Azimuth Mirror (Kerteriz Aynası)
Kerteriz aynası, pusula üzerine takılarak kıyı hedeflerinin ve gök cisimlerinin kerterizini doğrudan pusula kartından okumayı sağlayan alettir.
Karasal seyirde kıyı hedeflerinden (fenerlightler, burunlar, şamandırabuoylar) kerteriz alarak geminin mevkipositionini tayin etmek; göksel seyirde ise güneş veya yıldızların pusula kerterizini ölçüp teorik azimut değerleriyle karşılaştırarak Pusula Hatasıcompass errornı (Compass / Gyro Error) hesaplamak köprüüstü vardiyasının en temel rutinlerindendir.
Kerteriz Aynası (Azimuth Mirror); standart manyetik pusulamagnetic compass tasının veya köprüüstü kanatlarındaki cayro tekrarlayıcırepeaterlarının (gyro repeaters) pirinç çemberi (verge ring) üzerine oturtulan, hedefin görüntüsü ile pusula kartı taksimatını optik olarak aynı görüş hattında birleştiren hassas bir ölçüm aygıtıdır.
1. Mekanik Donanımı ve Optik Bileşenleri
- Dairesel Kaide (Verge Ring Fitting): Genellikle korozyona dayanıklı eloksallı alüminyum ve pirinç alaşımdan üretilir. Pusula tasının üst taksimat çemberini kavrayarak $360^\circ$ sarsıntısız dönebilecek şekilde yataklanmıştır.
- Yansıtıcı Prizma ve Optik Tüp: Görüntüyü kırarak gözlemcinin gözüne aktaran ana optik elemandır. Prizmanın dönme ekseninin pusula düzlemine daima tam yatay kalması gerekir; bu hizalama prizma çerçevesindeki iki küçük ayar vidası ile sağlanır.
- Güneş Filtre Camları (Sun Shades): Güneş gözlemlerinde parlaklığı süzerek zabitin gözünü koruyan ve güneş diskinin net teğetlenmesini sağlayan renkli optik filtrelerdir.
- Gölge Çubuğu (Shadow Pin): Kaidenin merkezine dikey olarak takılabilen ince bir pirinç çubuktur. Güneş ışığının çubuğa çarpmasıyla pusula kartı üzerine düşen ince gölge çizgisi izlenerek doğrudan güneşin zıt kerterizi ($180^\circ$ karşıtı) pratik olarak okunabilir. Modern bazı modellerde transit hatlarını nişanlamak için çift pim yuvası bulunur.
2. Çalışma Yöntemleri: “Ok Aşağı” ve “Ok Yukarı” Yönelimi
Prizma gövdesinin üzerinde yer alan yön gösterge oku, yapılacak gözlemin türüne göre iki farklı konuma getirilir:
A. Ok Aşağı (Arrow Down) – Karasal Gözlemler (Terrestrial Objects)
- Kullanım Alanı: Fenerler, kuleler, burunlar ve karasal seyir işaretleri.
- Optik İşleyiş: Prizma oku aşağıyı gösterir. Gözlemci doğrudan tüpün üzerinden karadaki hedefe bakar. Prizma ve altındaki mercek grubu, tam o anda hedefin alt hizasına denk gelen pusula kartı derecesini yukarı yansıtarak hedefin görüntüsüyle çakıştırır.
- Sonuç: Hedef ve pusula derecesi dikey bir kılcal çizgi üzerinde aynı anda görülür.
B. Ok Yukarı (Arrow Up) – Göksel Cisim Gözlemleri (Celestial Objects)
- Kullanım Alanı: Güneş, ay, parlak gezegenler ve yıldızlar.
- Optik İşleyiş: Prizma oku yukarı çevrilir. Gözlemci doğrudan gökyüzüne bakmaz; gözünü yatay olarak pusula kartına odaklar. Gökyüzündeki gök cismicelestial bodynin ışığı prizmadan içeri girer, aşağıya doğru $90^\circ$ kırılarak pusula kartının üzerine parlak bir ışık lekesi/çizgisi halinde düşürülür.
- Sonuç: Gök cisminin kart üzerindeki yansıması doğrudan doğruya o cismin pusula kerterizini verir.
3. Doğruluk Kontrolü ve Prizma Kalibrasyonu
Kerteriz aynasının darbe, sarsıntı veya kullanım nedeniyle prizma yataylık ayarı bozulabilir. Zabitin aletin doğruluğunu teyit etmesi için uygulanan standart denizcilik testi şöyledir:
- Hedef Seçimi: Karada açıkça seçilebilen uzak ve sabit bir nesne (örneğin ince bir fener kulesi veya direk) belirlenir.
- Çift Kerteriz Ölçümü:
– Önce prizma Ok Aşağı (Arrow Down) konumuna getirilerek hedefin kerterizi okunur ve kaydedilir.
– Ardından aletin yeri değiştirilmeden prizma Ok Yukarı (Arrow Up) konumuna çevrilir ve aynı hedeften ikinci bir kerteriz alınır.
- Değerlendirme ve Ayar:
– Her iki okuma değeri matematiksel olarak birbiriyle tamamen eşit olmalıdır.
– İki değer arasında açısal bir sapmadeviation varsa prizmanın yataylık ekseni bozulmuştur. Prizmayı tutan iki ayar vidası hassasça sıkılıp gevşetilerek her iki moddaki okuma değeri eşitlenene kadar ayarlanır.