(Introduction to the IMO Standard Marine Communication Phrases)

Bu bölüm, IMO Standart Denizcilik Haberleşme İfadelerinin (SMCP) ne olduğunu, neden ortaya çıktığını, nasıl düzenlendiğini ve hangi dil kurallarına göre yazıldığını açıklar. Serinin geri kalanında kullanılacak yazım işaretleri ve “blok dil” kavramı burada tanıtılır. Sonraki bölümlerdeki ifadeleri doğru söyleyebilmek için önce bu bölümdeki mantığın oturması gerekir.

1.1 SMCP Nedir?

SMCP (Standard Marine Communication Phrases), denizde güvenlikle ilgili sözlü haberleşmede kullanılmak üzere Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) tarafından hazırlanmış standart İngilizce ifadeler derlemesidir. Gemiden kıyıya, kıyıdan gemiye, gemiden gemiye ve gemi içinde yapılan konuşmaların kısa, açık ve tek anlamlı olmasını amaçlar.

Bugün ticaret gemilerinin büyük kısmında mürettebat farklı ülkelerden gelir. Bir Türk zabit, Filipinli bir dümencihelmsmanye komut verir; Hollandalı bir VTS operatörü, Çinli bir kaptanla konuşur. Herkesin ana dili farklı, İngilizce seviyesi de farklıdır. Böyle bir ortamda “Could you possibly slow down a little?” gibi kibar ama uzun bir cümle yanlış anlaşılabilir. SMCP bunun yerine “Reduce your speed.” gibi her denizcinin aynı biçimde öğrendiği kalıpları kullanır. Yanlış anlama ihtimali azaldıkça çatışma, karaya oturma ve kirlilik riski de azalır.

SMCP’nin üç amacı vardır:

  • Seyrin ve gemi yönetiminin emniyetini artırmak.
  • Denizde, liman yaklaşmalarında, su yollarında, limanlarda ve çok uluslu mürettebatı olan gemilerde seyir haberleşmesinin dilini standart hâle getirmek.
  • Denizcilik eğitim kurumlarına bu hedefler doğrultusunda yardımcı olmak.

SMCP bazı belgelerin yerini almaz. Denizde Çatışmayı Önleme Tüzüğü (COLREG 1972), IMO’nun gemi rotacourselarına ilişkin kuralları ve Uluslararası İşaret Kodu (International Code of Signals) geçerliliğini korur. Telsizde SMCP kullanılırken Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU) Telsiz Tüzüğündeki prosedürlere (çağrı biçimi, kanal kullanımı, “over”, “out” gibi) uymak gerekir. SMCP bir ifade derlemesidir, gemi işletmesi için teknik bir el kitabı değildir.

1.2 Tarihçe

Yıl Gelişme
1973 IMO Deniz Güvenliği Komitesi (MSC), dil sorunu yaşanan durumlarda seyir amaçlı ortak dilin İngilizce olmasını kararlaştırdı.
1977 Standart Denizcilik Seyir Sözlüğü (Standard Marine Navigational Vocabulary – SMNV) kabul edildi.
1985 SMNV değiştirildi (SMNV 1985).
1992 MSC, Seyir Emniyeti Alt Komitesinden, modern denizciliği ve güvenlikle ilgili tüm sözlü haberleşmeyi kapsayan daha geniş bir standart dil hazırlamasını istedi.
1997 MSC, taslak SMCP’yi kabul etti. Taslak uluslararası denemelerden geçirildi.
2001 IMO Genel Kurulu, SMCP’yi 29 Kasım 2001’de A.918(22) sayılı kararla kabul etti. Bu karar SMNV’yi kabul eden A.380(X) sayılı kararı yürürlükten kaldırdı.

SMCP’de değişiklik yapma yetkisi MSC’ye verilmiştir. Değişiklikler normalde yaklaşık beş yılda bir yürürlüğe girer, çok önemli veya acil değişikliklerde bu süre üç yıla indirilebilir. Kabul edilen değişiklikler bildirim tarihinden on iki ay sonra yürürlüğe girer.

