INNOCENT PASSAGE IN THE TERRITORIAL SEA (Karasularında Zararsız Geçiş)

Kısım 1 — SUBSECTION A: RULES APPLICABLE TO ALL SHIPS (Tüm Gemilere Uygulanan Genel Kurallar: Madde 17 – 26)

1. Zararsız Geçiş Hakkı ve Geçişin Anlamı (Madde 17 & 18)

  • Temel Hak: Kıyı devleti olsun veya denize kıyısı bulunmasın (kara devleti), tüm devletlerin bayrağını taşıyan gemiler karasularından zararsız geçiş hakkından yararlanır.
  • Geçişin Kapsamı:

– İç sulara girmeden veya bir liman/rada tesisine uğramadan karasularını enine kesmek (transit geçmek),

– İç sulara, limana veya bir dış demirlemeanchoring yerine gitmek veya buralardan ayrılmak.

  • Seyir Şartı: Geçişin aralıksız ve süratli (continuous and expeditious) olması esastır.
  • İstisnai Durma ve Demirleme Halleri: Normal seyrin gerektirdiği manevralar, mücbir sebepler (force majeure), kaza/tehlike anları ya da denizde tehlikede olan can, gemi veya hava araçlarına yardım etme halleri dışında durulamaz veya demirlenemez.

 

2. Zararsız Geçişin Niteliği ve İhlal Sayılan Haller (Madde 19)

  • Genel Kriter: Geçiş, kıyı devletinin barışına, kamu düzenine veya güvenliğine halel getirmediği sürece zararsızdır.
  • Zararsız Geçişi Bozan Yasak Faaliyetler: Karasularında bulunan bir yabancı gemi aşağıdaki fiillerden herhangi birini gerçekleştirirse geçiş “zararsız” niteliğini kaybeder:

– Kıyı devletinin egemenliğine veya toprak bütünlüğüne karşı her türlü tehdit veya güç kullanımı,

– Her türlü silahla tatbikat veya atış talimi yapılması,

– Kıyı devletinin savunmasına veya güvenliğine zarar verecek bilgi/istihbarat toplama eylemleri,

– Kıyı devletinin güvenliğini hedef alan propaganda faaliyetleri,

– Herhangi bir hava aracının gemiden kaldırılması, indirilmesi veya gemiye alınması,

– Herhangi bir askeri cihazın gemiden fırlatılması, indirilmesi veya gemiye alınması,

– Kıyı devletinin gümrük, maliye, göç veya sağlık mevzuatına aykırı şekilde mal, döviz veya insan yüklenmesi ya da boşaltılması,

– Kasıtlı ve ağır kirlilik yaratan her türlü çevre ihlali,

– Her türlü balıkçılık veya avlanma faaliyeti,

– İzin almadan araştırma veya hidrografik ölçüm (survey) yapılması,

– Kıyı devletinin haberleşme sistemlerine veya diğer tesislerine müdahale edilmesi,

– Doğrudan geçişle ilgisi bulunmayan diğer tüm faaliyetler.

 

3. Denizaltılar ve Su Altı Araçları (Madde 20)

  • Denizaltılar ve diğer insansız/insanlı su altı araçları, yabancı karasularından geçerken su üstünde (yüzeyde) seyretmek ve bayraklarını görünür şekilde çekmek zorundadır.

 

4. Kıyı Devletinin Düzenleme Yetkisi ve Seyir Şeritleri (Madde 21 & 22)

  • Mevzuat Yetkisi: Kıyı devleti seyrüsefer emniyeti, kablo/boru hatlarının korunması, kaynakların muhafazası, balıkçılık ve çevre koruma ile gümrük/sağlık kuralları çerçevesinde kanun ve düzenlemeler çıkarabilir.
  • Teknik Kural İstisnası: Kıyı devletinin kuralları, yabancı gemilerin tasarım, inşa, donatım ve personel donatımı (manning) konularında uluslararası standartların ötesinde keyfi kurallar getiremez.
  • Trafik Ayırım Düzenleri (TSS): Kıyı devleti, özellikle seyrüsefer emniyetini sağlamak amacıyla yabancı gemilerin belirli seyir şeritlerini ve trafik ayrım şemalarını kullanmasını zorunlu kılabilir.
  • Özel Riskli Gemiler: Özellikle tankerler, nükleer enerjili gemiler ve nükleer/tehlikeli madde taşıyan gemiler bu ayrılmış seyir koridorlarına girmeye mecbur tutulabilir.

 

5. Nükleer ve Tehlikeli Madde Taşıyan Gemiler (Madde 23)

  • Yabancı nükleer tahrikli gemiler veya nükleer/tehlikeli/zehirli yük taşıyan gemiler karasularından zararsız geçiş yaparken; uluslararası sözleşmelerin öngördüğü özel belgeleri taşımak ve belirlenmiş ihtiyati tedbir kurallarına uymakla yükümlüdür.

 

6. Kıyı Devletinin Görevleri, Koruma Hakları ve Ücretler (Madde 24, 25 & 26)

  • Geçişi Engellememe Yükümlülüğü (Madde 24): Kıyı devleti yabancı gemilerin zararsız geçişini fiilen engelleyecek şartlar dayatamaz; bayrak veya yük ayrımı yapamaz. Karasularında bildiği herhangi bir seyrüsefer tehlikesini uygun biçimde ilan etmek zorundadır.
  • Müdahale ve Askıya Alma Hakkı (Madde 25):

– Kıyı devleti, zararsız olmayan geçişleri önlemek için gerekli adımları atabilir.

– Güvenliğinin gerektirdiği durumlarda (örneğin silah tatbikatları sırasında), ayrımcılık yapmaksızın ve önceden resmi duyurusunu yapmak şartıyla karasularının belirli kısımlarında zararsız geçişi geçici olarak askıya alabilir.

