Bu Derste

Bu dersin sonunda:

  • yükün özelliklerinin gemi yapısındaki hangi kararları belirlediğini açıklayabileceksiniz,
  • Ortak Yapısal Kuralların hangi gemilere uygulandığını söyleyebileceksiniz,
  • genel kargo, çok amaçlı ve dökme yük gemilerinin orta kesitlerini anlatabilecek, BC-A, BC-B ve BC-C notasyonlarını ayırt edebileceksiniz,
  • petrol tankerlerinin yapısını ve çift cidar kurallarını açıklayabilecek, çift cidar ölçülerini hesaplayabileceksiniz,
  • kimyasal tankerlerinin ve gaz taşıyıcılarının yapısal özelliklerini, gaz tank tiplerini ve ikincil bariyeri açıklayabileceksiniz,
  • konteyner, Ro-Ro ve yolcu gemilerinin yapısal özelliklerini ve zayıf noktalarını anlatabileceksiniz.

Bölüm 6–12 boyunca omurgadan ambar kapağına kadar yapı elemanlarını tek tek tanıdık. Bu ders, bu parçaların farklı gemi tiplerinde nasıl bir araya geldiğini gösteren bir “toplama” dersidir. Ana fikir şudur: yük yapıyı biçimlendirir. Tahıl kendi kendine yayılır, cevher küçük hacimde çok ağırdır, petrol denize dökülürse felakete yol açar, LNG çeliği gevrekleştirecek kadar soğuktur, konteyner yukarıdan indirilmek ister, kamyon kendi tekerleğiyle girmek ister, yolcu ise her şeyden önce kurtarılmak ister. Her gemi tipinin orta kesiti bu isteklerin bir cevabıdır.

Her gemi tipinde aynı soruları soracağız: Yük ne istiyor? Yapı buna nasıl cevap veriyor? Bu cevabın bedeli, yani zayıf noktası nedir?

Mukavemet kavramları ve yapı elemanları (Bölüm 6–12) bilinen kabul edilir. Yük elleçleme ve istif yük işlemleri konularında, tanker ve gaz gemilerinde yük sistemlerinin işletilmesi IBC ve IGC Kodu konularında, dökme yük gemileri için ek emniyet önlemleri SOLAS serisinde işlenir.

Temel Kavramlar

  • Ortak Yapısal Kurallar (CSR): Klas kuruluşlarının büyük dökme yük gemileri ve tankerler için ortak hazırladığı kurallar.
  • Atlamalı ambar yüklemesi (alternate hold loading): Yoğun yükün yalnızca belirli ambarlara konup aradakilerin boş bırakılması.
  • Çift cidar (double hull): Yük tanklarının dış kaplamadan belirli uzaklıktaki bir iç cidarla çevrilmesi.
  • Ayrılmış balast tankı (SBT): Yalnızca balast için kullanılan, yükle hiç temas etmeyen tank.
  • İkincil bariyer (secondary barrier): Gaz gemisinde birincil tank sızdırırsa soğuk yükü bir süre tutan ikinci katman.
  • TEU: 20 fitlik standart konteyner eşdeğeri.

Yük Yapıyı Nasıl Biçimlendirir?

Yükün yoğunluğu, katı veya sıvı olması, ambalajlı veya dökme taşınması, sıcaklığı ve tehlikeli özellikleri dört kararı belirler:

Karar Yükün etkisi
Ambar veya tank biçimi Dökme katı yük kendi kendine yayılıp yerleşebilmeli; sıvı yük kapalı, sızdırmaz tanklarda taşınmalı
Posta sistemi Ambalajlı yük düzgün ambar duvarı ister; sıvı yük boyuna mukavemeti yüksek yapı ister (Bölüm 7)
Güverte açıklıkları Kolay yükleme büyük ambar ağzı ister; ama açıklık boyuna ve burulma mukavemetini zayıflatır (Bölüm 6)
Çevre ve hasar koruması Kirletici veya tehlikeli yük, çatışma veya karaya oturmada dışarı akmasın diye ikinci cidarla korunur
Gemi tiplerine göre tipik orta kesitler

