Bir Seyircinin En Çok Kullandığı Formüller

Bu Kısım, önceki ikisi gibi teorik değil — bir seyircinin bir seferde, sırayla karşılaştığı pratik hesapların bir koleksiyonudur. En iyi öğrenme yolu, bunları kategori kategori değil, bir seferin akışı içinde görmektir. Hayali bir sefer boyunca ilerleyelim.

Ama önce bir uyarı: hangi hesap makinesi veya yazılım kullanılırsa kullanılsın, sonuç, en az doğru girdi kadar doğrudur. Sekstant gözleminiz 1 dakika hassasiyetteyse, hesap makinesi 12 ondalık basamak da verse, gerçek doğruluğunuz yine 1 dakikadır (hata kaynakları Kısım 2.4’ün konusu). GPS yaygınlaştıkça gök cismicelestial body hesapları eskisi kadar sık yapılmıyor. Yine de bu formüller hâlâ yedek bir yöntem olarak değerini korur.

Liman Çıkışı: Hız ve Mesafe

Demir alıp yola çıktınız. İlk sorular hız ve mesafeyle ilgili:

  • Karina hızı (hull speed): tekne şeklinin izin verdiği yaklaşık üst hız — S = 1,34 × √(su hattı uzunluğu, fit).
  • Ölçülü mil üzerinden hız: S = 3600/T (S knot, T saniye).
  • Hız → mesafe: D = S×T/60 (D deniz milinautical mile, S knot, T dakika).

 Mesafe Tahminleri

Seyir devam ederken bir fenerlight, bir gemi veya kara parçası ufukhorizonta belirir. Göz yüksekliğinize göre ne kadar uzaktan görünmeye başlayacağını önceden hesaplayabilirsiniz:

  • Görünür ufka mesafe: D = 1,17√hf (fit) veya 2,07√hm (metre).
  • Ufuk sapmadeviationsı (dip): 0,97√hf veya 1,76√hm (dakika) — sekstant ölçümlerini düzeltmek için gerekir.
  • Radar ufkuna mesafe: D = 1,22√hf veya 2,21√hm (radar dalgaları optik ışıktan biraz farklı kırıldığı için sabitler değişir).
  • Dikey açıyla mesafe: cismin tepesi ile suhattı arasındaki açı ölçülür, mesafe dik üçgen trigonometrisiyle bulunur. (Varsayımlar: gözlemci deniz seviyesinde, Dünya düz, kırılma ihmal edilmiyor — pratikte anlamlı bir hataya yol açmaz.)

 Gök Cismiyle Hesap

Gece olur, sekstantla bir yıldızın irtifasını ölçersiniz. Bu ölçümü bir mevki hattıline of position (LOP)na çeviren formüller şunlardır (ayrıntı Bölüm 5’te):

  • Hesap İrtifası: sin Hc = sin L sin d + cos L cos d cos LHA (L=varsayılan enlemlatitude, d=deklinasyon, LHA=yerel saat açısıhour angle). Ters fonksiyonla: Hc = sin⁻¹[(sin L sin d)+(cos L cos d cos LHA)].
  • Azimut açısı (irtifadan): Z = cos⁻¹{[sin d−(sin L sin Hc)]/(cos L cos Hc)}
  • Azimut açısı (zamandan, irtifa bilinmiyorsa): Z = tan⁻¹{sin LHA/[(cos L tan d)−(sin L cos LHA)]}
  • Amplitüd (doğuş/batış anında pusula kontrolü için): A = sin⁻¹(sin d sec L)

İşaret kuralları:

  • Enlem ve deklinasyon farklı isimdeyse (biri K, biri G), deklinasyon negatif alınır.
  • LHA 180°’den büyükse, negatif alınır.
  • Hesaplanan Z negatif çıkarsa, 180° eklenir.

(Rotacourse hesaplama formülleri — “seyirler” — Kısım 2.5’in konusudur; burada tekrarlanmaz.)

