Denize Güvenlik

· Sinan Berat Kardaş

Gemide emniyet, kazaları önlemeye yönelik kurallar ve alışkanlıklarla oluşan bir emniyet kültürüne dayanır.

Gemide emniyet önem sıralaması; gemi personelinin kendi emniyeti, diğer gemi çalışanlarının emniyeti, geminin emniyeti ve yükün emniyeti şeklindedir.

Gemide can, mal ve çevreyi tehdit eden olağan dışı durumlar acil durum olarak adlandırılır.

Acil durum çeşitleri: yangın (fire), çatışma (collision), karaya oturma (grounding), denize insan düşmesi (man overboard), makine/dümen arızası (engine/rudder steering gear failure), yük kayması (cargo shifting).

Role Talimleri ve Role Cetveli: Gemi çalışanlarının kriz anlarına hazırlıklı olmasını sağlayan eğitim uygulamalarına role talimi denir. Müdahale teknikleri değişiklik gösterdiğinden, bu pratikler doğrudan geminin sınıfına ve yapısına göre şekillenir. Yapılan bu tatbikatlar sayesinde mürettebat; kriz yönetiminde hız kazanır, teknik ekipmanı doğru kullanmayı öğrenir ve cihazların bakım-onarım süreçlerinde tecrübe edinir.

Gemide göreve başlayan her kişiye özel bir role numarası verilir ve kriz anında yapacağı işleri özetleyen bir role kartı tanımlanır. Tüm mürettebatın acil durum lokasyonlarını ve sorumluluklarını bir arada sunan listeler ise role cetveli olarak adlandırılır. Bu çizelgelerin; salonlar, köprüüstü, makine dairesi ve geçiş koridorları gibi göze çarpan alanlarda sergilenmesi mecburidir.

Role cetvelleri şu bilgileri kapsar:

  • Gemideki genel alarm türleri ve uyarı işaretlerinin detayları
  • Yangın ikaz sistemine ait teknik ayrıntılar
  • Gemiyi terk emrinin iletilme biçimi ve kuralları
  • Personelin kriz anında yapacağı spesifik iş tanımları
  • Yangınla mücadele grubunun teçhizat listesi
  • Ekipman ve söndürme araçlarının kullanımına ilişkin talimatlar
  • Personelin yönlendirileceği can kurtarma araçları ve buradaki rolleri
  • Yangına müdahale edecek ekiplerin görev paylaşımları
  • Sağlık ve ilk yardım ekibine dair detaylı bilgiler
  • Arama ve kurtarma grubunun işleyişi ve görev hatları

Tüm gemi mürettebatı, ayda en az birer kez yangın ve gemiyi terk tatbikatlarına katılmakla yükümlüdür. Personel kadrosunun %25’inden fazlasının yenilenmesi ya da son tatbikata mürettebatın çeyreğinden fazlasının katılmamış olması durumunda, limandan kalkışı takip eden ilk 24 saat içinde role eğitimi düzenlenmelidir. Yolcu taşıyan gemilerde ise yolcuların da dahil edileceği kriz eğitimi, yolculuğun ilk 24 saati tamamlanmadan gerçekleştirilmelidir.

Acil Durum İşaretleri (IMO Signs) ve Anons Sistemi

Olası tehlike durumlarında yönlendirme sağlayan semboller, IMO standartlarına uygun, ışık yansıtan yapışkanlı işaretlerden oluşur. Gemide yer alan güvenlik ekipmanları ile tahliye güzergâhları bu özel simgelerle belirgin hâle getirilmiştir.

Kriz anında veya geminin boşaltılması gerektiğinde; yolcu ve mürettebatı bilgilendirmek, toplanma alanlarına sevk etmek ve görevlilerin sorumluluklarını başlatmak amacıyla genel acil durum alarm mekanizması devreye girer. Çalan alarmın türüne göre herkes toplanma alanlarına (muster station) veya gemiyi terk istasyonlarına yönelir. Hangi alarmın ne anlama geldiği role cetvellerinde açıkça belirtilmiştir. Ayrıca gemilerde, acil durum güç ünitesinden beslenen ve her noktadan rahatça işitilebilen genel bir anons sistemi de yer alır.