Ortak Yapısal Kurallar

Büyük dökme yük gemileri ve petrol tankerleri, klas kuruluşlarının ortak hazırladığı Ortak Yapısal Kurallara (CSR) göre tasarlanır. Bu kurallar 1 Temmuz 2015 ve sonrasında sözleşmesi imzalanan, boyu 90 m ve üzeri dökme yük gemilerine ve boyu 150 m ve üzeri çift cidarlı petrol tankerlerine uygulanır. Böylece aynı tipteki gemiler, hangi klas kuruluşuna kayıtlı olursa olsun aynı mukavemet ölçütlerine göre inşa edilir. Kurallar ayrıca geminin ömrü boyunca oluşacak korozyonu hesaba katan korozyon paylarını ve yorulma ömrü değerlendirmesini içerir.

Genel Kargo ve Çok Amaçlı Gemiler

Yük ne istiyor? Paketli, çuvallı, sandıklı, paletli ve karışık yük; farklı limanlara gidecek, ezilmemesi gereken, düzgün istif isteyen yük.

Yapının cevabı:

  • Ambarlar genellikle bir veya iki gladora ile katlara ayrılır (Bölüm 9).
  • Ambar duvarları düzgün olsun diye çoğunlukla enine veya karma postalanır.
  • Kendi yükünü elleçleyebilmek için güverte vinçleri veya bumbalar bulunur (Bölüm 12).
  • Ambar ağızları ambarların büyük kısmına doğrudan erişim sağlayacak genişliktedir.

Çok amaçlı gemiler (multi-purpose vessels) genel kargonun yanında konteyner, ağır ve proje yükleri ve dökme yük taşıyacak biçimde tasarlanır: kutu biçimli, köşesiz ambarlar, yerleri değiştirilebilen ponton gladora kapakları ve çoğu zaman ağır yük vinçleri bulunur.

Dökme Yük Gemileri

Dökme yük gemileri tahıl, kömür, demir cevheri, boksit, gübre ve benzeri ambalajsız katı yükleri taşır; dünya ticaret filosunun en kalabalık gruplarından biridir.

Tek bordalı dökme yük gemisi

Yük ne istiyor? Kendi kendine yerleşmek, kaymamak ve boşaltmanın sonunda kepçeyle kolayca alınmak.

Yapının cevabı: Orta kesit bir “huni” gibi biçimlenir.

  • Üst kanat tankları (topside tanks): Ambarın üst köşelerinde, güverte altında, eğimli tavanlı tanklar. Tahıl gibi kayabilen yüklerde ambarın üstünde boşluk kalmasını ve yükün yana kaymasını sınırlar. Balast tankıdır; balast yüksekte taşındığı için gemi balastlıyken aşırı stabil olmaz.
  • Alt kanat tankları (hopper tanks): Ambarın alt köşelerinde, iç dipten bordaya eğimli yükselen tanklar. Yükün ambar ortasına kaymasını sağlar, boşaltmanın sonunda kalan yük kepçeyle kolay alınır. Balast tankıdır.
  • Ambar bordası: Kanat tankları arasındaki borda, ambar içinde enine postalıdır; postaların uçları kanat tanklarına braketlerle bağlanır.
  • Dip ve güverte: Boyuna postalıdır. Sonuç: karma posta sistemi (Bölüm 7).
  • Enine perdeler: Genellikle oluklu, alt ve üst tabanlara oturur (Bölüm 10).
  • Ambar ağızları: Büyük; çoğunlukla kenarlarda toplanan çelik kapaklarla kapatılır.

Çift bordalı dökme yük gemisi

Yeni nesil dökme yük gemilerinin bir kısmında ambar bordası boyunca ikinci bir iç borda bulunur; arası balast tankıdır. Dört yararı vardır:

  1. bordadan gelen hasara karşı ek koruma,
  2. ambar içinde takviyesiz, düzgün duvar,
  3. ambar postalarının kepçe ve kazıcılarla hasar görmemesi,
  4. korozyona açık yüzeylerin ambar dışına alınması.

Yoğun yük ve ambar notasyonları

Demir cevheri gibi yoğun yükler ambarın küçük bir hacmini doldururken çok büyük ağırlık oluşturur. Bu yükler çoğu zaman yalnızca belirli ambarlara konur, aradakiler boş bırakılır: atlamalı ambar yüklemesi (Bölüm 6). Bu yöntem dolu ve boş ambarlar arasında büyük kesme kuvvetlerine, iç dipte ve oluklu perdelerde yüksek yüklere yol açar.

