef ömrü 15 yıl
Önemli korozyon Kalınlık kaybı izin verilen sınırın dörtte üçünü aşarsa
Yıllık sörvey penceresi Yıl dönümünden 3 ay önce – 3 ay sonra
Ara sörvey İkinci veya üçüncü yıllık sörvey yerine
Yenileme sörveyi Beş yılda bir
Dip denetimi Beş yılda en az iki; biri yenilemeyle; aralık en fazla 36 ay
Havuzlama sıklığı Genellikle beş yılda iki kez
Kötü kaplamalı balast tankları (ESP) Her yıl denetlenir
Kaplama durumu Tanımı
İyi (GOOD) Küçük noktasal paslanma
Orta (FAIR) Kenar ve kaynaklarda yerel bozulma
Kötü (POOR) Geniş alanda bozulma, sert pas kabuğu

Terimler Sözlüğü (TR–EN)

Türkçe İngilizce
Korozyon / Pas Corrosion / Rust
Korozyon payı Corrosion margin
Genel (düzgün) korozyon General corrosion
Çukurcuk korozyonu Pitting corrosion
Oluk korozyonu Grooving corrosion
Galvanik korozyon Galvanic corrosion
Aralık korozyonu Crevice corrosion
Erozyon korozyonu Erosion corrosion
Mikrobiyolojik korozyon Microbiologically influenced corrosion
Kaplama, boya sistemi Coating
Kumlama Blasting
Tutunma önleyici boya Antifouling paint
İyi / Orta / Kötü kaplama durumu Good / Fair / Poor coating condition
Katodik koruma Cathodic protection
Kurban anot, tutya Sacrificial anode
Dış akım sistemi Impressed current cathodic protection (ICCP)
Referans elektrot Reference electrode
Şaft topraklama düzeneği Shaft earthing device
Kalınlık kaybı Wastage
Çatlak / Burkulma / Göçük Crack / Buckling / Indentation
Önemli korozyon Substantial corrosion
Planlı bakım sistemi Planned maintenance system (PMS)
Klas kuruluşu Classification society
Klas belgesi Class certificate
Uluslararası Klas Kuruluşları Birliği International Association of Classification Societies (IACS)
Tanınmış kuruluş Recognized organization (RO)
Statü sörveyi Statutory survey
Yıllık / Ara / Yenileme sörveyi Annual / Intermediate / Renewal (special) survey
Dip denetimi Bottom inspection
Su altı sörveyi In-water survey
Sürekli sörvey Continuous survey
Hasar sörveyi Damage survey
Klas koşulu Condition of class
Genişletilmiş Sörvey Programı Enhanced Survey Programme (ESP)
Yakın denetim Close-up survey
Kalınlık ölçümü Thickness measurement
Sörvey rapor dosyası Survey report file
Havuzlama Dry-docking
Kuru havuz / Yüzer havuz Graving dock / Floating dock
Havuz planı Docking plan
Omurga takozu / Yan (sintine) takozu Keel block / Side (bilge) block
Yan destek Side shore
Dreyn tapası Drain plug
Hasarlı havuzlama Damaged dry-docking