Bu Bölümde

Bölüm XIII, gemileri değil devletleri hedef alır: Her Akit Hükümet, SOLAS’ı III Kodu’na göre uygulayıp uygulamadığını görmek için IMO’nun periyodik denetimine girer.

Kısa Özet

  • SOLAS’ın diğer bölümleri gemiye ve şirkete yükümlülük getirir. Bölüm XIII ise devleti denetler. Denetleyen IMO‘dur.
  • Bölüm sadece 3 kuraldan oluşur: tanımlar, uygulama, uyumun doğrulanması.
  • Ölçüt III Kodu‘dur (IMO Belgelerinin Uygulanması Kodu, A.1070(28)).
  • Program IMSAS‘tır (IMO Üye Devlet Denetim Programı). Programı IMO Genel Sekreteri yönetir.
  • Devletin üç görevi vardır: denetime tabi olmak, denetimi kolaylaştırmak, bulgular için eylem programı uygulamak.
  • Kural metni belirli bir süre vermez. Denetimler genel bir takvime göre, periyodik yapılır.

Bir okulu düşünün. Öğrenciler sınava girer, öğretmen kâğıtları okur. SOLAS’ın diğer bölümlerinde gemi “öğrenci”, bayrak devleti ve liman devleti “öğretmen”dir. Peki öğretmen kâğıtları özensiz okursa ne olur? İşte burada müfettiş devreye girer. Müfettiş öğrenciye değil, öğretmenin işini doğru yapıp yapmadığına bakar. Elinde bir ölçüt listesi vardır. Eksik bulursa yazar, öğretmen de bir düzeltme planı hazırlar.

Bölüm XIII bu müfettiş düzenidir: müfettiş IMO, öğretmen devlet, ölçüt listesi III Kodu, teftiş programı IMSAS. Benzetmenin tutmadığı yer şu: Devlet atanmış bir memur değil, sözleşmeye kendi isteğiyle taraf olmuş bir devlettir.

Bölüm XIII’ün SOLAS’taki Yeri Ne?

SOLAS’ı bir denetim zinciri gibi düşünün. Her halka bir alttakini denetler. Bölüm XIII, zincirin en üst halkasını ekler.

Bölüm Yükümlü taraf Denetleyen
SOLAS’ın diğer bölümleri Gemi, şirket Bayrak devleti, liman devleti
Bölüm XIII Akit Hükümet (devlet) IMO

Bölümün Dört Tanımı Ne Anlatır? (Kural 1)

Terim Kısaca
Denetim (Audit) Kanıt toplayıp kriterlerle nesnel biçimde karşılaştıran sistematik, bağımsız ve belgelendirilmiş süreç
Denetim Programı (Audit Scheme) IMSAS
Uygulama Kodu (Code for Implementation) III Kodu, A.1070(28)
Denetim Standardı (Audit Standard) Uygulama Kodu, yani yine III Kodu

Üç sıfatın anlamı: planlı (sistematik), denetlenen kendini denetlemez (bağımsız), her şey kayda geçer (belgelendirilmiş). Tanım ayrıca denetim kanıtı (toplanan bilgi) ile denetim kriterlerini (karşılaştırılan ölçüt) birbirinden ayırır.

Kolay hatırla: Üç sıfat S-B-B: Sistematik, Bağımsız, Belgelendirilmiş. Son iki tanım aynı yere çıkar: “Uygulama Kodu = Denetim Standardı = III Kodu”.

Devlet Neye Göre Çalışır? (Kural 2)

Kural 2 tek cümledir. Akit Hükümetler, SOLAS’tan doğan yükümlülüklerini yerine getirirken III Kodu’nu kullanır. Yani III Kodu sadece denetim günü açılan bir liste değildir. Devletin her gün başvurduğu çalışma çerçevesidir.

III Kodu’nun kendi yapısında devletin üç rolü için gereklilikler vardır. Bunlara ek olarak mevzuat, yetki devri, kayıt tutma ve sürekli iyileştirme gibi genel konular da düzenlenir.

Rol Kimden sorumlu?
Bayrak devleti Kendi bayrağını taşıyan gemiler
Kıyı devleti Kendi kıyıları ve deniz alanları
Liman devleti Limanlarına gelen yabancı gemiler

Dikkat: Üç rol ve genel konular III Kodu’nun yapısından gelir; Bölüm XIII’ün kural metninde yer almaz. Kural 2’nin dediği yalnızca “Akit Hükümetler III Kodu’nu kullanır”dır.

Kim Ne Yapar? (Kural 3)

Kural 3, görevleri üç tarafa dağıtır.

Taraf Görevi
IMO Devletleri denetim standardına göre periyodik olarak denetler
IMO Genel Sekreteri IMO rehber ilkelerine dayanarak Denetim Programını yönetir; genel takvimi hazırlar
Akit Hükümet Denetime tabi olur, denetimi kolaylaştırır, bulgular için eylem programı uygular

Denetimler, Genel Sekreter’in hazırladığı genel takvime göre ve periyodik aralıklarla yapılır. Kural metni kesin bir süre yazmaz.

Kolay hatırla: Devletin üç fiili: “Gir – Kolaylaştır – Düzelt.” Denetime gir, denetimi kolaylaştır, bulguları eylem programıyla düzelt.

“Yedi Yıl” Nereden Geliyor?

IMSAS çerçevesinde her üye devletin yaklaşık yedi yılda bir denetlenmesi öngörülür. Ama bu süre SOLAS kural metninde yazmaz; ilgili rehber belgelerden gelir. Kural 3 yalnızca “periyodik aralıklar” ve “genel takvim” der.