Dökme yük gemileri, taşıyabilecekleri yük yoğunluğuna ve boş bırakılabilecek ambarlara göre sınıf notasyonları alır:

Notasyon Yük yoğunluğu Ambar düzeni
BC-A 1,0 t/m³ ve üzeri Belirli ambarlar boş bırakılarak
BC-B 1,0 t/m³ ve üzeri Tüm ambarlar dolu
BC-C 1,0 t/m³’ten az —

Kolay ayırmak için şöyle düşünün: A en güçlüsüdür, ambarı boş bırakmaya da dayanır; B yoğun yüke dayanır ama ambarları dolu ister; C yalnızca hafif yük içindir.

Cevher gemileri (ore carriers) yalnızca cevher taşır. Yükü gemi ortasında, yüksek bir çift dip üzerindeki dar ambarlarda taşır; ambarların iki yanında büyük kanat balast tankları vardır. Yüksek çift dip, yoğun yükün ağırlık merkezini yukarı alır; böylece ağırlık merkezi aşırı alçalmaz ve gemi sert yalpa yapmaz.

Kritik yapı bölgeleri

Ağır yükler, kepçe darbeleri, aşındırıcı ve aşındırıcı-korozif yükler yüzünden şu bölgeler özellikle hasara açıktır:

  • ambar postalarının alt uçları ve braketleri,
  • alt kanat tankının iç dibe birleştiği köşe (hopper knuckle),
  • oluklu perdelerin alt tabana birleştiği yer,
  • ambar ağzı köşeleri ve mezarnalar,
  • ambar kapakları ve contaları.

Ön ambarlar ve baş taraftaki ambar kapakları, ağır denizde güverteye gelen sudan en çok etkilenen bölgelerdir. Ek emniyet önlemleri SOLAS serisinde işlenir.

Petrol ve Kimyasal Tankerleri

Petrol tankerinin yapısı

Yük ne istiyor? Sıvıdır, tankı tamamen doldurur, çalkalanır, ürünler birbirine karışmamalıdır ve denize asla dökülmemelidir.

Yapının cevabı:

  • Boyuna postalama: Uzun gemi boyu ve tankların tamamen dolması yüksek boyuna mukavemet ister; tankerler genellikle tamamen boyuna postalıdır (Bölüm 7).
  • Boyuna perdeler: Yük bölgesi bir merkez boyuna perde veya iki boyuna perdeyle enine bölünür. Boyuna perdeler hem kesme kuvveti taşır hem serbest yüzey etkisini azaltır.
  • Çok sayıda yük tankı: Enine ve boyuna perdelerle; bir tanktaki hasar sınırlı yükü etkiler, farklı ürünler ayrı tanklarda taşınır.
  • Ambar ağzı yok: Güvertede yalnızca küçük tank giriş kapakları ve boru geçişleri vardır; güverte neredeyse kesintisizdir ve boyuna mukavemete tam katılır.
  • Güverte boru devreleri ve manifold: Yük boruları güvertede uzanır; gemi ortasında iki bordada terminal hortumlarının bağlandığı manifold bulunur.
  • Pompa dairesi: Yük pompaları, yük bölgesinin kıç ucundaki pompa dairesinde veya her tankın içindeki dalgıç pompalarla sağlanır.
  • Slop tankları: Tank yıkama suyu ve yağlı artıklar için (Bölüm 10).
  • Yerleşim: Makine dairesi ve yaşam mahalleri yük bölgesinin kıç tarafındadır; aralarında koferdam veya pompa dairesi vardır (Bölüm 1 ve 10).

Çift cidar

Tek cidarlı tankerlerde yük tankları doğrudan dış kaplamayla sınırlanırdı; kaplama yırtılınca petrol doğrudan denize akardı. Büyük tanker kazalarının yol açtığı çevre felaketlerinden sonra 6 Temmuz 1996 ve sonrasında teslim edilen 5.000 DWT ve üzeri petrol tankerlerinin çift cidarlı inşa edilmesi zorunlu hale getirildi; eski tek cidarlı tankerler belirli bir takvime göre hizmetten çekildi.

