INTRODUCTION (Giriş ve Tanımlar)
UNCLOS, yani BM Deniz Hukuku Sözleşmesi, Kısım I’de sözleşme boyunca kullanılan temel kavramları tanımlar.
1. “Saha” / Uluslararası Deniz Yatağı (The Area)
- Kapsamı: Kıyı devletlerinin ulusal yetki alanlarının (karasuları, kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge) bittiği sınırın ötesinde kalan deniz yatağı, okyanus tabanı ve bunların toprak altıdır.
- Hukuki Niteliği: Hiçbir devletin egemenliği altına giremez; “insanlığın ortak mirası” kabul edilir.
2. Otorite (The Authority)
- Tanımı: Uluslararası Deniz Yatağı Otoritesi’dir (International Seabed Authority – ISA).
- İşlevi: Ulusal yetki alanları dışındaki “Saha”da yer alan maden ve diğer kaynaklarla ilgili faaliyetleri tüm insanlık adına düzenleyen, denetleyen ve yetkilendiren uluslararası organdır.
3. Saha’daki Faaliyetler (Activities in the Area)
- Yalnızca seyrüsefer veya bilimsel gözlem değil; doğrudan Saha’daki maden ve doğal kaynakların aranması (exploration) ve işletilmesi (exploitation) süreçlerini kapsar.
4. Deniz Çevresinin Kirlenmesi (Pollution of the Marine Environment)
- Tanım: İnsan eliyle doğrudan veya dolaylı olarak deniz ortamına (haliçler dahil) madde ya da enerji (ısı, gürültü vb.) bırakılmasıdır.
- Kriterler: Aşağıdaki olumsuz sonuçları doğurması veya doğurma ihtimalinin bulunması kirlilik sayılması için yeterlidir:
– Canlı kaynaklara ve deniz ekosistemine zarar verilmesi,
– İnsan sağlığı için tehlike oluşturması,
– Balıkçılık ve meşru seyrüsefer gibi deniz faaliyetlerinin engellenmesi,
– Deniz suyunun kullanım kalitesinin düşmesi ve dinlenme/rekreasyon alanlarının zarar görmesi.
5. Dökme / Boşaltma (Dumping)
- Neler Dökme Sayılır?
– Gemilerden, hava araçlarından, sabit/yüzer platformlardan veya insan yapımı diğer yapılardan atık ve maddelerin denize kasten bırakılması.
– Gemilerin, uçakların veya platformların doğrudan denizde kasten batırılması/terk edilmesi.
- Neler Dökme Sayılmaz? (İstisnalar)
– Gemilerin, uçakların ve platformların normal operasyonel süreçlerinden kaynaklanan atıklar (bu atıklar dökme değil, operasyonel tahliye rejimine tabidir).
– Bertaraf amacı taşımaksızın, sözleşmenin amaçlarına uygun olarak denize yerleştirilen yapılar veya malzemeler (örneğin yapay resifler, kablo veya boru hatları).
6. Taraf Devletler (States Parties)
- Sözleşmeyle bağlı olmayı kabul eden, onaylayan veya katılan ve sözleşmenin kendileri için resmen yürürlükte olduğu devletlerdir (ve sözleşmeye taraf olma yetkisine sahip özerk/bölgesel yapılar).