1.3 SMCP’nin Hukuki Dayanağı

SMCP’yi bilmek bir tercih değil, yeterlik şartıdır. İki sözleşme bu şartın dayanağıdır:

  • SOLAS 1974, Bölüm V, Kural 14.4: Gemilerde köprüüstünden köprüüstüne ve köprüüstünden kıyıya yapılan emniyet haberleşmesinde, ayrıca kılavuz kaptanpilot ile köprüüstü vardiya personeli arasındaki gemi içi haberleşmede çalışma dili İngilizcedir. Konuşmaya doğrudan katılanlar İngilizce dışında ortak bir dil konuşuyorsa o dil kullanılabilir. Bu nedenle iki Türk zabit Türkçe konuşabilir, ama yabancı bir kılavuz kaptan köprüüstüne çıktığında dil İngilizceye döner.
  • STCW 1978 (değişik), Tablo A-II/1: 500 GT ve üzeri gemilerde seyir vardiyasından sorumlu zabit olabilmek için IMO SMCP’yi kullanabilme ve anlayabilme yeterliği aranır.

1.4 SMCP’nin Düzeni: Part A ve Part B

SMCP iki farklı açıdan ikiye ayrılır.

Kullanım yerine göre:

  • External communication phrases (dış haberleşme ifadeleri): Gemi ile kıyı istasyonu, VTS, MRCC, başka gemi veya helikopter arasında telsizle yapılan konuşmalar.
  • On-board communication phrases (gemi içi haberleşme ifadeleri): Köprüüstünde, makine dairesinde, güvertede ve yolcu mahallerinde yapılan konuşmalar.

STCW içindeki statüsüne göre:

Kısım Kapsamı Önemi
Part A A1: Dış haberleşme ifadeleri (tehlike, acil, emniyet, kılavuzluk, VTS). A2: Gemi içi ifadelerden seyir emniyeti açısından temel olanlar (dümen ve makine komutları, kılavuz kaptan köprüüstündeyken kullanılanlar). STCW Tablo A-II/1’e göre bilinmesi zorunludur. SMNV 1985’in yerini almıştır. Her denizcilik İngilizcesi müfredatının vazgeçilmez parçasıdır.
Part B Gemi içinde kullanılan diğer emniyet ifadeleri: vardiya devri, yangın, hasar kontrol, gemiyi terk, yük elleçleme, yolcu yönetimi. Part A’yı tamamlar. Denizcilik İngilizcesi eğitiminde yararlıdır ve STCW’nin dolaylı olarak beklediği haberleşme becerilerini karşılar.

Ayrıca metnin başında tüm ifadeler için geçerli Genel (General) kurallar ve bir Sözlük (Glossary) bulunur. Genel kurallar bu serinin 2. ve 3. bölümlerinde, sözlük ise serinin ekinde ele alınmıştır.

SMCP bir İngilizce ders kitabının yerini tutmaz. Kelime bilgisi, dilbilgisi ve akıcı konuşma becerisi SMCP’nin kapsamından çok daha geniştir. IMO, SMCP’nin bütünüyle ezberlenmesini değil, kullanıcının görevine göre seçerek öğrenilmesini ve denizcilik ortamındaki pratiğe dayanarak, modern dil öğretim yöntemleriyle çalışılmasını önerir. Bir güverte zabiti adayı için Part A’nın tamamı ile Part B’nin seyir, emniyet ve yükle ilgili kısımları önceliklidir.

1.5 SMCP Dilinin Özellikleri

SMCP, temel düzeyde İngilizce bilgisi üzerine kuruludur. Dilbilgisi, kelime ve deyim çeşitliliği bilerek en aza indirilmiştir. Bu yüzden SMCP İngilizcesi günlük İngilizceden bazı noktalarda farklıdır ve bu farklar bilinçli olarak yapılmıştır.

1.5.1 Blok Dil (Block Language)

Zaman baskısı ve stres altında konuşulan durumlarda (tehlike, yangın, çatışma) ve seyir uyarılarında, SMCP “blok dil” kullanır. Blok dilde “the, a/an, is/are” gibi işlev kelimeleri ya hiç kullanılmaz ya da çok az kullanılır. Böylece mesaj kısalır ve yalnızca bilgi taşıyan kelimeler kalır.

Günlük İngilizce SMCP blok dili
The fire is in the engine room. Fire in engine-room.
There is a danger of explosion. Danger of explosion.
The smoke is not toxic. Smoke not toxic.
The vessel is aground forward. Aground forward.

Kullanıcılar bu konuda esnek olabilir. “Fire is in engine-room” demek de yanlış değildir. Önemli olan anahtar kelimelerin (fire, engine-room) eksiksiz ve net söylenmesidir.