Tek ve çift cidarlı tanker

Çift cidarlı tankerde yük tankları, dış kaplamadan belirli uzaklıktaki bir iç cidarla çevrilidir. Aradaki boşluk yük için kullanılamaz; ayrılmış balast tankları (SBT) olarak kullanılır. Böylece balast suyu yük tanklarına hiç alınmaz ve petrolle kirlenmez.

Çift cidarın en küçük ölçüleri:

  • Kanat tankı genişliği (w): 0,5 + DWT/20.000 metre veya 2,0 m’den küçük olanı; ancak en az 1,0 m.
  • Çift dip yüksekliği (h): B/15 metre veya 2,0 m’den küçük olanı; ancak en az 1,0 m.

Adım adım bir hesap yapalım. 30.000 DWT’lik, genişliği 27 m olan bir ürün tankeri düşünelim.

  1. Kanat tankı: 0,5 + 30.000 / 20.000 = 0,5 + 1,5 = 2,0 m. 2,0 m ile karşılaştırınca küçük olan yine 2,0 m; 1,0 m’den büyük olduğu için w = 2,0 m.
  2. Çift dip: 27 / 15 = 1,8 m. 2,0 m’den küçük, 1,0 m’den büyük; h = 1,8 m.

Aynı hesabı 10.000 DWT’lik, genişliği 18 m olan bir tanker için yaparsak: w = 0,5 + 0,5 = 1,0 m; h = 18 / 15 = 1,2 m bulunur. Büyük bir VLCC’de ise iki formül de 2,0 m’yi aşacağı için iki ölçü de 2,0 m’de kalır.

5.000 DWT’nin altındaki küçük tankerlerde daha hafif çift dip ve tank boyutu sınırlamaları uygulanır.

Bedeli: Geniş ve karmaşık balast tankı yüzeyleri korozyona açıktır. Bu yüzden çift cidarlı tankerlerde balast tanklarının kaplanması, denetlenmesi ve bakımı büyük önem taşır (Bölüm 14).

Kimyasal tankerleri

Kimyasal tankerleri sıvı kimyasalları dökme halde taşır. Taşınan maddelerin tehlike derecesine göre üç tipe ayrılır; en tehlikeli yükleri taşıyan tip 1 gemiler, yük tanklarının dış kaplamadan en uzakta ve en iyi korunan yerde olmasını gerektirir.

Yapının cevabı:

  • Farklı yükler birlikte taşınabilsin diye çok sayıda küçük tank; her tanka ayrı boru devresi ve pompa.
  • Tanklar taşınan kimyasala dayanıklı paslanmaz çelikten yapılır veya özel kaplamalarla kaplanır.
  • Tank temizliği kolay olsun diye tank içinde stifner bulunmaması tercih edilir: perdeler oluklu yapılır, boyuna takviyeler tank dışına, çift cidar içine alınır.

Sıvılaştırılmış Gaz Taşıyıcıları

Gaz taşıyıcıları, normal sıcaklık ve basınçta gaz olan maddeleri soğutarak veya basınç altında sıvılaştırarak taşır:

  • LNG taşıyıcıları: Sıvılaştırılmış doğal gaz (çoğunlukla metan) atmosfer basıncında yaklaşık −163 °C‘ye soğutularak taşınır.
  • LPG taşıyıcıları: Propan ve bütan gibi petrol gazları basınç altında, soğutularak veya ikisinin birlikteliğiyle sıvı halde taşınır.

Yük ne istiyor? Çok soğuktur. Bölüm 5’i hatırlayın: sıradan gemi inşa çeliği düşük sıcaklıkta gevrekleşir ve kırılır. Bu yüzden yük tekne yapısından yalıtılmış özel tanklarda taşınır.

