GENERAL PROVISIONS (Genel Hükümler — 99 – 115)

(Deniz Haydutluğu, Ziyaret/Bordalama Hakkı, Kesintisiz Takip ve Denizaltı Kabloları: Madde 99 – 115)

Bu kısım; açık denizde kamu düzenini bozan suçlara (korsanlık, uyuşturucu, korsan yayın) karşı devletlerin sahip olduğu istisnai kolluk yetkilerini, yabancı gemilere müdahale sınırlarını ve meşhur kesintisiz takip (hot pursuit) rejimini düzenler.

1. Deniz Haydutluğunun Tanımı ve Evrensel Yargı Yetkisi (Madde 100 – 107)

  • Hukuki Tanım (Madde 101): Bir deniz eyleminin uluslararası hukuka göre “deniz haydutluğu (piracy)” sayılabilmesi için şu unsurları taşıması gerekir:

– Özel amaçlarla (for private ends) işlenmiş olması (siyasi veya devlet güdümlü olmaması),

– Özel bir gemi veya hava aracının mürettebatı/yolcuları tarafından gerçekleştirilmesi,

– Açık denizde, başka bir gemiye, hava aracına veya kişilere karşı yöneltilen yasa dışı şiddet, alıkoyma ya da yağma fiili olması.

  • Evrensel Yargı Yetkisi (Universal Jurisdiction — Madde 105):

– Açık denizde her devlet, deniz haydutluğu yapan bir gemiyi veya hava aracını ele geçirebilir (zapt edebilir), üzerindeki kişileri tutuklayabilir ve mallara el koyabilir.

– Olay nerede gerçekleşirse gerçekleşsin, yakalamayı yapan devletin ulusal mahkemeleri failleri yargılama ve cezalandırma yetkisine sahiptir.

  • Yetkili Araçlar ve Haksız Yakalama: Bu yetkiyi yalnızca savaş gemileri, askeri uçaklar veya açıkça yetkilendirilmiş resmi kamu gemileri kullanabilir (Madde 107). Yeterli kanıt olmaksızın haksız yere yapılan zapt ve müdahalelerde ilgili devlet tazminat ödemekle yükümlüdür (Madde 106).

 

2. Köle Ticareti, Uyuşturucu ve Korsan Yayıncılık (Madde 99, 108 & 109)

  • Köle Taşımacılığı Yasağı (Madde 99): Köle ticareti kesinlikle yasaktır. Hangi bayrağı taşırsa taşısın herhangi bir gemiye sığınan her köle, hukuken kendiliğinden özgür kalır (ipso facto free).
  • Uyuşturucu Kaçakçılığı (Madde 108): Açık denizde yasa dışı uyuşturucu ve psikotrop madde trafiğine karşı tüm devletler iş birliği yapmakla yükümlüdür.
  • Yetkisiz / Korsan Yayıncılık (Madde 109): Açık denizdeki gemi veya platformlardan genel kamuya yönelik yetkisiz radyo/televizyon yayını yapılması yasaktır. Bu kişileri yargılama yetkisi yalnızca şu 5 devlete aittir:

– Bayrak devleti,

– Tesisin tescil devleti,

– Failin vatandaşı olduğu devlet,

– Yayının dinlenebildiği devlet,

– Kendi resmi telsiz haberleşmesi parazitlenen/engellenen devlet.

 

3. Ziyaret ve Arama Hakkı (Right of Visit — Madde 110)

Açık denizde bayrak devletinin münhasır yargı yetkisi esastır; bir savaş gemisi yabancı bir ticaret gemisine kural olarak müdahale edemez. Ancak Madde 110, yalnızca şu 5 istisnai şüphe halinde yabancı gemiye bordalama ve denetleme izni verir:

  1. Geminin deniz haydutluğu yaptığı şüphesi,
  1. Geminin köle ticareti yaptığı şüphesi,
  1. Geminin yetkisiz radyo/TV yayını yaptığı şüphesi (savaş gemisinin yargı yetkisi varsa),
  1. Geminin milliyetsiz (bayraksız) olduğu şüphesi,
  1. Gemi yabancı bir bayrak çekmiş olsa veya bayrak göstermekten kaçınsa bile, aslında savaş gemisiyle aynı milliyete sahip olduğu şüphesi.

 

  • Uygulama Prosedürü: Savaş gemisi önce bir subay komutasında filika göndererek geminin belgelerini inceler. Şüphe devam ederse gemide makul bir arama yapılabilir. Şüpheler asılsız çıkarsa ve gemi kusurlu bir davranış sergilememişse, uğradığı her türlü gecikme ve maddi zarar tazmin edilir.

 

4. Kesintisiz Takip Hakkı (Right of Hot Pursuit — Madde 111)

Kıyı devletinin kanunlarını ihlal edip açık denize kaçan yabancı gemilerin yakalanmasını sağlayan kritik bir kolluk mekanizmasıdır:

  • Başlama Koşulları: Takip, yabancı gemi kıyı devletinin iç sularında, takımada sularında, karasularında veya bitişik bölgesinde (veya MEB/kıta sahanlığı kuralları ihlal edilmişse bu alanlarda) bulunurken başlatılmalıdır.
  • Dur İhtarı Şartı: Takip, ancak yabancı gemiye görülebilecek veya işitilebilecek bir mesafeden görsel ya da işitsel dur sinyali (visual or sound signal) verildikten sonra başlatılabilir (uzaktan yapılan telsiz çağrısı tek başına takibi başlatmaya yetmez).
  • Kesintisizlik İlkesi: Takip açık denize taşsa bile, takip eden gemi veya hava araçları tarafından aralıksız ve kesintisiz sürdürülmelidir.
  • Kritik Kural (Takibin Sona Ermesi): Kovalanan yabancı gemi, kendi devletinin karasularına veya üçüncü bir devletin karasularına girdiği anda kesintisiz takip derhal ve kesin olarak sona erer.

 

5. Denizaltı Kablo ve Boru Hatlarının Korunması (Madde 112 – 115)

  • Tüm devletler açık deniz tabanına kablo ve boru hattı döşeme serbestisine sahiptir.
  • Telgraf, telefon, internet veya yüksek gerilim enerji hatlarına kasten ya da ağır ihmalle zarar verilmesi devletlerce cezalandırılır (Madde 113).
  • Feda Edilen Teçhizatın Tazmini (Madde 115): Bir gemi kaptanı denizaltı kablosuna veya boru hattına zarar vermemek için çapasını veya balık ağını denizde feda ettiğini kanıtlarsa; feda edilen teçhizatın bedeli kablo veya boru hattı sahibi tarafından eksiksiz tazmin edilir.