INTRODUCTION (Giriş ve Tanımlar)

UNCLOS, yani BM Deniz Hukuku Sözleşmesi, Kısım I’de sözleşme boyunca kullanılan temel kavramları tanımlar.

1. “Saha” / Uluslararası Deniz Yatağı (The Area)

  • Kapsamı: Kıyı devletlerinin ulusal yetki alanlarının (karasuları, kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge) bittiği sınırın ötesinde kalan deniz yatağı, okyanus tabanı ve bunların toprak altıdır.
  • Hukuki Niteliği: Hiçbir devletin egemenliği altına giremez; “insanlığın ortak mirası” kabul edilir.

 

2. Otorite (The Authority)

  • Tanımı: Uluslararası Deniz Yatağı Otoritesi’dir (International Seabed Authority – ISA).
  • İşlevi: Ulusal yetki alanları dışındaki “Saha”da yer alan maden ve diğer kaynaklarla ilgili faaliyetleri tüm insanlık adına düzenleyen, denetleyen ve yetkilendiren uluslararası organdır.

 

3. Saha’daki Faaliyetler (Activities in the Area)

  • Yalnızca seyrüsefer veya bilimsel gözlem değil; doğrudan Saha’daki maden ve doğal kaynakların aranması (exploration) ve işletilmesi (exploitation) süreçlerini kapsar.

 

4. Deniz Çevresinin Kirlenmesi (Pollution of the Marine Environment)

  • Tanım: İnsan eliyle doğrudan veya dolaylı olarak deniz ortamına (haliçler dahil) madde ya da enerji (ısı, gürültü vb.) bırakılmasıdır.
  • Kriterler: Aşağıdaki olumsuz sonuçları doğurması veya doğurma ihtimalinin bulunması kirlilik sayılması için yeterlidir:

– Canlı kaynaklara ve deniz ekosistemine zarar verilmesi,

– İnsan sağlığı için tehlike oluşturması,

– Balıkçılık ve meşru seyrüsefer gibi deniz faaliyetlerinin engellenmesi,

– Deniz suyunun kullanım kalitesinin düşmesi ve dinlenme/rekreasyon alanlarının zarar görmesi.

 

5. Dökme / Boşaltma (Dumping)

  • Neler Dökme Sayılır?

– Gemilerden, hava araçlarından, sabit/yüzer platformlardan veya insan yapımı diğer yapılardan atık ve maddelerin denize kasten bırakılması.

– Gemilerin, uçakların veya platformların doğrudan denizde kasten batırılması/terk edilmesi.

  • Neler Dökme Sayılmaz? (İstisnalar)

– Gemilerin, uçakların ve platformların normal operasyonel süreçlerinden kaynaklanan atıklar (bu atıklar dökme değil, operasyonel tahliye rejimine tabidir).

– Bertaraf amacı taşımaksızın, sözleşmenin amaçlarına uygun olarak denize yerleştirilen yapılar veya malzemeler (örneğin yapay resifler, kablo veya boru hatları).

 

6. Taraf Devletler (States Parties)

  • Sözleşmeyle bağlı olmayı kabul eden, onaylayan veya katılan ve sözleşmenin kendileri için resmen yürürlükte olduğu devletlerdir (ve sözleşmeye taraf olma yetkisine sahip özerk/bölgesel yapılar).