Gaz taşıyıcılarında tank tipleri
Tank tipi Yapısı İkincil bariyer
Membran tank (membrane) Tekne yapısının iç yüzündeki yalıtım katmanları üzerinde ince paslanmaz çelik veya invar zar; yükün ağırlığını yalıtım aracılığıyla tekne taşır Tam
Bağımsız tip A Prizmatik, tekneden bağımsız, kendi kendini taşıyan; düşük basınçlı Tam
Bağımsız tip B Küresel (Moss tipi) veya prizmatik; ayrıntılı gerilme ve yorulma analiziyle tasarlanır, çatlağın büyümeden fark edileceği kabul edilir Kısmi
Bağımsız tip C Silindirik veya küresel basınçlı kap; yük basınç altında Gerekmez

Tablodaki mantığı izleyin: tanka ne kadar güvenilirse ikincil bariyer o kadar azalır. Tip A sıradan bir tank gibi tasarlandığı için tam bariyer ister; tip B ayrıntılı analizle çatlağın erken fark edileceği gösterildiği için kısmi bariyer yeter; tip C bir basınçlı kap olarak çok sağlam yapıldığı için bariyer gerekmez. Membran tank ise zaten ince bir zardır ve tam bariyer ister.

İkincil bariyer, birincil tankta oluşabilecek bir sızıntıda soğuk sıvı yükü belirli bir süre tutarak tekne çeliğinin soğuğa maruz kalmasını önleyen ikinci katmandır. Gaz taşıyıcılarında yük bölgesi çift dipli ve çift bordalıdır; tankların bulunduğu ambar boşlukları inert gaz veya kuru havayla doldurulur.

Konteyner Gemileri

Konteyner gemileri uluslararası standart ölçülerdeki konteynerleri taşır; kapasiteleri TEU ile ifade edilir.

Yük ne istiyor? Yukarıdan, doğrudan yerine indirilmek, hızla yüklenip boşaltılmak ve hızlı taşınmak.

Yapının cevabı ve bedeli:

  • Açık ambarlar: Güverte genişliğinin büyük kısmı ambar ağzıdır; konteynerler doğrudan yerine iner. Bedeli: kesit üstü açık bir U biçimine döner ve burulma mukavemeti düşer (Bölüm 6).
  • Burulma kutusu ve kalın güverte yapısı: Bu bedeli ödemek için iki bordanın üst kısmında kalın sacdan kapalı kutular (torsion box) yapılır. Ambar mezarnaları ve üst güverte çoğu zaman yüksek mukavemetli ve çok kalın çelikten yapılır.
  • Çift borda ve çift dip: Ambarlar bunlarla çevrilidir; aradaki boşluklar balast ve yakıt tankıdır.
  • Hücre kılavuzları (cell guides): Ambar içinde düşey köşebentlerden oluşan kılavuzlar. Konteynerler bunlar boyunca iner ve ambar içinde ayrıca bağlanmadan yerinde durur.
  • Ponton ambar kapakları: Üzerine konteyner istiflenen, vinçle kaldırılan kapaklar (Bölüm 9). Güverte konteynerleri bağlama donanımları ve bağlama köprüleriyle (lashing bridges) emniyete alınır.
  • İnce form ve belirgin dışa açılım: Yüksek hız için ince form (Bölüm 2), baş tarafta güverteye daha çok konteyner sığdırmak için büyük dışa açılım. Bedeli: ağır denizde baş tarafta büyük darbe yükleri.

Köprüüstünün yeri, güverte yükünün önü kapatmaması için görüş kurallarına göre belirlenir (Bölüm 1); büyük konteyner gemilerinde köprüüstü ve yaşam mahalleri gemi ortasına doğru alınmış olabilir.

Ro-Ro ve Ro-Pax Gemileri

Ro-Ro gemileri (roll-on/roll-off) kamyon, treyler, otomobil ve diğer tekerlekli yükleri taşır; yük gemiye kendi tekerlekleri üzerinde veya çekicilerle sürülür. Yolcu da taşıyanlara Ro-Pax denir.

Ro-Pax gemisinin profili

Yük ne istiyor? Gemi boyunca serbestçe sürülebilmek.