1.5.2 Diğer İlkeler

  • Eş anlamlı kelimeden kaçınma (avoiding synonyms): Bir kavram için tek kelime kullanılır. Gemide yardıma ihtiyaç bildirilirken her zaman “I require …” denir; “I need”, “I want”, “I would like” denmez. Dinleyen kişi hep aynı kelimeyi duyduğu için anlamı hemen tanır.
  • Kısaltılmış biçimden kaçınma (avoiding contracted forms): “I’m, don’t, can’t, won’t” yerine “I am, do not, cannot, will not” söylenir. Telsizde parazit olduğunda “can” ile “can’t” birbirine karıştırılabilir. “Cannot” ise açıkça duyulur. Bu kural, telaffuz açısından en önemli kurallardan biridir.
  • Evet/hayır sorularına tam cevap (fully worded answers): “Is fire under control?” sorusuna yalnızca “Yes” denmez, “Yes, fire is under control.” denir. Parazitte “yes” kaybolsa bile cümlenin geri kalanı anlamı taşır.
  • Bir olay için bir ifade (one phrase for one event): Her durum için tek bir standart ifade vardır. Karaya oturmuş gemi her zaman “I am aground.” der.
  • Sabit kısım + değişken kısım (identical invariable plus variable): İfadeler sabit bir kalıp ile değişen bilgiden oluşur. “My ETA is … UTC.” kalıbında “My ETA is” ve “UTC” sabittir, yalnızca saat değişir. Öğrenci kalıbı bir kez öğrendiğinde boşluğa yalnızca bilgiyi yerleştirir.

1.6 Yazım İşaretleri (Typographical Conventions)

SMCP ifadeleri okunurken aşağıdaki işaretlerin anlamı bilinmelidir. Bu işaretler serinin tüm tablolarında aynı anlamla kullanılır.

İşaret Anlamı Nasıl okunur?
( ) Parantez içindeki kısım gerektiğinde eklenir. “I read you (me)” → durum gerektiriyorsa söylenir, gerekmiyorsa atlanır.
/ Eğik çizginin iki yanındaki kelimeler alternatiftir. “port / starboard” → duruma göre yalnızca biri söylenir: “port” ya da “starboard”. Eğik çizgi asla sesli okunmaz.
… Üç noktanın yerine ilgili bilgi söylenir. “My position is …” → “My position is four zero degrees five two minutes North …”
(italik) İstenen bilginin türünü gösterir. “(cardinal points)” → oraya “North, East, South, West” gibi bir yön söylenir.
~ Tilde ile başlayan seçenekler, üstteki ifadeden sonra gelebilecek kelimelerdir. “Fire is ~ on deck. ~ in engine-room.” → “Fire is on deck.” veya “Fire is in engine-room.”

Ayrıca tablolarda “I am / MV … is” gibi kalıplar sık görülür. Kendi gemisi için konuşan “I am …” der. Başka bir gemi adına konuşan (örneğin MRCC veya mesajı aktaran gemi) “MV Deniz is …” der. MV, Motor Vessel’in kısaltmasıdır ve “em-vi” diye okunur. Tankerler için MT (Motor Tanker) kullanılır.

1.7 SMCP Kullanımını Talep Etme

Karşı tarafın standart ifadeler kullanması gerektiğinde, örneğin anlaşmada güçlük çekildiğinde, aşağıdaki ifadeler kullanılır.

İngilizce ifade Türkçe karşılığı
Please use IMO Standard Marine Communication Phrases. Lütfen IMO Standart Denizcilik Haberleşme İfadelerini kullanın.
   I will use IMO Standard Marine Communication Phrases. IMO Standart Denizcilik Haberleşme İfadelerini kullanacağım.

1.8 Konuşmaya Başlamadan: Telsiz Konuşmasının Temel Alışkanlıkları

SMCP ifadeleri sesli kullanılmak için yazılmıştır. Doğru ifadeyi bilmek yeterli değildir, ifadenin karşı tarafa anlaşılır biçimde ulaşması gerekir. Aşağıdaki alışkanlıklar serinin tüm konuşma çalışmalarında geçerlidir.