Rutin zamanlarda birimler arası iletişim santral hatlarıyla sağlanır. Ancak kriz durumlarında yaşanabilecek olası santral arızalarına karşı; köprüüstü, kaptan kamarası, makine dairesi ve yeke dairesi gibi kritik alanlar arasında iletişimin kesintisiz sürmesini sağlayan, acil güç kaynağına bağlı ya da kendi enerjisini üretebilen yedekli, iki yönlü bir haberleşme sistemi (emergency phone) mevcuttur.

Acil Durum Aydınlatma Sistemi

Ana jeneratörlerin devre dışı kalması veya stop etmesi durumunda, kritik bölgelerin ışıklandırılmasını sağlayan mekanizmaya acil durum aydınlatma sistemi adı verilir. Bu sisteme elektrik, acil durum jeneratörlerinden ya da akülerden aktarılır. Ana jeneratör çöktüğünde bu güç kaynakları kendiliğinden devreye girer. Kriz anında devreye giren bu armatürler kırmızı işaretlerle belirtilmiştir.

Acil Durumlarda Hareket Tarzı

Bir tehlike anında vakit kaybetmeksizin süvariye bilgi verilir ve kaptanın emriyle uygun uyarı sinyali çalınır. Gemide yaşanabilecek farklı acil durumlar, kendilerine özel sesli ikazlarla duyurulur. Sinyal duyulduğunda mürettebat; senaryoya uygun kişisel koruyucu ekipmanını kuşanır, müdahale teçhizatını temin eder ve görev listesinde belirtilen toplanma noktasına geçer. Bu alanlara giden yollar; acil durum armatürleri ile aydınlatılmış ve standart IMO sembolleriyle işaretlenmiştir.

Ne kadar önlem alınırsa alınsın, beklenmedik anlarda krizler yaşanabilir. Böyle durumlarda soğukkanlılığı koruyup seri hareket etmek esastır; panik anı kişiye bildiklerini unutturabilir ve disiplini bozabilir. Yetkilileri bilgilendirmeden tek başına müdahaleye kalkışmak veya tedbirsizce davranmak can kaybı riskini artırır.

Krizlere doğru yanıt verebilmek, personelin aldığı eğitimin kalitesine bağlıdır. Bu nedenle gemideki role tatbikatları aksatılmamalı, mürettebatın bilgi ve pratik becerileri sürekli güncel tutulmalıdır.

Emniyetli Çalışma

Gemideki iş kolları değerlendirildiğinde, personelin yüksek riskli bir çalışma ortamında bulunduğu görülür. Bu sebeple işlemlerde; öncelikle bireysel güvenlik olmak üzere mürettebatın, geminin, yükün ve çevrenin emniyeti göz önünde bulundurulmalıdır.

Çalışma İzin Sistemi

Tehlikeli görevlerde çalışacak personele, yapacağı işle ilgili güvenlik adımlarını belirten bir onay formunun verilmesi çalışma izin sistemi olarak adlandırılır. Bu belge, yürütülecek operasyon öncesinde alınması gereken tedbirleri içeren bir kontrol listesi (checklist) niteliğindedir.

İş Kazalarına Karşı Tedbir Almak

Gemilerin çoğunlukla kötü hava koşullarında ve çalkantılı denizlerde seyredeceği unutulmamalı; kazalara yol açabilecek tüm ekipmanlar dikkat çekici renklerle boyanmalı, markalanmalı ve iyi aydınlatılmalıdır. Genel tedbirlerin yanı sıra yapılan spesifik işin niteliğine uygun önlemler de alınmalıdır.

a) Kapalı Alana Giriş: Gemide; yakıt ve su tankları, zincirlik, pompa dairesi, kargo tankları ve koferdamlar gibi pek çok kapalı alan bulunur. Bu alanlara girmeden önce özel güvenlik protokollerinin uygulanması gerekmektedir.