Yapının cevabı ve bedeli:

  • Uzun ve açık araç güverteleri: Ana araç güvertesinde enine perde yoktur. Bedeli: enine mukavemet perdelerle sağlanamaz; derin postalar, derin kemereler ve güçlü köşe bağlantılarıyla sağlanır.
  • Rampalar: Araçlar kıç, baş veya yan rampalardan girer; güverteler arasında sabit veya kaldırılabilir iç rampalar vardır. Otomobil güvertelerinin bir kısmı kaldırılıp indirilebilir.
  • Baş kapıları: Baştan yükleyen gemilerde yukarı kalkan bir baş vizörü (bow visor) veya yana açılan baş kapıları ve arkalarında su geçirmez bir iç baş rampası bulunur. Kilitleme düzenleri ağır denizde dalgaların oluşturduğu çok büyük kuvvetlere dayanacak biçimde yapılır; köprüüstünde kapıların açık veya kapalı olduğunu gösteren göstergeler bulunur.
  • Araç güvertesinde su birikmesi: Bu, Ro-Ro gemisinin en tehlikeli zayıf noktasıdır. Araç güvertesi büyük ve bölmesiz olduğundan, güverteye giren su bir bordaya toplanır ve büyük bir serbest yüzey etkisiyle gemiyi hızla devirebilir. Bu yüzden su geçirmez bütünlük, kapıların kapalı tutulması ve güverte su tahliye düzenleri özellikle önemlidir.
  • Yüksek üst yapı: Ro-Pax gemilerinde araç güvertelerinin üzerinde çok katlı yolcu mahalleri bulunur.

Yolcu Gemileri

Yolcu ve kruvaziyer gemileri çok sayıda insan taşıdıkları için bölmeleme, yangından korunma ve tahliye bakımından en sıkı kurallara tabidir.

  • Sıkı bölmeleme: Çok sayıda su geçirmez enine perde ve çift dip; yaralanmadan sonra yüzer kalma yeteneği yüksek tutulur (Bölüm 10).
  • Ana düşey yangın bölgeleri (main vertical zones): Gemi, uzunluk ve genişliği genellikle 48 m‘yi geçmeyen, yangına dayanıklı perdelerle ayrılmış düşey bölgelere bölünür; yangının gemi boyunca yayılması önlenir.
  • Büyük üst yapı: Çok katlı, gövdeden yüksek olabilen üst yapı; ağırlığı azaltmak için yer yer alüminyum alaşımları (Bölüm 5).
  • Geniş açıklıklar: Pencereler, balkonlar ve atriumlar yapıda büyük açıklıklar oluşturur; çevreleri mukavemet bakımından özel olarak takviye edilir.
  • Sevk ve manevra: Dizel-elektrik sevk, pod üniteleri ve baş iticiler yaygındır (Bölüm 11 ve 12).

Karşılaştırma

Özellik Genel kargo Dökme yük Petrol tankeri Gaz taşıyıcı Konteyner Ro-Ro
Posta sistemi Enine veya karma Karma Boyuna Boyuna Boyuna Karma / boyuna
Çift dip Var Var Var Var Var Var
Çift borda Genellikle yok Bazılarında Zorunlu (çift cidar) Var Var Bazılarında
Güverte açıklıkları Orta Büyük Çok küçük Küçük Çok büyük Küçük (rampalar bordada)
Enine perdeler Düz Oluklu, tabanlı Düz veya oluklu Ambar boşluğu sınırları Derin enine yapılar Araç güvertesinde yok
Belirgin özellik Gladora, vinçler Kanat tankları SBT, manifold Yalıtımlı yük tankları Hücre kılavuzları, burulma kutusu Rampalar, baş kapısı

Sık Karıştırılan Noktalar

  • Üst kanat tankı ile alt kanat tankı: Üstteki yükün kaymasını ve balastlı gemide aşırı stabiliteyi önler; alttaki yükü ambar ortasına akıtır.
  • BC-A boş ambara dayanır, BC-B dayanmaz; ikisi de 1,0 t/m³ ve üzeri yük taşır. BC-C hafif yük içindir.
  • Cevher gemisinde yüksek çift dip ağırlık merkezini yükseltmek içindir, alçaltmak için değil.
  • Çift cidar ölçülerinde “küçük olanı, ama en az 1,0 m”: Üst sınır 2,0 m, alt sınır 1,0 m’dir.
  • Kanat tankı formülü DWT’ye, çift dip formülü B’ye bağlıdır.
  • Kimyasal tankerinde tip 1 en tehlikeli yük içindir.
  • İkincil bariyer: membran ve tip A tam, tip B kısmi, tip C gerekmez.
  • Konteyner gemisinde sorun boyuna değil, burulma mukavemetidir.
  • Ro-Ro gemisinin en büyük tehlikesi araç güvertesindeki serbest yüzeydir.
  • Ana düşey yangın bölgesi uzunluk ve genişliği genellikle 48 m’yi geçmez.