Dikkat: “Kural 3’e göre denetim kaç yılda bir yapılır?” sorusunun doğru cevabı şudur: “Kural belirli bir süre vermez; periyodik aralıklarla, genel takvime göre yapılır.”

Bir Denetim Nasıl İlerler?

Kural metni yalnızca devletin üç yükümlülüğünü ve Genel Sekreter’in görevini söyler. Aşamaların ayrıntısı rehber belgelerdedir. Genel akış şöyle özetlenebilir:

1. Planlama (Genel Sekreter takvimi hazırlar)
   → 2. Hazırlık (Devlet kolaylaştırır, bilgi sağlar)
      → 3. Denetim (III Kodu'na göre inceleme)
         → 4. Bulgular
            → 5. Düzeltici eylem (Devletin eylem programı)
               → 6. İzleme

Benzetme: Bu akış, gemideki ISM iç denetimine çok benzer: plan, denetim, uygunsuzluk, düzeltici faaliyet, takip. IMSAS aynı mantığı devlet düzeyine taşır.

Sayıları Kolay Hatırlamak

Sayı Ne anlatır Hafıza ipucu
3 Bölümdeki kural sayısı Tanım – Uygulama – Doğrulama.
4 Kural 1’deki tanım sayısı Dört tanım, ama son ikisi aynı belgeye (III Kodu) çıkar.
3 Denetim tanımındaki sıfatlar S-B-B: sistematik, bağımsız, belgelendirilmiş.
3 Devletin Kural 3’teki görevleri “Gir – Kolaylaştır – Düzelt.”
3 III Kodu’ndaki devlet rolleri Bayrak – Kıyı – Liman (Kodun yapısından).
A.1070(28) III Kodu’nu kabul eden karar “Üç I’lı kod, bin yetmiş.”
MSC.366(93) Bölümü ekleyen karar (bağlam) “Yılın günleri gibi: 366.”
1 Ocak 2016 Yürürlük tarihi (bağlam) Yeni yılla birlikte zorunlu denetim.
~7 yıl IMSAS’ta öngörülen döngü (rehber belgelerden, kuralda yok) “Yedi yıl rehberde, kuralda değil.”

Karıştırmayın

III Kodu mu, IMSAS mı?

III Kodu IMSAS
Ölçüt (standart) Program (çerçeve ve usul)
“Neye göre?” “Nasıl?”
Kural 1: Uygulama Kodu = Denetim Standardı Kural 1: Denetim Programı

Gemi denetimi mi, devlet denetimi mi?

  • Gemi denetimi (sörvey, liman devleti kontrolü): denetlenen gemi ve şirket.
  • Devlet denetimi (IMSAS, Bölüm XIII): denetlenen Akit Hükümet.

IMO mu, Genel Sekreter mi?

  • IMO: denetimi yapar.
  • IMO Genel Sekreteri: Denetim Programını yönetir ve genel takvimi hazırlar.

Doğru mu, Yanlış mı?

  1. Bölüm XIII’te denetlenen taraf gemilerdir.
  2. “Denetim Standardı” IMSAS’tır.
  3. Denetim tanımı “sistematik, bağımsız ve belgelendirilmiş” süreçten söz eder.
  4. Denetim Programını IMO Genel Sekreteri yönetir.
  5. SOLAS Kural XIII/3’e göre her devlet yedi yılda bir denetlenir.
  6. Devletin görevi, denetime girmekle biter.
  7. Akit Hükümetler, SOLAS yükümlülüklerini yerine getirirken III Kodu’nu kullanır.
  8. Bayrak, kıyı ve liman devleti rolleri Bölüm XIII’ün kural metninde sayılır.

Cevaplar

  1. Y — Denetlenen taraf Akit Hükümetlerdir (devletler).
  2. Y — Denetim Standardı III Kodu’dur; IMSAS Denetim Programıdır.
  3. D — Bu üç nitelik denetim tanımında yer alır.
  4. D — IMO rehber ilkelerine dayanarak yönetir.
  5. Y — Kural belirli bir süre vermez; yaklaşık yedi yıl rehber belgelerden gelir.
  6. Y — Denetimi kolaylaştırmak ve eylem programı uygulamak da yükümlülüktür.
  7. D — Kural 2 bunu söyler.
  8. Y — Bu roller III Kodu’nun yapısından gelir, kural metninde yoktur.

Kopya Kâğıdı

Konu Bilmeniz gereken
Taraflar Denetlenen Akit Hükümet, denetleyen IMO
Yapı 3 kural: tanımlar, uygulama, uyumun doğrulanması
Denetim (Kural 1) Sistematik, bağımsız, belgelendirilmiş süreç; kanıt ve kriter ayrımı
Denetim Programı IMSAS
Uygulama Kodu = Denetim Standardı III Kodu, A.1070(28)
Kural 2 Devlet, SOLAS yükümlülüklerinde III Kodu’nu kullanır
Programın yöneticisi (Kural 3) IMO Genel Sekreteri; genel takvimi hazırlar
Devletin görevleri (Kural 3) Denetime tabi olmak, kolaylaştırmak, eylem programı uygulamak
Sıklık Periyodik, genel takvime göre; kuralda süre yok
Yedi yıl IMSAS rehber belgelerinden; kural metninde değil
III Kodu’nun rolleri Bayrak, kıyı, liman devleti (Kodun yapısından)
Yürürlük (bağlam) MSC.366(93); 1 Ocak 2016; gönüllüden zorunluya

Kaynak: International Maritime Organization (IMO). SOLAS Consolidated Edition. London: IMO Publications.