Kapalı alanlar insan sağlığı bakımından hayati tehlikeler barındırdığından, bu bölmelere girmeden önce aşağıdaki emniyet kurallarına kesinlikle uyulmalıdır:

  • Giriş öncesinde risk analizi yapılmalı, operasyonu denetleyecek bir zabit tayin edilerek çalışma izin formu doldurulmalıdır.
  • Alan erişime uygun hâle getirilmeli ve iyi bir şekilde havalandırılmalıdır.
  • Giriş yapılmadan önce ortamdaki atmosfer değerleri ölçülmelidir (Görsel 1.5). Çalışma boyunca da periyodik kontroller sürdürülmeli; havada olumsuz bir değişim fark edilirse personel anında tahliye edilmelidir.
  • Giriş öncesinde ve çalışma esnasında izlenecek adımlar önceden planlanmalıdır.
  • Gaz seviyeleri uygun değilse ve giriş kaçınılmazsa, mutlaka solunum aparatı takılmalıdır.
  • Bölmenin girişi ve iç mekânı yeterli seviyede aydınlatılmalıdır.
  • Olası bir kaza ihtimaline karşı kurtarma donanımları giriş noktasında hazır bulundurulmalıdır.
  • İçeriye en az iki çalışan girmeli, en az bir kişi ise dışarıda nöbetçi olarak kalmalıdır; operasyon ekip dayanışmasıyla yürütülmelidir.
  • Bölme içindeki ekiple dışarıdaki nöbetçi arasında ve nöbetçi ile vardiya zabitiofficer of the watch (OOW) arasında kesintisiz bir iletişim ağı kurulmalıdır.
  • Görev esnasında beklenmeyen bir tehlike baş gösterirse çalışma derhal durdurulmalı, alan terk edilmeli ve durum yeniden analiz edilmelidir.

b) Yüksekte ve Borda Dışında Çalışma: Geminin bacası, direkteki erişim noktaları, ambar alabandası ve borda gibi alanlardaki görevler “yüksekte çalışma” kategorisindedir. Düşme başta olmak üzere çeşitli kaza riskleri içerdiğinden şu kurallara dikkat edilmelidir:

  • Tehlike analizi gerçekleştirilmeli, sorumlu bir zabit gözetiminde çalışma izin protokolü uygulanmalıdır.
  • Baca bölgesindeki faaliyetlerde başmühendis veya ikinci mühendis bilgilendirilmelidir.
  • Grandi direğinde yürütülecek işlerde köprüüstüne haber verilmeli; radar ve telsiz sistemleri geçici olarak kapatılmalıdır.
  • Operasyon en az iki personelin koordineli çalışmasıyla yürütülmelidir.
  • İşin niteliğine uygun kişisel koruyucu ekipmanlar eksiksiz kuşanılmalıdır.
  • Traka kullanılacağı durumlarda; taşıyıcı halatların ve can halatlarının keskin kenarlarla veya sıcak yüzeylerle temas etmesi önlenmelidir.
  • Merdiven kullanımında devrilme, kayma veya kırılma ihtimallerine karşı gerekli güvenlik tedbirleri alınmalıdır.
  • Olumsuz hava şartlarında yüksekte yürütülen çalışmalar derhal durdurulmalıdır.
  • Yüksekte çalışma yürütülen bölgelerin ya da vinç/kreyn çalışma sahalarının altında bulunulmamalıdır.
  • Yüksekte yapılan işlemlerde el aletleri ve malzemeler bir kova içerisinde ve emniyet halatıyla sabitlenmiş şekilde taşınmalıdır.
Bu ders anlaşıldı mı?