Özet

  • Yük; ambar veya tank biçimini, posta sistemini, güverte açıklıklarını ve çevre korumasını belirler.
  • CSR: 1 Temmuz 2015 ve sonrası sözleşmeli, 90 m ve üzeri dökme yük gemileri ve 150 m ve üzeri çift cidarlı petrol tankerleri; korozyon payları ve yorulma.
  • Genel kargo: gladora, enine veya karma posta, vinçler, geniş ambar ağzı. Çok amaçlı: kutu ambar, ponton gladora kapakları, ağır yük vinçleri.
  • Dökme yük: üst ve alt kanat tankları, ambarda enine borda, dip ve güvertede boyuna (karma), oluklu tabanlı perdeler, büyük ambar ağzı; çift bordalılarda dört yarar.
  • Atlamalı yükleme: büyük kesme kuvvetleri; BC-A, BC-B, BC-C. Cevher gemisi: dar ambar, yüksek çift dip, büyük kanat tankları.
  • Kritik bölgeler: posta alt uçları, hopper knuckle, perde-taban birleşimi, ambar ağzı köşeleri, kapaklar.
  • Petrol tankeri: boyuna posta, boyuna perdeler, çok tank, ambar ağzı yok, manifold, pompa dairesi veya dalgıç pompa, slop, kıçta makine ve yaşam.
  • Çift cidar: 6 Temmuz 1996 sonrası teslim, 5.000 DWT ve üzeri; SBT; w = 0,5 + DWT/20.000 veya 2,0 m’nin küçüğü, en az 1,0 m; h = B/15 veya 2,0 m’nin küçüğü, en az 1,0 m; bedeli korozyon.
  • Kimyasal tanker: üç tip (tip 1 en tehlikeli), çok küçük tank, ayrı boru ve pompa, paslanmaz çelik veya kaplama, oluklu perde ve dışarıda takviye.
  • Gaz: LNG −163 °C, LPG basınç ve/veya soğutma; membran, tip A, B, C; ikincil bariyer; çift dip ve çift borda; ambar boşluğu inert gaz veya kuru hava.
  • Konteyner: TEU, açık ambar, burulma kutusu, çift borda ve dip, hücre kılavuzları, ponton kapak ve bağlama köprüsü, ince form ve dışa açılım.
  • Ro-Ro: perdesiz araç güvertesi, rampalar, baş vizörü ve iç rampa, serbest yüzey tehlikesi, yüksek üst yapı.
  • Yolcu: sıkı bölmeleme, 48 m’lik ana düşey yangın bölgeleri, büyük üst yapı ve alüminyum, takviyeli geniş açıklıklar, dizel-elektrik ve pod.

Kendinizi Sınayın

  1. Dökme yük gemisinde üst kanat tanklarının iki görevini yazın.
  2. BC-A ile BC-B notasyonları arasındaki fark nedir?
  3. Cevher gemisinde yük neden yüksek bir çift dip üzerinde taşınır?
  4. Petrol tankerlerinde güverte neden boyuna mukavemete tam katılır?
  5. 60.000 DWT’lik, genişliği 32 m olan bir tankerin en küçük kanat tankı genişliğini ve çift dip yüksekliğini hesaplayın.
  6. Kimyasal tankerlerinde boyuna takviyeler neden tank dışına alınır?
  7. Aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
    a) Bağımsız tip C tanklarda ikincil bariyer gerekmez.
    b) Membran tanklarda yükün ağırlığını tekne taşır.
    c) Bağımsız tip B tanklarda tam ikincil bariyer gerekir.
    d) LNG atmosfer basıncında yaklaşık −163 °C’de taşınır.
  8. Konteyner gemilerinde burulma kutusu neden gereklidir?
  9. Ro-Ro gemilerinde araç güvertesine giren su neden çok tehlikelidir?