  • Mali Kısıtlama (Madde 26): Yabancı gemilerden yalnızca karasularından geçtikleri için hiçbir vergi veya resim alınamaz. Ancak gemiye fiilen sunulan özel hizmetler (römorkaj, kılavuzluk vb.) karşılığında ayrım gözetilmeksizin ücret talep edilebilir.

SECTION 3 INNOCENT PASSAGE IN THE TERRITORIAL SEA (Karasularında Zararsız Geçiş)

Kısım 2 — SUBSECTION B & C: GEMİ TÜRLERİNE GÖRE UYGULANACAK ÖZEL HÜKÜMLER (Madde 27 – 32)

SUBSECTION B: Ticaret Gemileri ve Ticari Amaçla İşletilen Kamu Gemileri (Madde 27 & 28)

1. Yabancı Gemilerde Kıyı Devletinin Ceza Yargısı Yetkisi (Madde 27)

  • Temel İlke: Kıyı devleti, yalnızca karasularından geçmekte olan yabancı bir ticaret gemisinde işlenen bir suç nedeniyle kural olarak gemiye müdahale etmemeli, kimseyi tutuklamamalı veya soruşturma yürütmemelidir.
  • Müdahale Edilebilecek 4 Zorunlu İstisna: Kıyı devleti yalnızca şu hallerde ceza yargısı yetkisini kullanabilir:

1. Suçun sonuçları veya etkileri kıyı devletine uzanıyorsa,

2. İşlenen suç kıyı ülkesinin huzurunu veya karasularının kamu düzenini bozacak nitelikteyse,

3. Gemi kaptanı veya bayrak devletinin diplomatik/konsolosluk temsilcisi yerel makamlardan resmen yardım talep etmişse,

4. Uyuşturucu veya psikotrop madde kaçakçılığının önlenmesi ve bastırılması için müdahale zorunluysa.

  • İç Sulardan Çıkan Gemiler: Gemi kıyı devletinin iç sularından veya bir limanından ayrılıp karasularından geçiyorsa; kıyı devleti kendi mevzuatının tanıdığı tüm tutuklama ve soruşturma yetkilerini tam olarak kullanabilir.
  • Karasularına Girmeden Önce İşlenen Suçlar: Yabancı bir limandan kalkıp sadece karasularını transit geçen ve iç sulara uğramayan bir gemide, karasularına girmeden önce işlenmiş suçlar için gemi durdurulamaz veya kişi tutuklanamaz (çevre kirliliği ve MEB istisnaları saklıdır).

 

2. Kıyı Devletinin Hukuk (Medeni) Yargısı Yetkisi (Madde 28)

  • Kişilere Yönelik Dava Engeli: Kıyı devleti, gemide bulunan bir şahsa karşı medeni hukuk davası yürütmek amacıyla transit geçen yabancı bir gemiyi durduramaz veya rotacoursesından saptıramaz.
  • Gemiye Haciz/El Koyma Yasağı ve İstisnası:

– Kural olarak yabancı gemi aleyhine ihtiyati tedbir, haciz veya cebri icra uygulanamaz.

– İstisna: Yalnızca geminin söz konusu seferi sırasında veya kıyı devletinin sularından geçişi amacıyla doğrudan geminin kendisi tarafından üstlenilen yükümlülükler ve borçlar için (örneğin seyrüsefer masrafları, o seferdeki yakıt borcu, kılavuzluk veya kurtarma alacağı) gemiye el konulabilir.

– Gemi iç sulardan çıkmışsa veya karasularında demirlemiş yatıyorsa iç hukuk kurallarına göre haciz/tutuklama uygulanabilir.

 

SUBSECTION C: Savaş Gemileri ve Ticari Olmayan Devlet Gemileri (Madde 29 – 32)

1. Savaş Gemisinin Tanımı (Madde 29)

Bir deniz aracının uluslararası hukuka göre “savaş gemisi (warship)” sayılabilmesi için şu 4 unsuru bir arada taşıması zorunludur:

  1. Bir devletin silahlı kuvvetlerine ait olması,
  1. Milliyetini gösteren dış ayırt edici işaretleri (flama, bordo numarası vb.) taşıması,
  1. İlgili devlet hükümeti tarafından usulüne uygun atanmış ve ismi subay/hizmet listesinde yer alan bir subayın komutası altında bulunması,
  1. Düzenli silahlı kuvvetler disiplinine tabi bir mürettebat tarafından sevk ve idare edilmesi.

 

2. Kıyı Devleti Kurallarına Uymayan Savaş Gemileri (Madde 30)

  • Bir savaş gemisi kıyı devletinin karasularından geçiş mevzuatına uymaz ve kendisine yapılan resmi uyarılara riayet etmezse; kıyı devleti bu gemiden karasularını derhal terk etmesini talep edebilir.

 

3. Bayrak Devletinin Sorumluluğu ve Egemenlik Bağışıklığı (Madde 31 & 32)

  • Devlet Sorumluluğu (Madde 31): Bir savaş gemisinin veya ticari olmayan kamu gemisinin karasularındaki kuralları ihlal etmesi sonucu kıyı devletine vereceği her türlü zarar ve kayıptan doğrudan bayrak devleti uluslararası düzeyde sorumludur.
  • Dokunulmazlık / Egemenlik Bağışıklığı (Madde 32): Savaş gemileri ve ticari olmayan kamu gemileri, yalnızca karasularından çıkarılma ve bayrak devleti sorumluluğu kuralları hariç olmak üzere, kıyı devletinin her türlü adli ve idari yargı yetkisinden tam dokunulmazlığa (sovereign immunity) sahiptir (tutuklanamaz, zapt edilemez veya ceza kesilemez).