Hava ve Deniz Gözlemi

Köprüüstü jurnaline hava ve deniz durumunu not ederken işinize yarayacak kısayollar:

  • Sıcaklık dönüşümü: C°=5(F°−32)/9, F°=(9/5)C°+32, K°=C°+273,15.
  • Maksimum dalga boyu (fit): ≈ (1,5×fetch, deniz mili)²
  • Dalga yüksekliğiwave height: ≈ 0,026×S² (S=rüzgâr hızı, knot)
  • Dalga hızı (knot): ≈ 1,34×√(dalga boyu, fit) veya ≈ 3,03×periyot (saniye)

(Fiziksel bağlam Bölüm 7 — Oşinografi ve Bölüm 8 — Meteoroloji’de.)

Limana Yaklaşırken Gelgit Tahmini

Varış limanına yaklaşırken gelgittide önemli hâle gelir. Hızlı bir kaba tahmin için on ikilik kural: günlük gelgitin toplam yükselme/alçalma farkının her saate düşen payı:

Saat 1. 2. 3. 4. 5. 6.
Pay 1/12 2/12 3/12 3/12 2/12 1/12

(Ayrıntı Kısım 3.5’te — bu yalnızca hızlı bir kaba tahmin aracıdır.)

 Birim Dönüşümleri İçin Referans

Sefer boyunca farklı birimler karşınıza çıkar (mil/km, knot/m-sn, hPa/inHg). Seyirde en sık başvurulan dönüşümler:

Uzunluk:

Birim Eşdeğeri
1 deniz mili 1.852 m = 6.076,115 fit = 1,150779 kara mili
1 kara mili 1.609,344 m = 0,868976 deniz mili
1 kulaç 1,8288 m = 6 fit
1 kablo 219,456 m = 720 fit (ABD); İngiliz kablosu = 0,1 deniz mili
1 metre 3,28084 fit = 0,000539957 deniz mili

Hız:

Birim Eşdeğeri
1 knot 1,852 km/sa = 0,514444 m/sn
1 m/sn 1,943844 knot = 3,6 km/sa

Açısal Ölçü / Zaman:

Birim Eşdeğeri
1 radyan 57°17’44,8″
1 tam çember 360° = 21.600′ = 1.296.000″ = 2π radyan
1 ortalama güneş günü 24 sa 03 dk 56,6 sn yıldız zamanı
1 yıldız günü 23 sa 56 dk 04,1 sn güneş zamanı

(Güneş/yıldız günü farkı Bölüm 5’te önem kazanır.)

Basınç:

Birim Eşdeğeri
Standart deniz seviyesi 1.013,25 hPa = 29,92126 inç civa = 760 mm civa = 1 atmosfer
1 hPa 0,750062 mm civa
1 inç civa 33,8639 hPa

SI Ön Ekleri:

Çarpan Önek Sembol
10¹² tera T
10⁹ giga G
10⁶ mega M
10³ kilo k
10² hekto h
10¹ deka da
10⁻¹ desi d
10⁻² santi c
10⁻³ mili m
10⁻⁶ mikro µ
10⁻⁹ nano n
10⁻¹² piko p

(WGS 84 elipsoidi parametreleri — ekvator/kutup yarıçapı, basıklık — zaten Kısım 1.2’de verildi, burada tekrarlanmıyor.)

Özet

  • Her hesap, girdisi kadar doğrudur — hesap makinesinin ondalık basamağı bunu değiştirmez.
  • Bir seferin farklı anları (çıkış, açık deniz, gök cismi gözlemi, hava/deniz kaydı, limana yaklaşma) farklı hazır formüller gerektirir.
  • Birim dönüşüm tablosu, tam bir referans değil, en sık kullanılanların bir derlemesidir.

Kaynak: Bowditch Pub. 9, Part 5 (Ch. 22 — Hesaplamalar ve Dönüşümler)