  • Yavaş ve eşit hızda konuş. Telsizde normal konuşma hızının biraz altında, her kelimeyi ayrı ayrı duyurarak konuşulur. Heyecan anında hızlanmak en yaygın hatadır.
  • Önce düşün, sonra bas. Mikrofonun tuşuna basmadan önce söylenecek ifade zihinde kurulur. Tuşa basıp “eee…” diye düşünmek kanalı boşuna meşgul eder.
  • Mikrofonu ağızdan 5 cm kadar uzak tut ve tuşa bastıktan sonra yarım saniye bekleyip konuşmaya başla. Aksi hâlde ilk kelime kesilir.
  • Kelimelerin sonunu yutma. Türkçe konuşanlar İngilizce kelimelerin son ünsüzlerini (around, port, required) zayıf söyleme eğilimindedir. SMCP’de son sesler anlamı değiştirebilir: “I will alter” ile “I altered” farklıdır.
  • “Can” ile “cannot”u net ayır. Olumsuz cümlelerde “not” kelimesine hafif vurgu yap: “I canNOT proceed.”
  • Kısaltma kullanma. “I’m” değil “I am”, “don’t” değil “do not”.

1.9 Telaffuz

Büyük harfle yazılan hece vurgulu hecedir. Okunuşlar Türkçe harflerle yaklaşık olarak verilmiştir.

Kelime Yaklaşık okunuş Dikkat edilecek nokta
phrase / phrases FREYZ / FREY-zız “ph” sesi “f” okunur.
standard STEN-dıd İlk hece “sten”, “standart” diye okunmaz.
marine mı-RİİN Vurgu ikinci hecede, “i” uzun.
maritime MER-i-taym Son hece “taym”.
communication kı-myuu-ni-KEY-şın Vurgu “key” hecesinde.
vessel VE-sıl “v” sesi dudakla net söylenir, “w” gibi söylenmez.
navigation ne-vi-GEY-şın Vurgu “gey” hecesinde.
require ri-KUAY-ır SMCP’nin en sık fiillerinden biri.
assistance ı-SİS-tıns Vurgu ikinci hecede.
starboard STAR-bıd “star-bord” diye okunmaz; ikinci hece çok zayıftır.
port PORT Son “t” net söylenir.
bow BAU Gemi başı anlamında “bau” okunur (“bou” değil).
ahead / astern ı-HED / ı-STÖRN İlk hece zayıf “ı”.

1.10 Konuşma Alıştırması

Türkçe verilen durumu, bu bölümdeki kurallara uygun İngilizce cümleye çevirip sesli söyleyin. Cevaplar aşağıdadır.

  1. Karşı taraf standart ifade kullanmıyor ve anlaşamıyorsunuz. Standart ifade kullanmasını isteyin.
  2. Karşı taraf sizden standart ifade kullanmanızı istedi. Kabul edin.
  3. “I’m not able to proceed.” cümlesini SMCP’ye uygun hâle getirin.
  4. “There is a fire in the hold.” cümlesini blok dille söyleyin.
  5. “Is the fire under control?” sorusuna olumlu ve tam cevap verin.

Cevap anahtarı:

  1. Please use IMO Standard Marine Communication Phrases.
  2. I will use IMO Standard Marine Communication Phrases.
  3. I cannot proceed. (Kısaltma kaldırılır, “be able to” yerine kalıp fiil “cannot” kullanılır.)
  4. Fire in hold.
  5. Yes, fire is under control.

1.11 Bölüm Terimleri

İngilizce Türkçe
Standard Marine Communication Phrases (SMCP) Standart Denizcilik Haberleşme İfadeleri
Standard Marine Navigational Vocabulary (SMNV) Standart Denizcilik Seyir Sözlüğü
International Maritime Organization (IMO) Uluslararası Denizcilik Örgütü
Maritime Safety Committee (MSC) Deniz Güvenliği Komitesi
External communication Dış haberleşme (gemi dışıyla)
On-board communication Gemi içi haberleşme
Ship-to-shore / shore-to-ship / ship-to-ship Gemiden kıyıya / kıyıdan gemiye / gemiden gemiye
Bridge-to-bridge communication Köprüüstünden köprüüstüne haberleşme
Working language Çalışma dili
Officer in charge of a navigational watch (OOW) Seyir vardiyasından sorumlu zabit
Block language Blok dil (işlev kelimeleri atılmış kısa dil)
Synonym Eş anlamlı kelime
Contracted form Kısaltılmış biçim (I’m, don’t)
Typographical conventions Yazım işaretleri
Motor Vessel (MV) / Motor Tanker (MT) Motorlu gemi / Motorlu tanker
ITU Radio Regulations ITU Telsiz Tüzüğü
International Code of Signals Uluslararası İşaret Kodu

Kaynak: International Maritime Organization (IMO). Resolution A.918(22), IMO Standard Marine Communication Phrases. London: IMO, 2001.