Cevaplar

  1. Kayabilen yüklerde ambarın üstünde boşluk kalmasını ve yükün yana kaymasını sınırlar; balastı yüksekte taşıyarak balastlı gemide aşırı stabiliteyi önler.
  2. İkisi de 1,0 t/m³ ve üzeri yük taşır; BC-A belirli ambarlar boş bırakılarak, BC-B tüm ambarlar dolu olarak yüklenmek üzere tasarlanmıştır.
  3. Yoğun yükün ağırlık merkezi aşırı alçalmasın ve gemi sert yalpa yapmasın diye.
  4. Ambar ağzı yoktur; yalnızca küçük giriş kapakları ve boru geçişleri bulunduğundan güverte neredeyse kesintisizdir.
  5. w: 0,5 + 60.000 / 20.000 = 3,5 m; 2,0 m’den büyük olduğu için w = 2,0 m. h: 32 / 15 ≈ 2,13 m; 2,0 m’den büyük olduğu için h = 2,0 m.
  6. Tank içinde stifner olmazsa tank temizliği kolaylaşır.
  7. c) Yanlıştır; tip B tanklarda kısmi ikincil bariyer yeterlidir.
  8. Geniş ambar ağızları kesiti üstü açık U biçimine getirip burulma mukavemetini düşürdüğü için.
  9. Güverte büyük ve bölmesiz olduğundan su bir bordaya toplanır ve büyük serbest yüzey etkisiyle gemiyi hızla devirebilir.

Başvuru Tabloları

Konu Değer veya kural
CSR kapsamı 1 Temmuz 2015 ve sonrası sözleşme; dökme yük gemileri L ≥ 90 m; çift cidarlı petrol tankerleri L ≥ 150 m
BC-A / BC-B / BC-C ≥ 1,0 t/m³, ambarlar boş bırakılabilir / ≥ 1,0 t/m³, tüm ambarlar dolu / < 1,0 t/m³
Çift cidar zorunluluğu 6 Temmuz 1996 ve sonrası teslim, 5.000 DWT ve üzeri petrol tankerleri
Kanat tankı genişliği (w) 0,5 + DWT/20.000 m veya 2,0 m’nin küçüğü; en az 1,0 m
Çift dip yüksekliği (h) B/15 m veya 2,0 m’nin küçüğü; en az 1,0 m
LNG taşıma sıcaklığı Atmosfer basıncında yaklaşık −163 °C
Ana düşey yangın bölgesi Uzunluk ve genişlik genellikle en fazla 48 m
Gaz tank tipi İkincil bariyer
Membran Tam
Bağımsız tip A Tam
Bağımsız tip B Kısmi
Bağımsız tip C Gerekmez

Terimler Sözlüğü (TR–EN)

Türkçe İngilizce
Ortak Yapısal Kurallar Common Structural Rules (CSR)
Genel kargo gemisi General cargo ship
Çok amaçlı gemi Multi-purpose vessel
Dökme yük gemisi Bulk carrier
Üst / Alt kanat tankı Topside / Hopper tank
Çift bordalı dökme yük gemisi Double side skin bulk carrier
Cevher gemisi Ore carrier
Atlamalı ambar yüklemesi Alternate hold loading
Alt kanat tankı köşesi Hopper knuckle
Petrol tankeri Oil tanker
Ham petrol / Ürün tankeri Crude oil / Product tanker
Çift cidar Double hull
Ayrılmış balast tankı Segregated ballast tank (SBT)
Manifold Manifold
Pompa dairesi / Dalgıç pompa Pump room / Submerged (deepwell) pump
Kimyasal tankeri Chemical tanker
Gaz taşıyıcı Gas carrier
LNG / LPG taşıyıcı LNG / LPG carrier
Membran tank Membrane tank
Bağımsız tank (tip A / B / C) Independent tank (type A / B / C)
İkincil bariyer Secondary barrier
Ambar boşluğu Hold space
Konteyner gemisi Container ship
Yirmi fit eşdeğeri Twenty-foot equivalent unit (TEU)
Hücre kılavuzu Cell guide
Bağlama köprüsü Lashing bridge
Ro-Ro / Ro-Pax gemisi Ro-Ro / Ro-Pax ship
Araç güvertesi Vehicle deck
Kıç / Baş / Yan rampa Stern / Bow / Side ramp
Baş vizörü / İç baş rampası Bow visor / Inner bow door (ramp)
Yolcu gemisi / Kruvaziyer gemisi Passenger ship / Cruise ship
Ana düşey yangın bölgesi Main vertical zone