Bölüm 2 Centroids and the Centre of Gravity (Geometrik Merkezler ve Ağırlık Merkezi)

Ağırlık merkezi (G), geminin tüm ağırlığının tek bir noktada toplandığı kabul edilen noktadır; geometrik merkez (centroid) ise bir alanın veya hacmin denge noktasıdır. Stabilite hesaplarında karşımıza iki farklı merkez noktası çıkar: su hattı alanı veya enine kesit gibi iki boyutlu yüzeylerin geometrik merkezi, bir de üç boyutlu kütlelerin ağırlık merkezi.

Geometrik Merkez ve Ağırlık Merkezi

  • Geometrik Merkez (Centroid): Bir düzlem alanının, homojen bir levha gibi düşünüldüğünde asıldığı yerden dengede kalacağı orta noktasıdır.

– Kare ve Dikdörtgen: Köşegenlerin kesişim noktası.

– Daire: Merkez noktası.

– Üçgen: Kenarortayların kesişim noktası (tepeden tabana doğru $2/3$, tabandan tepeye doğru $1/3$ mesafede).

  • Ağırlık Merkezi ($G$): Bir cismin tüm kütlesinin toplandığı varsayılan, yerçekiminin düşey doğrultuda etkidiği teorik noktadır. Cisim buradan desteklenirse her yönde dengede kalır.

– Homojen bir cisimde (öz kütle her yerde eşitse) ağırlık merkezi geometrik merkeziyle çakışır – örneğin homojen bir prizmada bu nokta yarı boy, yarı en ve yarı derinliktedir.

Yük İşlemleri Ağırlık Merkezini Nasıl Değiştirir?

Bir geminin genel ağırlık merkezi ($G$) yükleme, tahliye ve gemi içi yer değiştirme işlemleriyle üç farklı şekilde konum değiştirir.

Yük Eklendiğinde

Genel ağırlık merkezi, eklenen yükün merkezine doğru kayar:

$GG_1 = \frac{w \times d}{W + w}$

Yük Çıkarıldığında

Genel ağırlık merkezi, çıkarılan yükün merkezinden ters yönde, doğrudan uzağa hareket eder:

$GG_1 = \frac{w \times d}{W – w} = \frac{w \times d}{\text{Son Deplasman (Final Displacement)}}$

– $w$: eklenen/çıkarılan ağırlık (ton)

– $d$: bu ağırlığın merkezi ile geminin G’si arasındaki mesafe (m)

– $W$: işlem öncesi deplasman (ton)

– $GG_1$: G’deki kayma miktarı (m)

 

Yük Gemi İçinde Kaydırıldığında

Toplam ağırlık ($W$) değişmez; ağırlık merkezi, kaydırılan yükün hareketiyle aynı doğrultuda ve yönde kayar:

$GG_1 = \frac{w \times d}{W}$

– $d$: ağırlığın eski ve yeni konumu arasındaki mesafe (m)

Ağırlık aşağıya kaydırılırsa $G$ de aşağı iner ($KG$ azalır) ve stabilite artar; yukarıya kaydırılırsa tam tersi gerçekleşir ve stabilite azalır.

 

Özel Bir Durum: Vinçle Asılı Yükler

Bumba veya kreynle yük elleçlerken şuna dikkat etmek gerekir: yük güverteden kesilip donanımın ucuna (örneğin bumba cundasına) asıldığı andan itibaren fiilen ne yükseklikte durduğunun bir önemi kalmaz; ağırlık merkezi doğrudan askı noktasında (bumba cundasında) kabul edilir.

  1. Yükün güverteden kesilmesi: Yük güverteden birkaç santimetre bile kalksa ağırlık merkezi o an bumba cundasına geçer; bunun sonucunda geminin $G$‘si yükselir ($KG$ büyür, stabilite azalır).
  2. Bumbanın bordaya açılması: Cunda dışarı döndükçe askı noktası da bordaya kayar; gemi buna paralel olarak yana kayıp meyleder (list yapar).
  3. Yükün rıhtıma indirilmesi: Yük, cunda noktasından tahliye edilmiş sayılır.


Kaynak: Ship Stability for Masters and Mates